◄ چگونگی اقتصاد مقاومتی در ساخت و توسعه زیربناهای حمل و نقل
تین نیوز | محمدحسین فرهنگی عضو کمیسیون عمران و نایب رئیس مجلس گفته است " مجلس شورای اسلامی اوایل امسال گزارشی را در صحن علنی مجلس ارائه و به دستگاهها اعلام کرد که اگر نیازی به لغو، اصلاح یا ایجاد قانون در راستای تحقق اهداف اقتصاد مقاومتی دارند، اعلام کنند که تا آنجاکه بنده اطلاع دارم اکثر دستگاهها موضوعات مهمی را درباره اقتصاد مقاومتی منعکس نکردهاند و فقط دولت یک لایحه خروج از رکود را داده که در همان راستاست."
پس از انتشارات این اظهارات نایب رئیس مجلس، سید مرتضی ناصریان کارشناس حمل و نقل در تین نیوز نوشت:
" بحث اقتصاد مقاومتی از سه سال قبل توسط مقام معظم رهبری (دام ظله) مطرح شده و در 29 بهمن ماه 1392 سیاست های كلی اقتصاد مقاومتی رسما ابلاغ و منتشر شد. در این ابلاغیه مقام معظم رهبری با بیان استعدادهای مادی و معنوی ایران اسلامی و برخورداری آن از نیروی انسانی متعهد، کارآمد و دارای عزم راسخ تاكید نمودند كه اگر از اقتصاد مقاومتی كه الگویی اقتصادی، بومی و علمی و برآمده از فرهنگ انقلابی و اسلامی است، تبعیت شود نه تنها بر مشکلات اقتصادی غلبه خواهد شد و دشمنان در نبرد همه جانبه اقتصادی شكست میخورند، بلكه پیشرفت پایدار كشور در شرایط بحرانی حاكم بر جهان امروز با حفظ
دستآوردها و همسو با آرمانها و متكی بر دانش روز محقق میشود و الگویی الهام بخش برای دیگر كشورها خواهد بود. ایشان هر سه قوه را به اجرای سیاستهای كلی اقتصاد مقاومتی با داشتن برنامه و تهیه قوانین و مقررات فراخواندند تا زمینه و فرصت مناسب برای نقشآفرینی مردم و همه فعالان اقتصادی را در این جهاد مقدس فراهم آورند.
بخش حمل و نقل به عنوان یكی از اركان اقتصادی كشور بایستی همپای دیگر بخش های اقتصادی رشد نماید و مانعی برای رشد دیگر بخش ها نباشد. بنابراین میتواند برای تحقق اهداف اقتصاد مقاومتی بسیار موثر باشد. در خصوص ابعاد اقتصاد مقاومتی در بخش حملونقل و چگونگی تحقق آن به خصوص در توسعه زیربناهای حملونقل تاكنون مطالب اندكی منتشر شده است و در این نوشتار سعی میشود مهمترین راهبردهای تحقق سیاستهای اقتصاد مقاومتی در این زیربخش یادآوری شود.
تعریف اقتصاد مقاومتی و الزامات آن:
مقدم بر بحث چگونگی اقتصاد مقاومتی، بحث چیستی اقتصاد مقاومتی مطرح میشود یعنی بدانیم اقتصاد مقاومتی یعنی چه و چرا به آن نیاز داریم كه در این خصوص مطالب قابل ملاحظه و مفیدی در رسانههای عمومی و اینترنت در دسترس میباشد و در اینجا به اختصار تعریف آن را از مقام معظم رهبری نقل مینماییم كه فرمودند : " اقتصاد مقاومتی یعنی آن اقتصادی كه به یك ملت امكان و اجازه میدهد كه حتّی در شرائط فشار هم رشد و شكوفائی خودشان را داشته باشند. اقتصاد مقاومتی معنایش این است كه ما یك اقتصادی داشته باشیم كه هم روند رو به رشد اقتصادی در كشور محفوظ بماند، هم
آسیبپذیریاش كاهش پیدا كند. یعنی نظام اقتصادی كشور جوری باشد كه در مقابل ترفندهای دشمنان كه همیشگی و به شكلهای مختلف خواهد بود، كمتر آسیب ببیند و اختلال پیدا كند."
همچنین مطالعه سیاستهای اقتصاد مقاومتی كه ابلاغ شده است، ابعاد موضوع و راهبردهای كلی و كلان آن را مشخص می نماید
ایشان توضیح دادند كه "اقتصاد مقاومتی الزاماتی دارد: 1- مردمی كردن اقتصاد، 2- كاهش وابستگی به نفت. 3- مدیریت مصرف كه یك بُعد مدیریت مصرف این است كه ما از تولید داخلی استفاده كنیم؛ 4-حركت بر اساس برنامه، یكی از كارهای اساسی است. 5-حمایت از تولید ملی."
