◄ مکران و چابهار؛ ظرفیت یک مقصد جدید برای اقیانوس نوردی
عضو هیئت مدیره فدراسیون جهانی رفتینگ با تأکید بر ظرفیت های مغفول مرزهای آبی کشور، سواحل مکران و بندر چابهار را به دلیل اتصال به آب های آزاد، «آینده گردشگری ماجراجویانه دریایی ایران» دانست و خواستار رفع موانع ناشی از تعدد دستگاه های تصمیمگیر، پیادهسازی استانداردهای جهانی (ISO) و توسعه گردشگری پایدار در این منطقه شد.
سواحل مکران در جنوب شرق ایران، به دلیل اتصال مستقیم به اقیانوس هند، از منظر توسعه فعالیت های دریایی ماجراجویانه جایگاهی متفاوت نسبت به بسیاری از دیگر سواحل کشور دارد. برخلاف خلیج فارس که دریایی نیمه بسته با محدودیت هایی در برخی فعالیت های اقیانوسی به شمار می رود، دریای عمان و محدوده چابهار بستری مناسب برای شکل گیری اکسپدیشن های دریایی، کایاک سواری در مسافت های طولانی و برنامه های تخصصی طبیعت گردی دریایی فراهم کرده اند.
به گزارش تین نیوز، وجود خلیج ها، خورها، سواحل صخره ای و ساختار ویژه زمین ریخت شناسی در محدوده چابهار، این منطقه را به گزینه ای جذاب برای توسعه ژئوتوریسم ساحلی نیز تبدیل کرده است. ترکیب صخره نوردی ساحلی، پیمایش در نوارهای صخره ای، کمپ های ساحلی و ورزش های ترکیبی مرتبط با دریا، ظرفیتی است که در بسیاری از مقاصد جهانی گردشگری ماجراجویانه مورد توجه قرار گرفته و می تواند در مکران نیز به محصولی اقتصادی و گردشگرپذیر تبدیل شود.
از سوی دیگر، وزش بادهای مونسونی در برخی ماه های سال، امکان توسعه ورزش هایی مانند موج سواری، قایقرانی بادبانی و دیگر فعالیت های مبتنی بر باد را در چابهار تقویت کرده است. این مزیت طبیعی، در صورت تکمیل زیرساخت های بندری سبک و خدمات پشتیبان، می تواند چابهار را به یکی از مقاصد خاص گردشگری ورزشی در جنوب ایران بدل کند.
کیانوش محرابی، عضو هیئت مدیره فدراسیون جهانی رفتینگ، سواحل مکران و چابهار را «آینده گردشگری ماجراجویانه دریایی ایران» توصیف کرد و گفت: «طبیعت بکر، سواحل صخره ای، دسترسی به آب های آزاد اقیانوس هند و شرایط منحصربه فرد منطقه، امکان توسعه اقیانوس نوردی، سفرهای دریایی طولانی، غواصی و کایاک دریایی را فراهم کرده است.»
محرابی با تأکید بر اینکه گردشگری آبی ایران هنوز به جایگاه واقعی خود نرسیده، یادآور شد: «با وجود برخورداری از بیش از ۵۸۰۰ کیلومتر خط ساحلی، رودخانه های خروشان، تالاب ها، دریاچه ها و جزایر متعدد، سهم این بخش از صنعت گردشگری کشور همچنان اندک است» و توسعه آن را نیازمند «برنامه ریزی تخصصی، استانداردسازی و سرمایه گذاری هدفمند» دانست.
چرا چابهار می تواند برند اقیانوس نوردی ایران شود؟
مزیت چابهار نسبت به بسیاری از مقاصد ساحلی کشور، اتصال مستقیم به پهنه اقیانوسی و قابلیت تعریف «محصولات گردشگری ماجراجویانه» در مقیاس بلندمدت و چندروزه است؛ محصولاتی مانند اکسپدیشن های دریایی، کایاک دریایی، غواصی، پیمایش های طولانی ساحلی و دریانوردی ماجراجویانه.
محرابی در همین چارچوب تأکید کرده است که ایران، با وجود ظرفیت های گسترده، هنوز نتوانسته این مزیت ها را به «محصولی رقابتی در بازار گردشگری» تبدیل کند؛ در حالی که به گفته او «بسیاری از کشورها بخش قابل توجهی از درآمد گردشگری خود را از فعالیت های آبی به دست می آورند.»
توسعه «ماجراجویانه» بدون مدیریت ایمنی و ریسک، پرهزینه است
عضو هیئت مدیره فدراسیون جهانی رفتینگ در تشریح تفاوت گردشگری آبی معمولی و گردشگری ماجراجویانه آبی گفت گردشگری ماجراجویانه «بر هیجان، چالش، اکتشاف و حضور فعال گردشگر در طبیعت استوار است» و فعالیت هایی مانند «رفتینگ، کایاک سواری در آب های خروشان، دره نوردی آبی، سفرهای چندروزه رودخانه ای، دریانوردی و اقیانوس نوردی ماجراجویانه» را در این دسته قرار داد.
