◄ دفاتر خدمات مسافرتی اختیار تعیین نرخ بلیت هواپیما را ندارند/ مالک خدمت حمل و نقل هوایی شرکت های هواپیمایی هستند
دفاتر خدمات مسافرتی مالک خدمت حمل و نقل نیستند. اختیار تعیین نرخ بلیت ندارند. درآمد اصلی بلیت متعلق به شرکت هواپیمایی است. صرفا بابت «کارمزد» یا «حق العمل» منتفع می شوند.
شاید برای بسیاری این پرسش مطرح شده باشد که آیا دفاتر خدمات مسافرتی مالک خدمت حمل و نقل هستند و اختیار تعیین نرخ بلیت را دارند و درآمد اصلی بلیت متعلق کجاست؟ و یا این که ایرادات حقوقی مدل های پیشنهادی صدور صورتحساب الکترونیکی در صنعت حمل و نقل هوایی چیست؟
مجید امانی کارشناس حقوق گردشگری در گفت و گو با تین نیوز ایرادات حقوقی مدل های پیشنهادی صدور صورتحساب الکترونیکی در صنعت حمل و نقل هوایی چیست را با تاکید بر جایگاه دفاتر خدمات مسافرتی به عنوان حق العمل کار و مسئولیت قانونی شرکت های هواپیمایی به شرح زیر بررسی و تبیین کرده است:
۱. مقدمه و طرح مسئله:
حسب صورتجلسه مورخ ۱۴۰۴/۰۹/۲۴ سازمان امور مالیاتی کشور در اجرای ماده (۱) «قانون تسهیل تکالیف مودیان جهت اجرای قانون پایانه های فروشگاهی و سامانه مودیان» مصوب ۱۴۰۲/۰۸/۲۳، دو روش برای صدور صورتحساب الکترونیکی در خصوص فروش بلیت هواپیما پیشنهاد شده است. در این میان، ماهیت حقوقی فعالیت دفاتر خدمات مسافرت هوایی و نسبت آن با شرکت های هواپیمایی، مستلزم تحلیل دقیق بر اساس قوانین مالیاتی، مقررات تجارت و اصول حقوق قراردادهاست؛ زیرا تعیین «مودی واقعی» آثار مستقیم در مسئولیت مالیاتی، اعتبار مالیاتی خریدار و شمول جرایم موضوع ماده ۲۲ قانون پایانه های فروشگاهی خواهد داشت.
۲. تبیین دو روش پیشنهادی:
در صورتجلسه روش اول صدور صورتحساب الکترونیکی توسط دفاتر خدمات مسافرتی برای خریدار نهایی بلیت و انتقال صورتحساب فروش به شرکت هواپیمایی در قالب حق العمل کاری در سامانه مودیان، همراه با صدور صورتحساب کارمزد توسط دفتر برای شرکت هواپیمایی.
روش دوم صدور صورتحساب الکترونیکی فروش توسط شرکت هواپیمایی به طرفیت دفتر خدمات مسافرتی در مرحله نخست و سپس صدور صورتحساب فروش توسط دفتر به خریدار نهایی بلیت هواپیما.
۳. ماهیت حقوقی فعالیت دفاتر خدمات مسافرتی مطابق رویه عملی صنعت و مفاد قراردادهای فروش بلیت: دفاتر خدمات مسافرتی مالک خدمت حمل و نقل نیستند. اختیار تعیین نرخ بلیت ندارند. درآمد اصلی بلیت متعلق به شرکت هواپیمایی است. صرفا بابت «کارمزد» یا «حق العمل» منتفع می شوند. این وضعیت منطبق با مفهوم «حق العمل کار» در حقوق تجارت است؛ به موجب قواعد حق العمل کاری، شخص واسطه معامله را به نام خود ولی به حساب آمر انجام می دهد، بدون اینکه مالک موضوع معامله گردد. بنابراین، دفتر مسافرت هوایی «خریدار بلیت از شرکت هواپیمایی» تلقی نمی شود، بلکه واسطه فروش است.
۴. تحلیل حقوقی مسئولیت مالیات بر ارزش افزوده بر اساس اصول قانون مالیات بر ارزش افزوده و منطق نظام VAT:
مودی اصلی، ارائه دهنده واقعی خدمت است. انتقال وجه یا صدور رسید، موجب انتقال مسئولیت مالیاتی نمی شود ارزش افزوده باید بر مبنای «ارزش خدمت ارائه شده» محاسبه گردد.