راهبردهای تحقق اقتصاد مقاومتی در توسعه زیرساختهای حمل و نقل:
الف- راهبردهای مدنظر مقام عالی وزارت
در ابتدا برخی از راهبردهای مندرج در برنامه وزیر محترم به مجلس شورای اسلامی كه همسو با سیاست های اقتصاد مقاومتی و مرتبط با فعالیت های ساخت و توسعه زیربناهای حمل و نقل میباشند، ارائه میگردد:
- غربالگری پروژههای در دست اجرا و اولویتبندی آنها برای جلوگیری از خواب سرمایهها و اتلاف منابع و اجتناب از شروع طرح های جدید قبل از قطعیت تامین منابع مالی مناسب.
- تکمیل پروژههای با اهمیت نیمه تمام با توجه به تبعات منفی طولانی شدن زمان ساخت آنها
- بهبود مستمر محیط کسب و کار در حوزه فعالیتهای اقتصادی مرتبط و حل بحران بدهی به مشاوران، پیمانکاران و سازندگان.
- استفاده حداکثری از موقعیت قرارگیری مناسب ایران در کریدورهای شمال- جنوب و شرق-غرب جهت عبور کالا و مسافر ترانزیت.
- هماهنگی برنامههای حمل و نقل با برنامه های جهانگردی و ایرانگردی.
- ترویج نظامات كارآمد و به روز مدیریت پروژه و اعمال مهندسی ارزش در مطالعه و اجرای پروژهها.
- ایجاد سیستم ممیزی کیفیت در زیر ساخت و تعیین جایزه کیفیت برای شناسایی و معرفی پروژههای برتر.
- اصلاح وضعیت واگذاری پروژههای عمرانی در جهت شفافیت و رقابت بجای روال متعارف ترك تشریفات مناقصات.
- اصلاح نظام مدیریتی بخش (حذف امتیازات ناموجه، حذف تعدد شغلی، ارتقاء مسئولیتپذیری و پاسخگویی مدیران، اجرای قاطع نظام گزینش و ارزشیابی مدیران، توسعه مشاركت و بكارگیری نیروهای متخصص جوان و متعهد در سطوح میانی و ارشد).
- كاستن از اتكاء بخش حملونقل به اعتبارات دولتی با ایجاد ردیفهای جدید درآمدی برای بخش و هدفمند كردن مصرف منابع.
- ارتقای خودباوری و حمایت جدی از توان داخلی ساخت با واگذاری اجرای پروژهها و خریدها تا حداكثر ممكن از داخل كشور.
- اجرای سیاست مشارکت بخش عمومی- بخش خصوصی در حوزه ماموریتها و پذیرش تعهدات طولانیمدت به رعایت انصاف در تامین حقوق سرمایهگذاران و بهرهبرداران و استقرار نهادهای مستقل تخصصی تنظیم مقررات به منظور کاهش مخاطرات سرمایهگذاری در بخش.
- کمک به شکلگیری هلدینگها و صندوقهای سرمایهگذاری در بخش حمل و نقل
- شناسایی و معرفی فرصتهای سرمایهگذاری مبتنی بر شیوه برد- برد و تعمیم روش مشارکت عمومی و خصوصی.
- بسترسازی برای سودآوری و ایجاد انگیزههای خاص برای سرمایهگذاری در حملونقل و ایجاد معافیتهای مالیاتی
- ایجاد پنجره واحد مذاکرات با سرمایهگذاران خارجی و داخلی.
- اهتمام معتدل به ملاحظات دفاعی و امنیتی در فعالیتهای بخش حملونقل.
ب- دیگر راهبردهای مرتبط
با عنایت به سیاست های كلی اقتصاد مقاومتی و تطبیق آن با موضوع ساخت و توسعه زیربناهای حمل و نقل، دیگر راهبردهای قابل پیگیری به شرح ذیل مطرح میشوند:
- تدوین وضعیت مطلوب ساخت و توسعه زیربناهای حمل و نقل در كشور برای افق چشمانداز از نظر: كیفیت، توان اجرایی، مشخصات نیروی انسانی لازم در بخش دولتی و غیردولتی، میزان نیاز به زیربناهای كشور و تهیه شاخصها و برنامه استراتژیك نحوه حصول به اهداف چشم انداز.
- همكاری و پیگیری در جهت تسریع در اتمام مطالعات طرح جامع حمل و نقل به عنوان یك سند بالادستی و راهنما.
