مسافران سواحل در ترافیک تصمیمات
تین نیوز | ارزآوری و درآمد از طریق صنعت گردشگری و توریسم سالهاست که ذهن برخی مسئولان را بهخود مشغول کرده است، اما بهرغم اینکه ایران از نظر داشتن منابع طبیعی گردشگری جزو ۵کشور اول جهان قلمداد میشود و بهطور طبیعی دارای کویر، جنگلها و ۳نقطه بینظیر آبی در خلیجفارس، دریای عمان و دریای خزر و همچنین تفرجگاهها و آبشارها و رودخانههای بیشماری است، اما این موهبتهای خدادادی بهعلت نبود زیرساختهای لازم، تک محوری بودن اقتصاد و اتکا به درآمد نفت، نهتنها هرگز نتوانسته است خیل عظیم گردشگران خارجی را بهخود جلب کند بلکه در
مدیریت و رضایتمندی گردشگر داخلی نیز ناتوان است.
یك نگاه اجمالی نشان میدهد كه تعداد گردشگران خارجی كشورمان در مقایسه با كشورهایی مانند مراكش، تونس، الجزایر، مصر و حتی كشورهای در حال توسعهای كه در ابتدا زیرساختهای مناسب برای گردشگری نداشتند و از داشتن شرایط و اقلیم مناسب گردشگری هم محروم بودهاند، قابل قیاس نیست. متأسفانه توسعه فرهنگی از طریق جذب گردشگر طی 2دهه اخیر، هرگز با گامهایی كه برای توسعه اقتصادی برداشته شده است، همخوانی ندارد، و برخلاف سند چشمانداز 20ساله كشور، آمارهای ورودی گردشگران خارجی بسیار پایینتر از میزان پیشبینیهاست.
عدهای نادیده گرفته شدن جاذبههای متعدد ایران از سوی گردشگران خارجی را محدودیتهای موجود در كشور عنوان میكنند، بهطوریكه گاه شنیده میشود، علت موفق نبودن در جذب این دسته از گردشگران، اجباری بودن رعایت شئونات اسلامی و رعایت برخی قوانین كشور مطابق با شرع مقدس اسلام است كه در پاسخ به این كسان باید گفت، اصل خوشگذرانی، محور سفر همه گردشگران خارجی محسوب نمیشود، بلكه ازجمله دلایلی كه گردشگر را ترغیب به سفر میكند، دیدن طبیعت و فرهنگ مقصد مورد نظر، چشیدن غذاهای متفاوت، بازدید از آثار هنری و باستانی، ساختمانهای معروف، صنایعدستی و غیره
است.
گذشته از گردشگری خارجی، متأسفانه مقوله گردشگری در كشور برخلاف آموزههای دینی دچار نقصان است، و ناموفق بودن گردشگری داخلی، سبب شده تا سفرهای زمینی به تركیه و همچنین سفر به كشورهای حاشیه خلیجفارس مورد توجه بسیاری از هموطنانمان قرار گیرد و ساكنان مناطقی كه مستعد گردشگری هستند از درآمدهایی كه میتوانند از طریق گردشگران داخلی كسب كنند، محروم بمانند. درحالیكه ایجاد ورزشها و تفریحات، بهخصوص تفریحات آبی، تورهای دریایی، حملونقل دریایی، غواصی و سایر سرگرمیهای مرتبط با ساحل و همچنین تفریحات و ورزشهای كویر و بیابانی مانند كویرپیمایی،
اسكی روی شن، كوادسواری، شترسواری، شن نوردی مرتبط با فراساحل میتواند از خروج بیرویه ارز از كشور جلوگیری كند.
ناشناخته بودن پتانسیلهای گردشگری دریایی قابل توجه جنوب كشور و نبود اطلاعات كافی و درست از دیدنیهای سواحل خلیجفارس سبب شده تا گردشگران، تفریحات ساحلی را صرفا در سواحل شمالی كشور جستوجو كنند و جزایر زیبای خلیجفارس كه دارای زیستگاه پرندگان مهاجر است و گونههای دریایی منحصر به فرد و مرجانهای كم نظیرش از نظرها دور بماند و میزبانی گردشگران در تعطیلات رسمی و غیررسمی غالبا بر طبیعت مناطق شمالی كشور تحمیل شود درحالیكه سفر گردشگران به مناطق جنوبی كشور بهخصوص در نیمه دوم سال میتواند توازنی در بحث گردشگری شمالی - جنوبی كشور ایجاد كند.
مشكل دیگر موجود در گردشگری ایران بهخصوص در سواحل و دریا را میتوان در رفتارهای غیرهماهنگ و موازی كاریهای دستگاهها در سواحل كشور مشاهده كرد كه این موضوع علاوه بر اینكه به حیف و میل بیت المال و ضرر مردم منجر شده، سبب نهادینه نشدن فرهنگی مناسب در سواحل است. واكنشهای مختلف دستگاههای دخیل و مجری نشان میدهد كه متولیان امر نسبت به ایجاد زیرساختهای بنیادی برای بهره مندی از ظرفیتهای بالقوه احساس نیاز نمیكنند. برای نمونه اگر سازمان میراث فرهنگی و گردشگری با داشتن بودجههای مطلوب و شهرداریها با در اختیار داشتن فضای آموزشی و
تبلیغاتی، تعامل جدی و هدفمندی با سازمان توسعه و عمران سواحل و دریا داشتند، خطرات جانی ناشی از شنا در دریای خزر بهعلت نوع جریانهای آبی كه جزء یافتههای علمی مركز اقیانوس شناسی است، كمتر متوجه گردشگران میشد.
