حمل‌ و‌ نقل عمومی رایگان؛ راه‌ حل اجتماعی ترافیک تهران

علی پیرحسین لو: ما اولین شهر و کشوری نیستیم که درگیر ترافیک فراگیر گسترده و پیامدهای آن در حوزه آلودگی هوا و فرسودگی شهری شده ایم. تجربه اتلاف وقت و انرژی هم مختص ما نیست، اما اگر نگوییم بدترین، دست کم یکی از بدترین نسبت ها را در زمینه استفاده مفرط همگانی از خودروی شخصی تجربه کرده ایم و بدتر آنکه این تجربه به غایت مزمن و کشدار شده است.

همان طور که استمرار تورم و تحریم در طول سالیان باعث شده که استخوان بندی اقتصاد پوک شود، استمرار ترافیک و ناکامی سیاست های مهار آن هم باعث شده که پیکره حمل و نقل شهر و عادات آمدوشد شهروندان، با این بیماری سازگار شود. امید به بهبود وجود ندارد، کسی هم به دنبال درمان نیست. 

حداقل ۱۰ سال است در نظرسنجی ها، ترافیک و آلودگی هوا مهم ترین اولویت های شهروندان تهرانی اعلام می شود، اما هیچ تلاشی نتوانسته است گشایشی ایجاد کند. نه طرح ترافیک، نه زوج و فرد کردن، نه افزایش هزینه پارک حاشیه ای، نه اتوبان سازی ها و نه تبلیغات فرهنگی؛ هیچ یک نتوانسته اند وضعیت خودرومحور حاکم بر شهر و معابر آن را علاج کنند.

مشکل اصلی در عدم توازن بین دو سمت عرضه و تقاضا است. در سمت عرضه، کالای باکیفیت و جذاب وجود ندارد. در سمت دیگر، کاهش تقاضا باعث شده که نهاد متولی عرضه کالای عمومی، تحت فشار اجتماعی برای توسعه و بهبود حمل و نقل همگانی نباشد. سیاستگذار هم ناتوان از مدیریت بازار، مجال و توان تنظیم گری را از دست داده است. 

رویکردهای تنبیهی، هزینه افزا و متمرکز بر ایجاد محدودیت و ممنوعیت در سیاستگذاری های ترافیکی از چرخاندن موازنه ترجیحات به سمت حمل و نقل عمومی عاجز بوده اند. جرات و خلاقیتی برای چرخش به سمت سیاست های تشویقی هم وجود نداشته است. 

ترافیک تهران نیازمند شوک است. اگر همین روند بی تصمیمی و ناتوانی مدیریت شهری از توقف روند فزاینده میل و عادت به استفاده از خودروی شخصی ادامه یابد، زندگی روزمره در شهر از این هم سخت تر خواهدشد و شاید بیمار به آستانه غیر قابل بازگشت برسد و درمان بی اثر شود. 

باید به سراغ رایگان کردن حمل و نقل عمومی رفت؛ هرچند ممکن است از تصور آن هم شوکه شویم، اما این یک راه حل ناگزیر است. هیچ چاره دیگری نمی تواند نظم نامطلوب ترجیح خودروی شخصی بر مترو و اتوبوس را تغییر دهد.