- تنظیم و ابلاغ نظامنامهای برای اولویتبندی طرحهای در دست ساخت و توسعه و نحوه بودجهریزی سالانه آنها. (با هماهنگی مراجع مسئول- پایاننامه نگارنده مرتبط با این موضوع و قابل ارائه میباشد).
- درخواست از مراجع ذیصلاح برای تعلیق یا لغو برخی طرح های عمرانی مصوب كه درصد پیشرفت و توجیه اندكی دارند.
- استقرار نظام مدیریت دانش در راستای رشد مستمر دانش و مهارتهای عموم كاركنان و بهبود فرآیندهای كاری و اتخاذ و پیادهسازی روشهایی منظم برای تبادل دانش و تجارب بین عموم دستاندركاران منجمله ادارات راه استانها یا ادارات ذیربط راهآهن و دیگر سازمانهای متولی پروژههای عمرانی، مشاوران و پیمانكاران و نهادهای صنفی و علمی مرتبط.
- بهینهسازی پروژهها برای كاهش هزینه ساخت و بهرهبرداری، كاهش زمان و بهبود كیفیت انجام پروژهها و بكارگیری روشهای و مصالح و فن آوریهای نوین و حمایت از شركتهای دانش بنیان و خدماتی مرتبط با این موضوعات.
- توجه ویژه به طرحهای مرتبط با حملونقل ریلی بنا به تاثیر مثبت قابل توجه در هزینههای اقتصاد ملی از منظر صرفهجویی در سوخت و ایمنی ترابری.
- تطبیق موقعیت ایستگاهها و پایانههای باری و مسافری برای تسهیل دسترسی و حداكثر نمودن امكان حملونقل تركیبی.
- تسریع در بومیسازی تولید ریل به عنوان تنها وابستگی استراتژیك باقیمانده در اجرای خطوط راهآهن.
- تهیه چارچوبهایی از الگوی مصرف مناسب در خصوص میزان و كیفیت ساختمانها و تاسیسات ایستگاهها (انطباق با نیازهای واقعی).
- تمركز روی ارزیابی آثار اجتماعی پروژهها و طرحها برای نزدیك نمودن آن با نیازهای واقعی مردم و كاستن از عوارض اجتماعی احتمالی. (این موضوع به نحو مطلوبی در شهرداری تهران – طرح اتا- تجربه شده است).
- تمركز روی اتخاذ روشهایی برای افزایش صدور خدمات فنی و مهندسی ساخت راه و راه آهن.
- ضرورت تنظیم لایحه و مقررات اصلاحی برای تسهیل استفاده از منابع غیردولتی و مشاركتهای عمومی در توسعه زیربناهای حملونقل. (با توجه به ماده 126 قانون بودجه سال گذشته)
- استفاده از ظرفیت های فكری و عملی متخصصین و بخش خصوصی بویژه با ایجاد و تصمیمگیری در شوراهای مشترك و تخصصی؛ و افزایش تعامل با اتحادیههای صنفی و سازمانهای مردمنهاد (NGO).
- تلاش برای توانمند نمودن مشاوران و پیمانكاران برای انجام پروژههای بزرگ راه و راهآهن و در تراز بین المللی.
- حفظ و ارتقاء سرمایه انسانی با اصلاح نظام پرداختها به منظور انگیزش كاركنان به ارتقاء بهرهوری واقعی و ارج نهادن به ارتقاء آموزش، مهارت، خلاقیت و تجربه.
- جلب نظر و اعتماد عموم كاركنان با دقت در مراعات عدالت و تعمیم آن ، كمك موثر و دلسوزانه و تصمیمات مفید به حال اكثریت، پایبندی به سبك زندگی اسلامی در محیط اداری، اذعان به اشتباهات احتمالی و پرهیز از بسته نمودن فضای نقد و اظهارنظر.
- شناخت و رفع زمینههای فسادزا در حوزه فعالیتهای مختلف ساخت و توسعه زیربناهای حملونقل.
- تقویت فرهنگ جهادی، توام نمودن ارزشهای اسلامی و انقلابی و انگیزشهای معنوی در فعالیتهای مختلف.
- ثبت و تبلیغ روش و جلوههای رفتاری پیش كسوتان و چهره های ماندگار كار و تلاش در این حوزه.
در خاتمه انجام تحقیقات و پژوهش برای درك ابعاد اقتصاد مقاومتی و نحوه پیشبرد آن در فعالیتهای ساخت و توسعه زیربناهای حمل و نقل را توصیه مینماید.
این مقاله در نشریه داخلی شرکت ساخت و توسعه زیرساختهای حمل و نقل در شماره آبان ماه منتشر شده است.