آسیب شناسی رفتار گردشگران نشان میدهد كه نیاز مردم به شاد زیستن و تفریحات سالم در ازدحام و ترافیك بیبرنامگی و نبود مدیریت یكپارچه، نبود تمركز در میان دستگاهها و سازمانهای مختلف، تعدد دستگاههای مجری، و همچنین نبود مرزهای مشخص در حدود و ثغور مسئولیتی در سواحل گم شده است؛ بهطوریكه گاه نبود وحدت رویه دستگاههای اجرایی در برخورد با گردشگران به بروز برخی بازخوردهای غیرقابل پیشبینی گردشگران منجر شده و میشود. بنابراین برای رفع نواقص و كاستیها، ارتقای آییننامههای دستگاههای اجرایی، آموزش حقوق شهروندی متناسب با تكالیف
گردشگران در حوزه مناطق ساحلی، آموزش گردشگران در چگونگی استفاده از سرگرمیهای دریایی، هدفمند كردن سرگرمی و اوقات فراغت گردشگران، تغییر ذائقه گردشگران در تفریحات ساحلی و فراساحلی متناسب با تفكر دینی، آموزش و آگاهیبخشی با هدف كاهش نرخ مرگومیر ناشی از سوانح دریایی و جادهای، حقوق زیستمحیطی، بالا بردن امنیت و فرهنگ برای حفظ و ارتقای محیطزیست و پاكسازی و سالمسازی سواحل ضرورت دارد.
شاید فاصله بسیار میان نتیجه با هدفی كه ستاد ساماندهی طرحهای سالمسازی دریا در وزارت كشور در جایگاه دستگاه حاكمیتی دنبال میكرد و همچنین تلاشهای نامتمركز و ازهمگسیخته دستگاههای متولی در پهنههای آبی شمال و جنوب كشور و خصوصا سواحل شمال بود كه زمینه ساز ضرورت تشكیل سازمانی با ماموریتهای عملیاتی و اجرایی فراگیر در این حوزه شد تا بدینترتیب قابلیت و ضمانت اجرایی در یكپارچه نمودن قوانین و دستورالعملها در حوزه تدوین، تصویب و اجرای اهداف مورد نظر را داشته باشد. به هر حال سازمان توسعه و عمران دریا و سواحل در شهریور سال1390 تاسیس شد و
اساسنامه این سازمان پس از 3مرحله ارجاع و ویرایش به شورای نگهبان در 29خرداد1392 به تصویب رسید. پیگیریهای مجدانه نمایندگان مجلس شورای اسلامی در احیای سازمان توسعه و عمران دریا و سواحل استانی نیز موجب شد تا وزارت كشور نگاه جدی تری به سازمان توسعه و عمران دریا و سواحل در ستاد داشته باشد.
اما متأسفانه با وجود تلاش نمایندگان و بهرغم اینكه گردشگری از دهه1970 بهعنوان ابزاری برای توسعه مطرح است، هیأت وزیران دولت یازدهم هنگام تخصیص بودجه سال93 سازمان توسعه و عمران دریا و سواحل كشور، فقط 3استان شمالی كشور را مورد توجه قرار داد و صرفا به تخصیص بودجهای 26میلیارد تومانی اكتفا كرد. هرچند این بودجه هم گرهای از مشكلات و مسائل فرهنگی، اجتماعی و امنیتی سواحل و مطالعات بنیادی 3 استان ساحلی مذكور را باز نكرد. گاه بهنظر میرسد كه هنوز ارادهای قوی برای آغاز فعالیتهای حاكمیتی سازمان نوپای توسعه و عمران سواحل و دریا وجود ندارد و ممكن است این
موضوع پیامد نگاه و تفكری باشد كه از دولتهای گذشته بر جای مانده است.
باید توجه داشت كه ایران به اقتضای فرهنگ ایرانی - اسلامی و ارزشهای بومی خود میتواند ظرفیتهای جدیدی از گردشگری و بهویژه «گردشگری فرهنگی» معرفی كند و باید اذعان داشت كه اكنون در حوزه فرهنگ، سوءتفاهمهایی میان جامعه هدف و برخی دستگاههای حاكمیتی وجود دارد. برای نمونه گاه در چگونگی تفریحات و شاد زیستن در مناطق ساحلی و فراساحلی میان برخی شهروندان و مسئولان اجرایی دستگاهها اختلاف نظرهایی وجود دارد تا آنجا كه جامعه برای آشنایی با اهداف و رویكردهای جدید دستگاهها رغبت و اشتیاقی نشان نمیدهد. بنابراین كاستن شكاف موجود میان نگاه حاكمیت و
مردم به تفریحات و سرگرمیهای ساحلی و نهادینه كردن فرهنگ عمومی متناسب با فرهنگ ایرانی - اسلامی و رفع سوءبرداشتها از این فرهنگ، مستلزم مهندسی فرهنگی و برنامههایی منسجم برای تغییر، اصلاح و ارتقای سطح فرهنگی و رفتاری گردشگران است. باید توجه داشت كه آموزش آداب سفر، چگونگی حفاظت از محیطزیست، احترام و حفظ فرهنگها و خردهفرهنگهای ساكنان مناطق ساحلی و فراساحلی ارتقای مناطق ساحلی و همچنین ارائه تصویری جذاب و دیدنی از مناطق ساحلی ایران متناسب با فرهنگ و سبك زندگی اسلامی - ایرانی و تبلیغ منحصربهفرد بودن مناطق گردشگری میتواند گام مؤثری در جذب
گردشگران باشد. زیرا همانطوری كه میدانیم فرهنگ و اجتماع و اقتصاد در هم تنیدهاند و دولتمردان هنگام برنامهریزی برای توسعه نباید حوزههای مذكور را منفك و مجزا فرض كنند، بلكه تمامی این موضوعات در یك فرایند قرار دارد.