او تصریح کرد اجرای این برنامه ها «مستلزم برخورداری از تجهیزات تخصصی، راهنمایان حرفه ای و نظام مدیریت ایمنی و ریسک» است؛ نکته ای که برای چابهار به عنوان مقصد اقیانوس محور، اهمیت مضاعف دارد، زیرا ریسک های عملیات دریایی در آب های آزاد نیازمند استانداردهای دقیق تر در آموزش، تجهیزات، ارتباطات، امداد و نجات و پایش شرایط جوی-دریایی است.
شرط کلیدی: گردشگری پایدار و ظرفیت برد مقصد
محرابی صراحتاً تأکید کرد: «توسعه گردشگری ماجراجویانه باید بر پایه اصول گردشگری پایدار باشد» و افزود الزاماتی مانند «تعیین ظرفیت برد هر مقصد، ارزیابی اثرات زیست محیطی، حفاظت از منابع آب، مدیریت پسماند، زمان بندی مناسب فعالیت ها، آموزش گردشگران و راهنمایان، اجرای اصول “ردپایی بر جای نگذار” و مشارکت جوامع محلی» باید در طراحی پروژه ها لحاظ شود.
این رویکرد برای مکران و چابهار—به واسطه حساسیت اکوسیستم های ساحلی و دریایی—به معنی آن است که توسعه گردشگری، اگر بدون ارزیابی اثرات و کنترل ظرفیت انجام شود، می تواند به تخریب منابع طبیعی و در نتیجه از بین رفتن «سرمایه اصلی گردشگری» منجر شود؛ همان طور که محرابی خاطرنشان کرد: «حفاظت از طبیعت باید به عنوان سرمایه اصلی گردشگری ماجراجویانه تلقی شود.»
استانداردها؛ از توصیه تا الزام اجرایی (ISO و دستورالعمل های تخصصی)
عضو هیئت مدیره فدراسیون جهانی رفتینگ با اشاره به اهمیت استانداردسازی گفت: «تمامی فعالیت های این حوزه باید بر اساس استانداردهای بین المللی ایمنی، مدیریت ریسک، کیفیت خدمات، حفاظت از محیط زیست و صلاحیت راهنمایان انجام شود.»
او همچنین توضیح داد «سازمان جهانی استاندارد (ISO) مجموعه ای از استانداردهای تخصصی را برای مدیریت ایمنی، فعالیت های ماجراجویانه و شایستگی راهنمایان تدوین کرده» که به گفته او «در سازمان ملی استاندارد ایران نیز بومی سازی و منتشر شده اند» و می توانند مبنای توسعه حرفه ای این صنعت در کشور باشند.
مانع ساختاری: تعدد نهادهای تصمیم گیر
به گفته محرابی، مهم ترین مانع توسعه این صنعت در ایران، کمبود ظرفیت طبیعی نیست، بلکه ساختار مدیریتی چندلایه و بوروکراسی سنگین حاکم بر سواحل است. در حال حاضر، نهادهای مختلفی از جمله سازمان بنادر و دریانوردی، وزارت میراث فرهنگی و گردشگری، سازمان حفاظت محیط زیست، مرزبانی و برخی دستگاه های ورزشی و محلی، هر یک بخشی از اختیارات مربوط به این حوزه را در اختیار دارند. نتیجه این وضعیت، طولانی شدن فرآیندهای اداری، نبود پنجره واحد تصمیم گیری و افزایش ریسک برای سرمایه گذاران بخش خصوصی است.
در مناطق مرزی مانند مکران، این چالش ها با ملاحظات امنیتی نیز تشدید می شود. مجوز تردد شناورهای سبک تفریحی و ورزشی در برخی مناطق با محدودیت های جدی همراه است و همین مسئله، شکل گیری فعالیت های منظم و قانونی را با دشواری روبه رو می کند.
همچنین زیرساخت های امداد و نجات موجود عمدتاً متناسب با تردد شناورهای تجاری و بزرگ طراحی شده اند و برای پایش، پشتیبانی و امدادرسانی سریع به قایق ها، کایاک ها و شناورهای کوچک تفریحی در فواصل دور از ساحل، هنوز ظرفیت کافی وجود ندارد.
چابهار، مقصد آینده؛ به شرط حکمرانی واحد و استاندارد عملیاتی
برآیند اظهارات این کارشناس نشان می دهد اگر استانداردسازی، مدیریت ریسک، گردشگری پایدار و یکپارچه سازی تصمیم گیری جدی گرفته شود، چابهار می تواند از یک «مقصد بالقوه» به یک «برند ملی و منطقه ای» در گردشگری ماجراجویانه دریایی تبدیل شود؛ برندی که علاوه بر ارزآوری و اشتغال، به توسعه اقتصاد دریاپایه و توان تاب آوری اقتصادی مناطق ساحلی نیز کمک می کند.