در فروش بلیت هواپیما: ارائه دهنده خدمت حمل ونقل، شرکت هواپیمایی است؛ نه دفتر خدمات مسافرتی. در نتیجه: مسئولیت اخذ و اظهار مالیات بر ارزش افزوده بلیت، بر عهده شرکت هواپیمایی است. دفتر مسافرتی فقط نسبت به «کارمزد خود» مودی محسوب می شود. اگر مبنای مالیات، کل مبلغ خرید و فروش بلیت در دفاتر قرار گیرد، این امر با اصول مالیات بر ارزش افزوده مغایرت دارد؛ زیرا دفتر، ارزش افزوده ای معادل کل بهای بلیت ایجاد نکرده است.
۵. ایرادات حقوقی روش دوم پیشنهادی:
در روش دوم، ابتدا شرکت هواپیمایی صورتحسابی به نام دفتر صادر می کند و سپس دفتر صورتحسابی به نام مسافر صادر می نماید.
این مدل از منظر حقوقی با اشکالات زیر مواجه است:
۱. ایجاد وضعیت صوری «خرید و فروش مجدد» در حالی که دفتر، مالک بلیت نمی شود و خرید واقعی صورت نمی گیرد.
۲. تحمیل مسئولیت مالیاتی مضاعف دفتر در ظاهر خریدار و سپس فروشنده تلقی می شود و کل گردش مالی بلیت به نام وی ثبت می گردد، که مغایر ماهیت حق العمل کاری است.
۳. افزایش ریسک جرایم ماده ۲۲ با توجه به گردش مالی بالا و عدم انطباق با ماهیت واقعی قرارداد، احتمال مغایرت اطلاعات و اعمال جرایم افزایش می یابد.
۴. اخلال در اعتبار مالیاتی خریدار در صورت عدم انطباق زنجیره صورتحساب ها، امکان رد اعتبار مالیاتی برای خریداران حقوقی وجود دارد
۶. انطباق با تجربه بین المللی در الگوی امارات متحده عربی (بر اساس Federal Decree-Law No. 8 of ۲۰۱۷): ارائه دهنده اصلی خدمت حمل و نقل، مودی VAT است آژانس فروش فقط بابت کارمزد خود مشمول VAT است فروش بلیت بین المللی مشمول نرخ صفر است مسئولیت مالیاتی به واسطه فروش منتقل نمی شود. این رویکرد، منطبق بر اصول بین المللی مالیات بر ارزش افزوده و منطق اقتصادی صنعت هوایی است.
۷. ملاک شخصیت شرکت هواپیمایی مادر از منظر حقوق هوانوردی:
ملاک شخصیت شرکت هواپیمایی در هر کشور، شرکت هواپیمایی ملی یا ثبت شده در آن کشور است. در ایران، شرکت هواپیمایی مادر و حامل پرچم، «ایران ایر» است و نه شرکت های خصوصی نظیر ماهان یا سایر ایرلاین ها. بنابراین، سیاست گذاری و تعیین چارچوب مالیاتی صنعت باید با لحاظ جایگاه شرکت هواپیمایی ملی و ساختار حاکمیتی صنعت هوانوردی کشور انجام پذیرد.
۸. نتیجه گیری
بر اساس حقوق مالیاتی با توجه به: ماهیت حق العمل کاری دفاتر خدمات مسافرتی اصول قانون مالیات بر ارزش افزوده ماده (۱) قانون تسهیل تکالیف مودیان منطق اقتصادی زنجیره ارزش در صنعت حمل و نقل هوایی تجربه موفق نظام های مالیاتی پیشرفته نتیجه آن است که:
۱. دفاتر خدمات مسافرتی باید صرفا به عنوان کارمزدبگیر شناسایی شوند.
۲. مسئولیت صدور صورتحساب الکترونیکی بلیت و اظهار مالیات بر ارزش افزوده، بر عهده شرکت های هواپیمایی به عنوان ارائه دهندگان اصلی خدمت است.
۳. مبنا قراردادن کل مبلغ خرید و فروش بلیت در دفاتر، مغایر ماهیت حقوقی فعالیت آنان و اصول مالیات بر ارزش افزوده است.
۴. هرگونه مدل اجرایی باید با واقعیت قراردادی و اقتصادی صنعت انطباق کامل داشته باشد تا از ایجاد مسئولیت های صوری و جرایم غیرمنصفانه جلوگیری گردد.
