◄ افزایش کم سابقه نرخ حمل نفت/ ابرنفتکش ها چرا گران شدند؟
درآمد روزانه ابرنفتکش هایی که نفت خام را از خلیج فارس به مقصد آسیا، به ویژه چین، حمل می کنند، به حدود ۵۱۰ هزار دلار رسیده است؛ رقمی که بر اساس داده های بورس بالتیک، بالاترین سطح درآمد این کشتی ها طی دو ماه گذشته به شمار می رود و از افزایش فشار تقاضا بر ظرفیت حمل ونقل دریایی نفت خام حکایت دارد.
شاخص درآمدی مسیر خاورمیانه به چین در روز دوشنبه به حدود ۵۱۰ هزار دلار در روز افزایش یافت. این شاخص که از سوی بورس بالتیک ارزیابی می شود، یکی از معیارهای اصلی بازار برای سنجش درآمد ابرنفتکش ها یا VLCC است و معمولاً بازتابی از معاملات انجام شده، نرخ های مورد انتظار و شرایط عرضه و تقاضا در بازار حمل نفت خام به شمار می رود.
به گزارش سرویس دریایی تین نیوز، افزایش درآمد ابرنفتکش ها در شرایطی رخ داده است که صادرکنندگان نفت در خلیج فارس برای انتقال محموله های بیشتری که به خریداران آسیایی وعده داده اند، به دنبال کشتی های آماده بارگیری هستند. افزایش تقاضا در مبدأ، در کنار محدود بودن تعداد کشتی های آزاد، موجب شده مالکان و دلالان نفتکش قدرت چانه زنی بیشتری پیدا کنند و نرخ ها در بازار حمل ونقل دریایی با سرعت افزایش یابد.
دلالان کشتی اعلام کرده اند که در روزهای اخیر چندین ابرنفتکش به صورت خصوصی رزرو شده اند. همچنین شماری از کشتی ها از فهرست های مربوط به تناژ آزاد حذف شده اند؛ بدون آنکه جزئیات قراردادها یا نرخ های نهایی آنها به طور عمومی اعلام شود. این وضعیت معمولاً نشانه ای از کاهش شفافیت بازار و افزایش رقابت برای دستیابی به ظرفیت موجود است.
بر اساس گزارش بلومبرگ، بخش قابل توجهی از سفرهایی که از خلیج فارس آغاز می شوند، با استفاده از کشتی هایی انجام می گیرد که تحت کنترل صادرکنندگان نفت یا تعداد محدودی از مالکان بزرگ نفتکش هستند. این تمرکز مالکیت و کنترل بر ظرفیت حمل، به صاحبان کشتی امکان می دهد در زمان افزایش تقاضا، نرخ های بالاتری را در بازار نقدی مطالبه کنند. در نتیجه، نرخ های اعلام شده الزاماً تنها هزینه عملیاتی سفر را منعکس نمی کنند، بلکه ریسک مسیر، کمبود ظرفیت و قدرت چانه زنی مالکان را نیز دربرمی گیرند.
از منظر لجستیک دریایی، جهش درآمد ابرنفتکش ها حاصل هم زمانی چند عامل است. نخست، حجم بالای صادرات نفت خام از خلیج فارس به بازارهای آسیایی است که بخش مهمی از تقاضای جهانی نفت را تأمین می کنند. دوم، محدود بودن کشتی های مناسب برای سفرهای طولانی خلیج فارس به شرق آسیاست. ابرنفتکش های VLCC با ظرفیت حدود دو میلیون بشکه، برای انتقال محموله های بزرگ و مسیرهای طولانی طراحی شده اند و جایگزینی سریع آنها با کشتی های کوچک تر، بدون افزایش هزینه یا پیچیده تر شدن عملیات، امکان پذیر نیست.
