طرح پیشنهادی نوسازی ناوگان تاکسی ون فرسوده با ون برقی به شیوه کلید به کلید

تین نیوز |

در این طرح آمده است: نوسازی ناوگان فرسوده حمل ونقل عمومی سال هاست یکی از مسائل مهم شهرهای کشور است؛ اما تجربه نشان داده است که صرف اختصاص وام، تسهیلات یا کمک های مقطعی، به تنهایی نمی تواند مسئله را برای راننده ای که وسیله نقلیه، ابزار اصلی امرار معاش اوست، حل کند. راننده ون فرسوده از یک طرف با افزایش هزینه سوخت، تعمیرات و نگهداری و کاهش درآمد واقعی روبه روست و از طرف دیگر برای خرید خودروی جدید باید با ارقام سنگین و تعهدات مالی طولانی مدت مواجه شود.

طرح «کلید به کلید» از یک پرسش ساده آغاز می شود آیا نمی توان بخشی از هزینه ای را که امروز به دلیل مصرف بالای سوخت و نگهداری وسیله فرسوده پرداخت می شود، پس از نوسازی اندازه گیری کرد و دوباره به چرخه نوسازی بازگرداند؟

این طرح تلاش می کند پاسخ این پرسش را در قالب یک مدل قابل اندازه گیری، قابل نظارت و قابل توسعه بررسی کند.

ایده اصلی طرح

«کلید به کلید» صرفاً پیشنهاد تعویض یک ون فرسوده با یک ون جدید یا برقی نیست.

ایده اصلی این است که وسیله فرسوده با یک وسیله کم مصرف یا برقی جایگزین شود؛ صرفه جویی واقعی حاصل از این نوسازی اندازه گیری و راستی آزمایی شود و بخشی از ارزش ایجادشده، برای کمک به نوسازی های بعدی مورد استفاده قرار گیرد.

به این ترتیب، نوسازی فقط یک هزینه برای دولت یا یک بدهی برای راننده نخواهد بود؛ بلکه می تواند به یک چرخه اقتصادی پایدار تبدیل شود.

کلید به کلید؛ یعنی کلید یک وسیله فرسوده، کلید یک وسیله نو را باز کند و صرفه جویی ایجادشده، زمینه نوسازی وسیله بعدی را فراهم سازد.

مسئله اصلی

در شرایط فعلی، راننده ون فرسوده با چند مشکل هم زمان مواجه است:

مصرف بالای سوخت؛

افزایش هزینه تعمیر و نگهداری؛

کاهش قابلیت اطمینان وسیله نقلیه؛

فرسودگی جسمی و اقتصادی وسیله؛

کاهش درآمد واقعی راننده؛

دشواری تأمین آورده اولیه برای خرید خودروی جدید؛

وابستگی زیاد طرح های نوسازی به وام و بدهی؛

و طولانی بودن دوره بازپرداخت.

در چنین شرایطی، حتی راننده ای که سال ها در خطوط حمل ونقل عمومی فعالیت کرده و وسیله نقلیه به نام اوست، ممکن است عملاً توان ورود به طرح های نوسازی را نداشته باشد. بنابراین یکی از اصول «کلید به کلید» این است که راننده واقعی و سابقه واقعی خدمت باید بخشی از ارزش طرح نوسازی محسوب شود.

محوریت راننده واقعی

در این مدل، اولویت باید با راننده ای باشد که سال ها در ناوگان حمل ونقل عمومی فعالیت کرده است؛ وسیله نقلیه فرسوده در اختیار و مالکیت اوست؛

سابقه کار و خدمت قابل احراز دارد؛

وسیله نقلیه را واقعاً در خدمت عمومی به کار گرفته است؛

و قصد ادامه فعالیت حرفه ای دارد.

به بیان دیگر، هدف طرح نباید صرفاً تحویل خودرو باشد؛ بلکه باید نوسازی وسیله کارِ راننده واقعی باشد. برای این منظور می توان از اطلاعات کارنامه، سابقه فعالیت، مالکیت خودرو، میزان کارکرد و سوابق خدمت استفاده کرد و یک سابقه دیجیتال برای راننده و وسیله نقلیه ایجاد نمود.

