فراز و نشیبهای آزادسازی نرخ بلیت هواپیما
تین نیوز | «آزادسازی نرخ بلیت هواپیما»؛ جملهای که نگارش آن اما اجرایش سخت است. شاید بتوان به جرات گفت جملهای کوتاه است اما دولت دهم و یازدهم را سردرگم کرده و از چندسال گذشته تا به امروز مجال اجرایی شدن را نیافته است. آزادسازی نرخ بلیت هواپیما هرچند که با اما و اگرهایی همراه است اما از یک سو نگرانیها و ازسوی دیگر انگیزههایی را برای فعالان صنعت هوانوردی تشدید کرده است.
آزادسازی نرخ بلیت هواپیما نه تنها برای ایرلاینها تبدیل به رویا شده بلکه فعالان صنعت حمل و نقل هوایی ایران را به تکاپو انداخته این در حالی است که انتظار میرفت با حضور علیرضا جهانگیری در راس سازمان هواپیمایی کشور این موضوع از بعد شایعه به مرحله اجرا درآید اقدامی که بسیاری از کارشناسان در دولت پیشین منتظر آن بودند اما با حضور دولت یازدهم در راس حکومت هنوز اتفاق خاصی در صنعت حمل و نقل هوایی ایران رخ نداده و همین کافی است تا هم امیدها را نا امید کند.
افزایش خدمات، رشد ارزش افزوده اقتصادی و کارآفرینی از دستاوردهای آزادسازی نرخ بلیت هواپیما است در عین حال زمانی که محیط کسب و کار آزاد و رقابتی میشود کنترل بازار هم الزامی است، دولت باید ورود کند تا بازار انحصاری نشود و رقابت نادرست در بازار شکل نگیرد.
همچنین در برنامه پنجم توسعه، قانونگذار به موضوع آزادسازی نرخها پرداخته و در ماده 161 قانون برنامه پیشبینی شده است که از ابتدای سال 1392 محصول شرکتهای هواپیمایی و قیمت آنها آزاد شود بدین ترتیب که آزادسازی هم در نرخ بلیت هواپیماها و هم در شبکه پروازی شکل گیرد.
ماده 161 این برنامه درباره حمل و نقل عنوان کرده که دولت مکلف است تا پایان سال اول برنامه نسبت به متنوعسازی نرخ خدمات حمل و نقل هوایی در بخش بار و مسافر اقدام کند و سپس از ابتدای سال سوم برنامه ضمن آزادسازی کامل نرخ حمل و نقل هوایی، قیمت خدمات فرودگاهی، شبکه پروازی، لغو تخفیفات تکلیفی و هرگونه معافیت در زمینه بهرهبرداری از خدمات ناوبری هوایی، فرودگاهی، نشست و برخاست، خدمات پروازی، واگذاری اماکن و سایر موارد مرتبط را واقعی کند که این مورد تکلیف دولت برای انجام ماده 161 بند ب است.
البته بند (الف) این ماده قانونی مرتبط با برقراری پرواز و جابهجایی کالا و مسافر برای فرودگاههای بینالمللی و بند (ج) آن درباره ساماندهی امور حمل و نقل هوایی و ارتقاء رقابتپذیری با رویکرد لغو انحصارات مربوط به حمل و نقل هوایی و شرکتهای هواپیمایی است.
طبق این گزارش، بارها مسئولان حوزه حمل و نقل بالاخص حمل و نقل هوایی آزادسازی نرخ بلیت هواپیما را مهمترین اتفاق فرخنده در صنعت هوانوردی ایران دانستند و اعلام کردند که این موضوع مشوقی برای فعالیت بهتر ایرلاینهاست. فعالیتی که منجر به رقابت و در نهایت سودآوری برای این صنعت را به دنبال خواهد داشت.
