تهران نیازمند نوسازی ناوگان؛ خودروهای برقی سهم ناچیزی از حمل ونقل دارند

با این حال، مسئله اصلی تنها خرید چند دستگاه اتوبوس یا تاکسی برقی نیست. پرسش اساسی این است که آیا استان تهران برای گذار تدریجی از ناوگان فرسوده و پرمصرف به شبکه ای کم آلاینده، برنامه ای یکپارچه و قابل ارزیابی دارد یا قرار است برقی سازی نیز مانند بسیاری از طرح های گذشته، در سطح خبرهای مناسبتی و پروژه های محدود باقی بماند؟

برقی سازی؛ ضرورتی فراتر از کاهش آلودگی هوا

مدیرکل حفاظت محیط زیست استان تهران گفت: خودروهای برقی و هیبریدی می توانند در کاهش مصرف سوخت های فسیلی و انتشار آلاینده های ناشی از تردد خودروها نقش داشته باشند، این موضوع برای ناوگان عمومی اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا اتوبوس ها، تاکسی ها و ون های عمومی، در مقایسه با بسیاری از خودروهای شخصی، پیمایش روزانه بیشتری دارند و بخش قابل توجهی از زمان خود را در محدوده های پرتردد شهری سپری می کنند.

حسن عباس نژاد اضافه کرد: در خودروهای تمام برقی، انتشار مستقیم آلاینده از اگزوز وجود ندارد؛ هرچند میزان اثرگذاری زیست محیطی آنها به شیوه تولید برق، کیفیت باتری، فرایند تولید خودرو و نحوه مدیریت باتری های فرسوده نیز وابسته است. خودروهای هیبریدی نیز با ترکیب موتور احتراقی و سامانه برقی می توانند مصرف سوخت و انتشار آلاینده ها را کاهش دهند؛ به ویژه در مسیرهای شهری که توقف و حرکت های مکرر، مصرف سوخت خودروهای معمولی را افزایش می دهد.

از این منظر، توسعه خودروهای عمومی کم مصرف، علاوه بر آثار زیست محیطی، می تواند به کاهش هزینه های سوخت و بهبود بهره وری ناوگان کمک کند، در شرایطی که ناترازی انرژی و فشار بر منابع سوخت کشور به یکی از مسائل مهم اقتصادی تبدیل شده است، کاهش مصرف بنزین و گازوئیل در ناوگان عمومی، دیگر صرفاً یک سیاست محیط زیستی نیست؛ بلکه بخشی از سیاست مدیریت منابع کشور محسوب می شود.

با این حال، نباید تصور کرد که برقی سازی به تنهایی مشکل آلودگی هوای تهران را حل می کند. کیفیت سوخت، صنایع آلاینده، منابع ثابت انتشار، وضعیت موتورسیکلت ها، الگوی توسعه شهری و میزان استفاده شهروندان از حمل ونقل عمومی، همگی در این معادله نقش دارند.

فرسودگی ناوگان؛ مانعی که نمی توان از کنار آن گذشت

یکی از موانع مهم در مسیر اصلاح حمل ونقل عمومی استان تهران، فرسودگی ناوگان است. خودروهای قدیمی، به ویژه آنهایی که از نظر فنی و آلایندگی در شرایط نامناسب قرار دارند، هزینه تعمیر و نگهداری بیشتری به شبکه حمل ونقل تحمیل می کنند و در بسیاری از موارد، آسایش و ایمنی مسافران را نیز تحت تأثیر قرار می دهند.

استاندار تهران، در همین راستا از فراهم شدن امکان واردات خودروهای برقی و کم مصرف برای ناوگان حمل ونقل عمومی از مسیر منطقه آزاد شهر فرودگاهی امام خمینی خبر داد و به خبرنگار مهر گفت: هدف از این اقدام، کمک به نوسازی ناوگان، کاهش مصرف سوخت و بهبود وضعیت آلودگی هواست.

وی گفت: واردکنندگان برای پایتخت ۱۵۰ هزار دستگاه خودروی هیبریدی حمل ونقل عمومی با منشا ارز خارجی خریداری کرده اند و این خودروها به تدریج وارد استان خواهد شد.

به گفته معتمدیان، این اقدام می تواند هم زمان سه چالش اصلی تهران یعنی مصرف سوخت، آلودگی هوا و ترافیک را هدف بگیرد.

معتمدیان گفت: تمرکز بر منطقه آزاد شهر فرودگاهی امام خمینی(ره) و اقدامات انجام شده در کمتر از پنج ماه، درآمدهای این منطقه را افزایش داده است.

به گفته او، این نتیجه نشان می دهد با شناخت ظرفیت ها و تمرکز مدیریتی می توان فرصت های بزرگ اقتصادی استان را فعال کرد.

