◄ گرفتاری رانندگان کامیون با بارنامه فروشی زیر پوشش صدور بارنامه
بارنامه فروشی در حملونقل جادهای به وضعیتی گفته می شود که بارنامه، به جای آنکه برای یک حمل واقعی و مشخص صادر شود، به ابزاری برای کسب درآمد از راننده یا واگذاری صوری بار تبدیل می شود.
بارنامه باید سندی برای ثبت یک عملیات واقعی حمل کالا باشد؛ یعنی مشخص باشد چه کالایی، از چه مبدأیی، به چه مقصدی و با کدام کامیون و راننده جابه جا می شود. اما در «بارنامه فروشی»، اصل ماجرا تغییر می کند.
به گزارش تین نیوز، در ساده ترین تعریف، فرد یا مجموعه ای که باید نقش واسطه قانونی حمل را ایفا کند، بارنامه را به عنوان یک خدمت یا امتیاز به راننده می فروشد؛ در حالی که لزوماً متناسب با مبلغ دریافتی، خدمت واقعی در زمینه تأمین بار، هماهنگی حمل یا مدیریت عملیات انجام نداده است.
بارنامه فروشی چیست و چگونه انجام می شود؟
برای روشن شدن موضوع باید میان صدور بارنامه قانونی و بارنامه فروشی تفاوت گذاشت. در حالت قانونی، شرکت حمل ونقل پس از شکل گیری یک حمل واقعی، مشخصات بار و وسیله نقلیه را ثبت و بارنامه صادر می کند و در برابر آن نیز مسئولیت های قانونی خود را بر عهده دارد.
اما در بارنامه فروشی، بارنامه عملاً به یک «برگه قابل خرید» تبدیل می شود. به این معنا که ممکن است راننده بار را از مسیر یا منبعی غیر از مسیر رسمی تأمین کرده باشد، اما برای حمل آن به بارنامه نیاز داشته باشد. در این شرایط، شخص یا مجموعه ای می تواند در ازای دریافت مبلغی، برای این حمل بارنامه صادر کند یا سهمی از کرایه را تحت عنوان هزینه صدور، واسطه گری یا خدمات حمل دریافت کند.
در شکل دیگر، ممکن است بارنامه برای حملی صادر شود که اطلاعات آن با عملیات واقعی حمل انطباق کامل نداشته باشد. هرچه فاصله میان «بارنامه صادرشده» و «حمل واقعی» بیشتر شود، زمینه برای شکل گیری تخلف و سوءاستفاده نیز بیشتر خواهد شد.
چرا بارنامه صوری فروخته می شود؟
ریشه شکل گیری این پدیده را باید در ساختار بازار حمل جست وجو کرد. راننده کامیون برای ادامه فعالیت به بار نیاز دارد، اما دسترسی مستقیم او به صاحبان کالا همیشه امکان پذیر نیست. در نتیجه، شرکت های حمل ونقل و واسطه ها نقش مهمی در اتصال راننده به بار دارند.
مشکل زمانی ایجاد می شود که این واسطه گری از تأمین واقعی بار فراتر رود و بارنامه خود به منبع درآمد تبدیل شود. در چنین شرایطی، راننده ممکن است برای حمل باری که خودش پیدا کرده یا از مسیر دیگری به دست آورده، ناچار شود برای دریافت بارنامه مبلغی پرداخت کند.
دلیل دیگر می تواند تلاش برخی فعالان برای دور زدن فرآیندهای رسمی حمل باشد. وقتی ثبت حمل، تعیین کرایه، تخصیص بار و صدور بارنامه به شکل شفاف و قابل نظارت انجام نشود، امکان شکل گیری بازارهای غیررسمی افزایش پیدا می کند.
بارنامه فروشی چه هزینه ای به راننده کامیون تحمیل می کند؟
راننده کامیون در چنین وضعیتی عملاً با یک هزینه اضافی مواجه می شود. او از یک طرف هزینه های سنگین لاستیک، قطعات یدکی، تعمیرات، بیمه، عوارض و استهلاک کامیون را پرداخت می کند و از طرف دیگر ممکن است برای دسترسی به بارنامه یا عبور از فرآیند رسمی حمل، مبلغی به واسطه پرداخت کند.
این مسئله زمانی جدی تر می شود که مبلغ پرداختی از کرایه حمل کسر شود. در این صورت، حتی اگر کرایه اسمی حمل ثابت بماند، درآمد واقعی راننده کاهش پیدا می کند.
از سوی دیگر، بارنامه فروشی می تواند شفافیت بازار حمل ونقل جاده ای را کاهش دهد. وقتی مشخص نباشد بارنامه دقیقاً در ازای چه خدمت واقعی صادر شده، امکان ارزیابی دقیق کرایه، سهم شرکت حمل ونقل، سهم واسطه و درآمد راننده نیز دشوارتر می شود.
اهمیت موضوع از این جهت است که بارنامه صرفاً یک سند اداری نیست. بارنامه مبنای ثبت رسمی عملیات حمل و یکی از ابزارهای نظارت بر جریان کالا و ناوگان است. بنابراین اگر بارنامه به جای ثبت یک حمل واقعی، به کالایی برای خرید و فروش تبدیل شود، عملاً بخشی از کارکرد نظارتی نظام حمل ونقل نیز تضعیف می شود.
به همین دلیل، مقابله با بارنامه فروشی صرفاً با برخورد موردی با راننده یا شرکت حمل ونقل حل نمی شود. باید مشخص شود چه کسی بار را تأمین کرده، چه کسی حمل را انجام می دهد، بارنامه در ازای چه خدمتی صادر شده و چه مبلغی بابت آن دریافت شده است.
شفاف شدن این زنجیره می تواند مشخص کند که آیا بارنامه واقعاً ابزار ثبت و نظارت بر حمل است یا در برخی نقاط، به کالایی تبدیل شده که راننده برای ادامه فعالیت مجبور به خرید آن است.