موضوع تکلیفی بودن قیمت بلیت هواپیما و ادعای ایرلاینها مبنی بر پایین بودن درآمد آنها نسبت به هزینههایشان، مشکلی بود که شرکتهای هواپیمایی همیشه با آن مواجه بودند. اغلب شرکتهای هواپیمایی مدعی بودند در بیشتر مسیرهای پروازی داخلی به دلیل تکلیفی بودن قیمتها زیان میدهند که البته پُر بیراه هم نمیگفتند؛ در تمام دنیا نرخ خدمات حمل و نقل هوایی آزاد و تابع شرایط رقابتی است، بنابراین شرکتهای هواپیمایی در رقابتی سالم، برای جذب مسافر بیشتر، خدمات خود را توسعه داده و در این میان حتی نرخها هم در شرایطی کاهش مییابد.
در ایران آزادسازی در زمینه حمل و نقل هوایی بین المللی نسبتا پیشرفته تر بوده ولی در حمل و نقل هوایی داخلی به جهت برخی الزامات عقب نگه داشته شده است. به منظور اجرایی شدن اصل آزادسازی ضرورت مقررات زدایی در زمینه تعدد شرکت های هواپیمایی، تعیین مسیر، ظرفیت، تعیین قیمت در بازار وجود دارد. در ایران اگر چه اقداماتی متفاوت برای حمل و نقل هوایی بین المللی و داخلی انجام پذیرفته است ولی به ویژه در مورد حمل و نقل هوایی داخلی کافی به نظر نمی آید.
اما آنچه عنوان شد فقط مزیتهای این آزادسازی است. «حفظالله آطاهریان»،،مدیرعامل شرکت هواپیمایی قشم ایر می گوید: «طبق عرف صنعت حمل و نقل هوایی، شرکتهای هواپیمایی باید توانایی سر به سرکردن هزینههایش را داشته باشند اما اگر قرار باشد که نرخ بلیت هواپیما آزادسازی شود چیزی در حدود 10 تا 15 درصد بر قیمتها افزوده شده و در این میان به تبع هزینه فرودگاههی و نرخ سوخت هواپیما هم افزایش خواهد یافت اما در این میان بازهم این شرکتهای هواپیمایی هستند که متضرر میشوند.»
به گفته او، عدم اختصاص ارز کافی به ایرلاینها و مشکلات سوخت ( بدهی ایرلاینها به شرکت فرآوردههای نفتی)، اشاره کرد همه مواردی هستند که نگرانی برخی کارشناسان و فعالان را در خصوص آزادسازی برمیانگیزد.
مدیرعامل شرکت هواپیمایی فراز قشم در ادامه با بیان اینکه به ناچار باید آزادسازی انجام شود اضافه کرد: «این اقدام باید با لحاظ کردن همه فاکتورها و به شکل ادواری نه به یکباره و همچنین در شرایطی که پیک مسافرت است انجام شود.»
طاهریان با بیان اینکه با آزادسازی موافق است مشروط بر آنکه زیرساختها با برنامهریزی کارشناسی فراهم شود اذعان داشت: «بهتر است به مرور زمان این اتفاق بیفتد تا بتوانیم رضایتمندی مردم را فراهم سازیم.»
این سخنان در صورتی انجام میشودکه پیش از این قائم مقام وزیر راه و شهرسازی از اجرای این قانون در طول زمان خبر داده و اعلام کرده بود که به این سرعت این قانون اجرا نمیشود.
همچنین جواد پرستاری از دیگر کارشناسان ارشد صنعت حمل و نقل هوایی ایران با بیان اینکه زیرساخت های آزادسازی هنوز مهیا نیست اجرای قانون را منوط به ارتقای وضعیت صنعت هوانوردی کشور دانست .»
او به CHN، گفت: « با آزادسازی نرخ بلیت هواپیما رقابت ایجاد نمیشود چراکه مردم برای انتخاب سفر خود دارای محدودیت هستند و ایرلاینها به همه نقاط داخلی پرواز ندارند.»
طبق این گزارش، آنطور که برخی مسئولان اعلام کردند ظاهراْ آزادسازی نرخ بلیت هواپیما بالاخره با اما و اگرهایی به صورت آزمایشی در حال اجرا شدن است همچنین سه ایرلاین بزرگ ایران ایر، ماهان و آسمان موظف به اجرای این قانون شدند تا به این شکل از هرگونه مشکلی جلوگیری شده و در نهایت به طور صحیح این اقدام اجرایی شود.