جنگ و بی ثباتی در خاورمیانه؛ پیامدها برای هند و چشم انداز روابط ایران و هند
آینده روابط ایران و هند و نیز نقش منطقه ای هند، تا حد زیادی به سرنوشت بحران های جاری خاورمیانه، امکان کاهش تنش ها از مسیر دیپلماسی، و نیز توان دو کشور برای تعریف حوزه های همکاری ملموس و کوتاه مدت در روابط دوجانبه وابسته خواهد بود.
اندیشکده حکمرانی شریف در امتداد سلسله جلسات بین المللی خود، نشستی را با محور بررسی پیامدهای جنگ و بی ثباتی در خاورمیانه بر منافع و سیاست خارجی هند برگزار کرد.
به گزارش تین نیوز به نقل از این اندیشکده، در این جلسه هارش وی پنت یکی از صاحب نظران برجسته هندی و نایب رئیس اندیشکده بنیاد تحقیقات آبزرور (ORF) و استاد روابط بین الملل در کالج سلطنتی لندن در حوزه سیاست خارجی و روابط بین الملل، حضور داشت.
در بخشی از این نشست عنوان شد که از منظر هند، خاورمیانه صرفا یک منطقه پیرامونی نیست، بلکه یکی از مهم ترین حوزه های اثرگذار بر امنیت انرژی، تجارت، کشتیرانی و ثبات اقتصادی این کشور به شمار می رود؛ از این رو، تشدید جنگ و بحران در منطقه، مستقیماً بر رشد اقتصادی و منافع راهبردی هند اثر می گذارد.
هند در سال های گذشته کوشیده است به رغم شکاف های عمیق منطقه ای، روابط خود را به صورت هم زمان و مستقل با سه بازیگر اصلی یعنی کشورهای عربی، ایران و اسرائیل حفظ کند و این رویکرد را در قالب «خودمختاری راهبردی» و «چندهمسویی» پیش ببرد.
در ادامه این نشست تاکید شد که روابط هند با اسرائیل عمدتا بر همکاری های امنیتی، مقابله با تروریسم و فناوری های نوین متمرکز بوده، روابط با کشورهای عربی خلیج فارس بر پایه انرژی، دیاسپورا و سرمایه گذاری شکل گرفته و روابط با ایران نیز علاوه بر پیشینه تاریخی و تمدنی، برای اتصال هند به افغانستان و آسیای مرکزی اهمیت راهبردی داشته است.
با گسترش منازعه و درگیری مستقیم میان بازیگران منطقه، حفظ این موازنه برای هند دشوارتر شده و فضای مانور دهلی نو در تعامل هم زمان با همه طرف ها محدودتر شده است.
یکی از مهم ترین جلوه های این فشار، اثرگذاری بحران های منطقه ای بر مسیرهای تجارت و انتقال انرژی هند از طریق آبراه های حیاتی نظیر تنگه هرمز است*؛ مسئله ای که می تواند اقتصاد هند و سایر اقتصادهای نوظهور را به صورت جدی تحت تأثیر قرار دهد.
بندر چابهار همچنان از منظر راهبردی برای هند مهم تلقی می شود، اما فشارهای آمریکا، نااطمینانی های ناشی از تنش ایران و آمریکا و دشواری حفظ سرمایه گذاری هند در این پروژه، موجب شده سطح حضور و مواجهه مستقیم هند در آن کاهش یابد؛ با این حال، چابهار همچنان به عنوان یک مسیر جایگزین مهم برای اتصال منطقه ای جذاب باقی مانده است.
پروژه هایی نظیر چابهار و کریدور اقتصادی هند-خاورمیانه-اروپا (IMEC) در اصل بازتاب نیاز فزاینده به تنوع بخشی مسیرهای اتصال و حمل و نقل هستند و تداوم بحران های ژئوپلیتیکی، ضرورت ایجاد مسیرهای جایگزین را بیش از پیش آشکار کرده است.
در مقایسه با چین، که رویکردی آشکارتر و بعضا ضدغربی تر در منطقه اتخاذ می کند، هند ترجیح می دهد بدون ورود به صف بندی های صریح، با طیفی متنوع از بازیگران همکاری کند و منافع خود را از طریق موازنه گری و تعامل با همه طرف ها پیش ببرد.
با وجود ظرفیت های تاریخی و تمدنی، این روابط در سال های اخیر به اندازه کافی به سمت همکاری های آینده محور در حوزه های تجارت، فناوری و سرمایه گذاری حرکت نکرده و همین امر موجب شده ظرفیت های بالقوه دو کشور به فعلیت کامل نرسد.
در جمع بندی نشست، بر این نکته تأکید شد که آینده روابط ایران و هند و نیز نقش منطقه ای هند، تا حد زیادی به سرنوشت بحران های جاری خاورمیانه، امکان کاهش تنش ها از مسیر دیپلماسی، و نیز توان دو کشور برای تعریف حوزه های همکاری ملموس و کوتاه مدت در روابط دوجانبه وابسته خواهد بود.
