◄ زنگ خطر برای کشتیرانی در خزر/ ورود ایران به فاز مدیریت بحران کاهش تراز آب
کاهش تراز آب دریای خزر که اکنون از مرز یک چالش زیست محیطی عبور کرده و به تهدیدی جدی برای زیرساخت های بندری بدل شده، زنگ خطر را برای زنجیره تأمین و عملیات کشتیرانی در بنادر شمالی کشور به صدا درآورده است.
با انتقال دبیرخانه موقت کنوانسیون حفاظت از محیط زیست دریای خزر (کنوانسیون تهران) به ایران، اکنون تهران در موقعیتی استراتژیک قرار گرفته تا با دیپلماسی دریایی، مدیریت یکپارچه این بحران را در دستور کار قرار دهد؛ موضوعی که مستقیماً با پایداری تجارت دریایی، هزینه های سنگین لایروبی کانال های دسترسی و عمق ایمن برای پهلوگیری شناورها گره خورده است.
به گزارش سرویس دریایی تین نیوز، تغییرات اقلیمی و کاهش مستمر سطح آب دریای خزر، در حالی به یکی از محورهای اصلی مذاکرات نشست اخیر کشورهای عضو کنوانسیون تهران تبدیل شده که برای متولیان صنعت حمل ونقل دریایی ایران، این موضوع فراتر از یک بحث محیط زیستی، به معنای تغییر پارادایم در مدیریت عملیات بندری است. کاهش تراز آب، عمق مفید حوضچه های آرامش و کانال های ورودی بنادر را تحت تأثیر قرار داده و نیاز به لایروبی های مستمر و پرهزینه را به صدر اولویت های مدیریتی بنادر شمالی آورده است؛ چالش هایی که اگر در قالب یک برنامه اقدام منطقه ای و با هماهنگی پنج کشور ساحلی مدیریت نشود، می تواند کارآمدی کریدورهای شمال-جنوب را به شدت کاهش دهد.
شهرام فداکار، مدیرکل دفتر زیست بوم ها و سواحل دریایی سازمان حفاظت محیط زیست در گفتگو با تسنیم با تأکید بر ضرورت اتخاذ یک رویکرد جمعی در این حوزه، به تلاش های صورت گرفته برای تدوین «برنامه اقدام منطقه ای» اشاره کرد. طبق اظهارات وی، ایران از سال گذشته مطالعات فنی خود را آغاز کرده و پیشنهادهای لازم برای یکپارچه سازی مدیریت تراز آب را به کشورهای عضو ارائه داده است. اهمیت این موضوع در آن است که نوسانات تراز آب خزر، تنها یک مسئله داخلی نیست و مدیریت آن نیازمند تبادل داده های پایه هیدروگرافی و همگرایی در مدیریت منابع آلاینده و زیست بوم هایی است که مسیرهای کشتیرانی را تحت تأثیر قرار می دهند.
در همین راستا، تغییرات دیپلماتیک اخیر و انتقال مسئولیت دبیرخانه موقت کنوانسیون از جمهوری آذربایجان به جمهوری اسلامی ایران، فرصتی کم نظیر برای مدیریت هوشمندانه این بحران در دو سال پیش رو فراهم کرده است. حضور مقامات ارشد کشورهای ساحلی در نشست های فنی اخیر، نشان دهنده اتفاق نظر نسبی بر سر ضرورت مقابله با کاهش تراز آب است؛ موضوعی که در لایه های فنی، شامل بررسی های دقیق بر وضعیت رسوب گذاری و اثر آن بر ظرفیت پهلوگیری کشتی ها در بنادر تجاری می شود.
سازمان حفاظت محیط زیست به عنوان حلقه ارتباطی میان برنامه های ملی و تعهدات بین المللی، اکنون در تلاش است تا هم افزایی دستگاه های ذی ربط داخلی در مواجهه با کاهش تراز آب را با پروتکل های منطقه ای هماهنگ سازد. برای صنعت حمل ونقل دریایی، این هماهنگی به معنای دسترسی به داده های پیش بینانه جهت برنامه ریزی لایروبی ها و بهینه سازی آب خور (Draft) شناورهایی است که در بنادر شمالی تردد می کنند. با وجود کندی های مرسوم در توافقات دیپلماتیک و تضاد منافع احتمالی میان کشورهای ساحلی، اجماع بر سر مدیریت تراز آب، نخستین گام برای جلوگیری از زمین گیر شدن ناوگان کشتیرانی در خزر است.
باید توجه داشت که در دو سال آینده و در دوران مسئولیت دبیرخانه توسط ایران، تدوین و تصویب بیانیه های نهایی در سطوح عالی کشورهای منطقه، می تواند نقطه عطفی در تاریخ مدیریت دریای خزر باشد. برای جامعه حمل ونقل دریایی کشور، خروجی این نشست ها و برنامه های عملیاتی ناشی از آن، تعیین کننده هزینه های تمام شده خدمات بندری و تاب آوری بنادر در برابر تغییرات اقلیمی خواهد بود؛ لذا ضرورت دارد که پیوست های لجستیکی و بندری نیز در دل این پروتکل های محیط زیستی، با جدیت دنبال شود.