معتمدیان همچنین با اشاره به اهمیت صنعت خودروسازی در کاهش آلودگی هوای تهران و تحقق اقتصاد مقاومتی گفت: حرکت به سمت تولید خودروهای پاک و کم مصرف، یک ضرورت ملی و بخشی از مسئولیت اجتماعی صنایع در قبال سلامت مردم است.

او بر همکاری بیشتر میان بخش های دولتی و خصوصی برای تسهیل تولید فناوری های نوین تأکید کرد.

استاندار تهران همچنین خواستار شتاب بخشی به روند تولید خودروهای هیبریدی در استان شد تا گامی مؤثر در بهبود کیفیت هوا و توسعه پایدار برداشته شود.

وی بر لزوم مطلوب بودن قیمت و رعایت حداقل استانداردهای بین المللی در کیفیت خودرو نیز تأکید کرد و گفت: تمرکز بر خودروهای هیبریدی و خودروهایی که بنزین کمتری مصرف می کنند یا به سمت حذف بنزین حرکت می کنند، اهمیت زیادی دارد.

به گفته او، روند سیاست گذاری برای تولید و ورود خودروهای هیبریدی به چرخه، امیدوارکننده است و این روند پیگیری خواهد شد.

این تصمیم، در صورت اجرای دقیق و نظارت مؤثر، می تواند یکی از مسیرهای تأمین خودروهای جدید برای ناوگان عمومی استان باشد. اهمیت آن نیز در این است که موضوع نوسازی خودروهای عمومی را از سطح یک مسئولیت صرفاً شهری، به مسئله ای مرتبط با مدیریت استانی و هماهنگی میان دستگاه های مختلف تبدیل می کند.

با این حال، صدور مجوز واردات، آغاز یک فرایند است، نه پایان آن. شهروندان و رانندگان ناوگان عمومی در نهایت با تعداد خودروهای فعال، کیفیت خدمات، هزینه جابه جایی، دسترسی به ایستگاه های شارژ و وضعیت تعمیر و نگهداری مواجه خواهند بود؛ نه با تعداد مجوزهای صادرشده یا قراردادهای امضاشده.

ضرورت هماهنگی میان دستگاه ها

برقی سازی ناوگان عمومی در استان تهران، بدون همکاری مجموعه ای از دستگاه ها امکان تحقق گسترده نخواهد داشت، وزارت نیرو برای تأمین برق و توسعه زیرساخت های شارژ، شهرداری ها و سازمان های حمل ونقل برای مدیریت خطوط، وزارت صمت و خودروسازان برای تأمین خودرو، پلیس راهور برای مسائل شماره گذاری و تردد و نهادهای مالی برای تأمین اعتبار، هر یک بخشی از این زنجیره را در اختیار دارند.

در چنین ساختاری، استانداری تهران می تواند نقش هماهنگ کننده میان دستگاه های مسئول را ایفا کند؛ نقشی که اهمیت آن به ویژه در شهرستان های استان بیشتر است، بسیاری از شهرهای پیرامونی تهران، با وجود جمعیت قابل توجه و ارتباط روزانه با پایتخت، از نظر دسترسی به ناوگان مناسب و منظم حمل ونقل عمومی با محدودیت مواجه اند.

بدون خودروهای هیبریدی و برقی، مهار آلودگی هوا ممکن نیست

نمایندگان مردم تهران، اسلامشهر، پردیس، ری و شمیرانات در مجلس شورای اسلامی گفت: صنعت خودروسازی در شرایط کنونی می تواند نقش مهمی در مهار آلودگی هوا، بهتر شدن شرایط محیط زیست و بالا رفتن کیفیت هوای تنفسی مردم داشته باشد.

پیمان فلسفی افزود: تنوع بیشتر در سبد محصولات خودرویی و گذار به فناوری های تازه، از جمله موتورهای هیبریدی و برقی، می تواند اثر چشمگیری در بهبود محیط زیست و کمتر شدن مصرف سوخت بگذارد.

به گفته این نماینده مجلس، حرکت صنعت خودرو به سمت فناوری های جدید یک ضرورت است.

او تأکید کرد: برای کاهش مصرف سوخت، بهینه سازی انرژی و کاستن از بنزین و سوخت های فسیلی، چاره ای جز استفاده از فناوری هایی مانند خودروهای هیبریدی و برقی نیست.

فلسفی گفت: مجلس شورای اسلامی، از طرح ها، ایده ها و برنامه هایی حمایت می کند که به توسعه این فناوری ها و روش های دانش بنیان و هم راستا با فناوری روز دنیا کمک کند.

