◄ هزینه سوخت؛ به ضرر حمل و نقل ریلی

کامیون، گازوئیل خود را در جایگاه سوخت جاده ای روی نازل به قیمت 300 تومان برای هر لیتر  می خرد، اما در مورد لوکوموتیو چنین نیست.

شرکت پخش، گازوئیل را به انبار نفت راه آهن تحویل میدهد به قیمت 300 تومان برای هر لیتر. راه آهن باید این سوخت را تا محل نازل سوخت در ایستگاه راه آهن منتقل کند و از نشتی و آلودگی محیط محفوظ بدارد. طبعا این انتقال بی هزینه نیست و راه آهن برای ایجاد و راه اندازی ایستگاه مجهز پمپ گازوئیل، از سرمایه گذاری بخش خصوصی استفاده کرده و سرمایه گذار متعهد است که سوخت را با همان کیفیتی که از شرکت پخش تحویل می گیرد، تحویل لوکوموتیو دهد و طبعا هزینه سرمایه گذاری و انجام عملیات اجرایی را دریافت می کند.

شرکت حمل و نقل ریلی صاحب لوکوموتیو در محل نازل در ایستگاه راه آهن همان مبلغ 300 تومان را می پردازد اما چند ماه بعد فاکتوری از راه آهن دریافت می کند بابت خدمات انتقال و حمل سوخت. این عدد برای برخی از ایستگاه های سوخت گیری در شبکه ریلی کشور 2647 تومان و در برخی دیگر از ایستگاه ها 1904 تومان برای هر لیتر است. متوسط این دو عدد را در نظر بگیرید 2276 تومان.به عبارت دیگر شرکت حمل و نقل ریلی ( اعم از دولتی یا خصوصی، باری یا مسافری) بابت هر لیتر گازوئیل سر نازل متحمل 2576 تومان هزینه می شوند که خیلی بیشتر از عددی است که کامیون دار می پردازد. 

آیا این رفتار با شعار حمایت از حمل و نقل ریلی از سوی سیاست گذاران دولت و مجلس همخوان است؟ آیا این هل دادن کفه ترازو به نفع حمل و نقل جاده ای نیست؟ هر چقدر دم بزنید و شعار بدهید که مصرف سوخت در حمل و نقل ریلی یک ششم جاده است (2)اما همزمان قیمت تمام شده سوخت برای قطار را  8.6 برابر نسبت به حمل و نقل جاده ای تعیین کنید نقض غرض است و کوبیدن آب در هاون و بر ضد شعار های ریل دوستانه اهالی دولت.با این کار همه مزایای صرفه جویی سوخت حمل و نقل ریلی را بر باد داده ایم.

هزینه تمام شده گازوئیل برای کشور با فرض قیمت جهانی 60 سنت دلار برای هر لیتر و نرخ دلار 150 هزار تومانی حدود 90 هزار تومان بر لیتر تمام می شود و دولت با قیمت بسیار ناچیز 300 تومان(تقریبا مجانی) آن را به کامیون دار و راه آهن می فروشد.می بینیم که دولت امروز برای هر لیتر گازوئیل متحمل 89.700 تومان یارانه است.

آیا برای دولت مشکل بزرگی پیش می آید که علاوه بر یارانه 89.700 تومانی، آن 2276 تومان (1)را هم به حساب یارانه سوخت اضافه کند؟ ( یارانه گازوئیل می شود  91976 تومان). با یک تقسیم ساده متوجه می شویم که در این حالت میزان یارانه دولتی به ازای هر لیتر گازوئیل برای حمل و نقل ریلی فقط و فقط 2.5 درصد افزایش پیدا می کند.

اگر مصرف سوخت در راه آهن ( حمل و نقل ریلی ) 500 میلیون لیتر در سال باشد بار مالی این یارانه اضافه برای دولت چیزی در حدود 1.14 همت ( 7.6 میلیون دلار) در سال به دست می آید که البته در مقابل هزینه های چند ده میلیارد دلاری دولت بابت یارانه سوخت اندک است.(3)

به دولت پیشنهاد می شود که این 2.5 درصد افزایش هزینه سوخت ریلی را به گردن بگیرد تا قیمت سوخت روی نازل برای کامیون و لوکوموتیو یکسان شود. این حداقل کاری ست که دولت می تواند برای حمایت از حمل و نقل ریلی در بخش تامین سوخت انجام دهد.

دو نکته: 

الف) فراموش نکنیم که به دلیل یارانه هنگفت دولتی، سهم سوخت در کل هزینه های تمام شده سرمایه گذاری، تجهیز، نت و تشکیل و راهبری قطارها ناچیز است. 

ب) توصیه به افزایش 2.5 درصدی یارانه دولت به سوخت بخش حمل و نقل ریلی به معنای تایید و تشویق رویه یارانه پاشی به سوخت و دیگر حامل های انرژی نیست. این سیاست نیاز به بازنگری کلی دارد. (4)

قدردانی: این متن مدیون راهنمائی های همکاران محترم، خبرگان حمل و نقل ریلی، آقایان مهندسین تفقدی ( معاون سابق ناوگان راه آهن جمهوری اسلامی) و خوشنام ( مدیر لجستیک شرکت حمل و نقل چند وجهی مپنا ) است. 

مراجع و پاورقی ها:

[1]  این قیمت ها به صورت سالانه بروز می شوند.

[2] در این مورد مراجعه کنید به مقاله " مصرف گازوئیل در حمل و نقل ریلی بار ایران ، یک ششم جاده است"/ تین نیوز / 27/تیر 1403   ( https://www.tinn.ir/fa/tiny/news-276571 )

[3]  سالانه 80 میلیارد دلار یارانه سوخت در گشور پرداخت می شود. منبع: خبر گزاری مهر/ 2 خرداد 1402

[4]  از جمله نگاه کنید به :

1. سر مقاله روزنامه نقش اقتصاد " شیوه ناعادلانه توزیع یارانه" / شنبه 2 دی ماه 1402/ شماره 1705 و
2. مقاله "اقتصاد بیمار؛ حمل و نقل علیل" / ماهنامه ترابران شماره 224/ آبان ماه 1403