مدل پیشنهادی تأمین مالی

پیشنهاد «کلید به کلید» وابسته به یک شیوه خاص تأمین مالی نیست. می توان از ترکیبی از منابع استفاده کرد، از جمله:

منابع دولتی و عمومی؛

منابع شهرداری ها و دستگاه های متولی حمل ونقل؛

صرفه جویی واقعی سوخت؛

منابع حاصل از اسقاط؛

سرمایه گذاری بخش خصوصی؛

منابع مربوط به کاهش مصرف انرژی و کاهش آلایندگی؛

و سایر منابع قانونی قابل استفاده برای نوسازی ناوگان.

اما تفاوت اصلی در این است که کمک و سرمایه اولیه نباید تنها پایان کار تلقی شود. پس از اجرای نوسازی، میزان صرفه جویی واقعی باید اندازه گیری شود و سازوکاری طراحی شود تا بخشی از ارزش این صرفه جویی به نوسازی های بعدی اختصاص یابد.

 چرا خودروهای برقی؟

در صورت فراهم شدن زیرساخت مناسب، خودروهای برقی می توانند یکی از گزینه های اجرای این مدل باشند.

مزایای قابل بررسی عبارت اند از:

کاهش مصرف سوخت فسیلی؛

کاهش هزینه انرژی در شرایط مناسب؛

کاهش آلایندگی شهری؛

کاهش برخی هزینه های نگهداری؛

و امکان اندازه گیری دقیق تر مصرف انرژی.

با این حال، «کلید به کلید» الزاماً به یک برند یا یک مدل خودرو محدود نیست.

ملاک اصلی، ایجاد بیشترین صرفه جویی قابل اندازه گیری و بیشترین منفعت پایدار برای راننده و ناوگان است.

پیشنهاد اجرای پایلوت

برای جلوگیری از اجرای یک طرح بزرگ بدون آزمون، پیشنهاد می شود «کلید به کلید» ابتدا به صورت پایلوت اجرا شود.

محل پیشنهادی پایلوت:

دانشگاه یادگار امام خمینی(ره) شهرری

به ویژه در بخش سرویس و جابه جایی دانشجویان با استفاده از ون های فرسوده.

این محدوده می تواند یک محیط مناسب برای مقایسه وضعیت قبل و بعد از نوسازی باشد؛ زیرا می توان اطلاعات مربوط به کارکرد، مصرف، هزینه نگهداری، کیفیت خدمت و میزان صرفه جویی را ثبت و مقایسه کرد.

شاخص های ارزیابی پایلوت

قبل از اجرای نوسازی، اطلاعات پایه ثبت شود؛ از جمله:

میزان کارکرد خودرو؛

مصرف سوخت؛

هزینه سوخت؛

هزینه تعمیر و نگهداری؛

تعداد سرویس ها؛

میزان مسافت طی شده؛

هزینه تأمین قطعات؛

وضعیت آلایندگی؛

و درآمد و شرایط کاری راننده.

پس از جایگزینی خودرو نیز همین شاخص ها در یک دوره مشخص اندازه گیری شوند.

در پایان، می توان به صورت شفاف مشخص کرد:

نوسازی چه مقدار صرفه جویی ایجاد کرده است؟

و سپس مشخص شود چه میزان از این ارزش می تواند به چرخه نوسازی بعدی بازگردد.

مزیت مهم طرح

در مدل سنتی، ممکن است دولت یا نهاد عمومی برای نوسازی یک خودرو هزینه کند و پس از تحویل خودرو، رابطه مالی با آن نوسازی عملاً پایان یابد.

اما در مدل «کلید به کلید»:

صرفه جویی ایجادشده می تواند به یک منبع جدید برای نوسازی تبدیل شود. بنابراین هدف، ایجاد یک چرخه است:

ون فرسوده ← نوسازی ← کاهش مصرف و هزینه ← اندازه گیری صرفه جویی ← بازگشت بخشی از ارزش صرفه جویی ← نوسازی بعدی

این چرخه در صورت موفقیت می تواند از حمل ونقل عمومی فراتر رفته و در آینده برای سایر تجهیزات و ماشین آلات فرسوده، از جمله بخش کشاورزی و صنعتی، نیز مورد بررسی قرار گیرد.