او اضافه کرد: حرکت صنعت خودرو به سمت محصولات کم مصرف، هیبریدی و برقی می تواند هم زمان مصرف سوخت های فسیلی را کم و آلودگی هوا را بهبود دهد و این مسیر باید در کشور ادامه یابد.

فلسفی تاکید کرد: اگر قرار باشد برقی سازی تنها در چند خط پرتردد پایتخت متمرکز شود، بخش بزرگی از شهروندانی که هر روز برای کار، تحصیل و دریافت خدمات به تهران رفت وآمد می کنند، از مزایای این طرح بهره چندانی نخواهند برد. بنابراین، برنامه ریزی استانی باید علاوه بر مرکز تهران، شهرهای اقماری و مسیرهای بین شهری پرتردد را نیز در بر بگیرد.

در این میان، استانداری تهران می تواند با تعیین اولویت های شهرستانی، پیگیری تأمین زیرساخت های لازم، ایجاد سازوکار گزارش دهی عمومی و هماهنگ کردن منابع دستگاه ها، به اجرای منسجم تر طرح کمک کند، البته موفقیت چنین نقشی به تعیین مسئولیت های روشن، زمان بندی مشخص و انتشار گزارش های قابل سنجش وابسته است.

زیرساخت شارژ؛ حلقه ای که نباید فراموش شود

یکی از مهم ترین چالش های برقی سازی ناوگان عمومی، زیرساخت شارژ است. خودروهای برقی، به ویژه اتوبوس ها و تاکسی هایی که ساعات طولانی در حال فعالیت هستند، به شبکه ای مطمئن و متناسب با الگوی تردد خود نیاز دارند.

اگر ایستگاه های شارژ به اندازه کافی وجود نداشته باشند، یا تأمین برق آنها با مشکل مواجه شود، بخشی از خودروهای جدید ممکن است نتوانند با ظرفیت کامل به کار گرفته شوند. از سوی دیگر، هزینه تأمین باتری، تعمیرات تخصصی و آموزش نیروهای فنی نیز باید پیش از توسعه گسترده ناوگان مورد توجه قرار گیرد.

در تهران، هم زمان با برنامه های برقی سازی، موضوع توسعه ایستگاه های شارژ نیز مطرح شده است؛ اما تجربه طرح های بزرگ حمل ونقل نشان می دهد که فاصله میان اعلام برنامه و بهره برداری پایدار از زیرساخت، می تواند طولانی و پرهزینه باشد. بنابراین، هر طرح نوسازی باید از ابتدا، برنامه تأمین برق، تعمیر و نگهداری، آموزش نیروی انسانی و تأمین قطعات را در کنار خرید خودرو تعریف کند.

حمایت از رانندگان؛ شرط موفقیت نوسازی

تغییر فناوری ناوگان عمومی بدون توجه به وضعیت اقتصادی رانندگان نیز با دشواری روبه رو خواهد شد، بسیاری از رانندگان تاکسی و خودروهای عمومی، توان مالی لازم برای خرید خودروهای جدید را ندارند و در صورت نبود تسهیلات مناسب، ممکن است از مشارکت در طرح های نوسازی بازبمانند.

از سوی دیگر، هزینه اولیه خودروهای برقی و نگرانی درباره قیمت باتری، خدمات پس از فروش و ارزش خودرو در بازار دست دوم، از عواملی است که می تواند تصمیم رانندگان را تحت تأثیر قرار دهد، به همین دلیل، سیاست نوسازی باید علاوه بر تأمین خودرو، سازوکارهای مالی روشن، تسهیلات قابل پرداخت و تضمین دسترسی به خدمات فنی را نیز پیش بینی کند.

در این زمینه، استفاده از ظرفیت تولید داخلی، واردات هدفمند برای جبران کمبودها و حمایت از شرکت های ارائه دهنده خدمات فنی می تواند در کنار هم دنبال شود. هدف نهایی باید آن باشد که نوسازی ناوگان به کاهش فشار اقتصادی بر رانندگان و بهبود کیفیت خدمات برای مسافران منجر شود، نه اینکه صرفاً به تغییر نوع خودروها محدود بماند.

تهران برای عبور از بحران آلودگی هوا و فرسودگی ناوگان، به تصمیم هایی نیاز دارد که از سطح شعار فراتر بروند، خودروهای عمومی برقی و هیبریدی می توانند یکی از ابزارهای این تغییر باشند؛ به شرط آنکه نوسازی ناوگان، تأمین زیرساخت، حمایت از رانندگان و توزیع عادلانه خدمات، هم زمان و در قالب یک برنامه روشن دنبال شود. در غیر این صورت، حتی پیشرفته ترین خودروها نیز در برابر مشکلات ساختاری حمل ونقل عمومی، تنها راه حلی محدود و موقت باقی خواهند ماند.