عامل سوم، افزایش زمان چرخه سفر است. هرگونه تأخیر در بارگیری، محدودیت های عملیاتی، تغییر مسیر یا افزایش زمان انتظار، تعداد سفرهایی را که هر کشتی در یک دوره مشخص انجام می دهد کاهش می دهد. در چنین شرایطی، ظرفیت واقعی بازار کمتر از ظرفیت اسمی ناوگان خواهد بود؛ موضوعی که می تواند حتی در صورت ثابت ماندن حجم صادرات، نرخ حمل را افزایش دهد.
داده های بورس بالتیک نشان می دهد درآمد مسیر خلیج فارس به چین در مقاطعی از سال ۲۰۲۶ به سطوح بسیار بالایی رسیده است. با این حال، باید میان شاخص اختصاصی مسیر خاورمیانه به چین و میانگین درآمد کل ناوگان VLCC تفاوت قائل شد. شاخص مسیر خلیج فارس به چین، شرایط یک کریدور مشخص را نشان می دهد، در حالی که میانگین درآمد کل VLCCها تحت تأثیر مسیرهای آفریقا به چین، خلیج آمریکا به آسیا و سایر مسیرهای مهم نفتی قرار دارد.
گزارش های Lloyd’s List نیز از نوسان شدید درآمد ابرنفتکش ها در پی تحولات امنیتی و عملیاتی در مسیرهای خاورمیانه خبر می دهد. این گزارش ها تأکید می کنند که در دوره های اختلال یا نااطمینانی، بخشی از ارزیابی های نرخ ممکن است بر مبنای معاملات محدود، مسیرهای مشابه و حق ریسک انجام شود؛ بنابراین، نرخ های شاخص الزاماً به معنای آن نیستند که همه کشتی ها با همان رقم قرارداد بسته اند.
در همین حال، گزارش های Clarksons Research از افزایش قابل توجه درآمد کشتی های تانکر در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ حکایت دارد. این مؤسسه همچنین از رشد سفارش ساخت ابرنفتکش های جدید خبر داده است. افزایش سفارش ها در کوتاه مدت نمی تواند مشکل کمبود ظرفیت را برطرف کند، زیرا ساخت و تحویل یک VLCC معمولاً چند سال زمان می برد. ازاین رو، بازار ممکن است در کوتاه مدت همچنان با محدودیت عرضه مواجه باشد، حتی اگر سفارش گذاری برای کشتی های جدید افزایش یافته باشد.
کارشناسان لجستیک دریایی معتقدند تداوم این نرخ ها به رفتار صادرکنندگان، وضعیت امنیت مسیرهای انرژی، حجم خرید پالایشگاه های آسیایی و سرعت ورود کشتی های جدید به ناوگان جهانی بستگی دارد. اگر تقاضای چین و دیگر خریداران آسیایی برای نفت خام افزایش یابد و هم زمان بخشی از کشتی ها به دلیل تعمیرات، تحریم ها یا محدودیت های عملیاتی از بازار خارج شوند، درآمد ابرنفتکش ها می تواند در سطوح بالا باقی بماند. در مقابل، کاهش خرید آسیایی یا بازگشت ظرفیت های غیرفعال به بازار، احتمال افت نرخ ها را افزایش خواهد داد.
افزایش درآمد روزانه ابرنفتکش ها به ۵۱۰ هزار دلار، در مجموع نشانه ای از فشردگی بازار حمل نفت خام در مسیر خلیج فارس به آسیاست. این رقم فقط بیانگر رشد هزینه جابه جایی نفت نیست، بلکه ترکیبی از افزایش تقاضا، محدودیت تناژ آزاد، تمرکز ظرفیت در اختیار مالکان بزرگ و اضافه شدن ریسک های عملیاتی و ژئوپلیتیکی به نرخ حمل است. به همین دلیل، روند درآمد VLCCها در ماه های آینده می تواند یکی از مهم ترین شاخص های سنجش وضعیت تجارت دریایی نفت و پایداری زنجیره تأمین انرژی در آسیا باشد.
منابع: بورس بالتیک، بلومبرگ، Lloyd’s List و Clarksons Research.