 نقش راننده در مدل «کلید به کلید»

راننده نباید صرفاً دریافت کننده خودرو باشد. او باید در منافع حاصل از کاهش هزینه ها و صرفه جویی نیز سهم داشته باشد. زیرا اگر تمام منفعت صرفه جویی از راننده گرفته شود، انگیزه ای برای مشارکت پایدار در طرح باقی نمی ماند. بنابراین مدل پیشنهادی باید به گونه ای طراحی شود که نوسازی برای راننده به معنای کاهش هزینه، حفظ درآمد، ارتقای کیفیت کار و ایجاد امکان نوسازی بعدی باشد؛ نه تبدیل شدن به یک بدهی سنگین جدید.

شفافیت و نظارت

یکی از ارکان طرح، شفافیت است. تمام مراحل باید قابلیت ثبت و بررسی داشته باشند:

مشخصات خودرو؛

مشخصات راننده؛

سابقه فعالیت؛

میزان مصرف قبل و بعد؛

هزینه های مرتبط؛

میزان صرفه جویی؛

نحوه محاسبه ارزش صرفه جویی؛

و نحوه تخصیص منابع حاصل.

به این ترتیب، موفقیت یا عدم موفقیت طرح نه بر اساس شعار، بلکه بر اساس اطلاعات واقعی و قابل اندازه گیری مشخص خواهد شد.

چرا ابتدا پایلوت؟

هدف این طرح درخواست اجرای یک برنامه گسترده بدون آزمون نیست. پیشنهاد این است که ابتدا تعداد محدودی خودرو انتخاب شوند و مدل در یک محیط واقعی اجرا شود. اگر نتایج پایلوت نشان داد که هزینه ها کاهش یافته، کیفیت خدمت حفظ یا بهتر شده، راننده منفعت واقعی دریافت کرده، مصرف انرژی کاهش یافته، و مدل مالی قابلیت تکرار دارد، آنگاه می توان درباره توسعه آن در مقیاس بزرگ تر تصمیم گرفت.

نگاه بلندمدت

«کلید به کلید» در اصل یک پیشنهاد برای تغییر نگاه به نوسازی است. نوسازی نباید صرفاً به معنای پرداخت پول برای خرید وسیله جدید باشد. می توان نوسازی را به یک فرآیند مستمر و خودتقویت شونده تبدیل کرد؛ فرآیندی که در آن:

سرمایه گذاری → نوسازی → صرفه جویی → اندازه گیری → بازگشت بخشی از ارزش صرفه جویی → نوسازی بعدی قرار می گیرد.

از این منظر، شعار طرح چنین معنا پیدا می کند:

«کلید به کلید؛ از یک فکر تا یک خدمت»

و در نگاه گسترده تر:

«کلید به کلید؛ از ون فرسوده تا ون برقی»

جمع بندی

طرح «کلید به کلید» پیشنهادی برای یک ون یا یک راننده خاص نیست. این طرح تلاش می کند یک الگوی جدید برای نوسازی ناوگان ارائه کند؛ الگویی که در آن راننده واقعی، سابقه خدمت، صرفه جویی انرژی، کاهش آلایندگی و تأمین مالی در کنار یکدیگر دیده شوند.

پیشنهاد نخست، اجرای یک پایلوت محدود و قابل ارزیابی در دانشگاه یادگار امام خمینی(ره) شهرری است تا نتایج آن در شرایط واقعی بررسی شود. در صورت موفقیت، این مدل می تواند برای سایر خطوط و ناوگان حمل ونقل عمومی و در مراحل بعد برای سایر حوزه های دارای ماشین آلات فرسوده نیز مورد بررسی قرار گیرد. کلید به کلید؛ طرح تعویض یک ون نیست؛ یک نگاه است برای اینکه صرفه جویی حاصل از نوسازی، دوباره به نوسازی برگردد.

 

تهیه و تنظیم طرح: عباس قادری پارسا

راننده تاکسی ون فرسوده خط ۱۹۲۵ ـ مسیر دانشگاه یادگار امام(ره) تا مترو شاهد