◄ شوک بیمه‌ ای لویدز به تنگه هرمز؟/ بررسی یک شایعه داغ دریایی

به دنبال انتشار اخباری پیرامون مواضع جدید انجمن بازار لویدز (LMA) درباره وضعیت پوشش های بیمه ای در خلیج فارس، کارشناسان حوزه حقوق و اقتصاد دریا بر این باورند که نوسانات بیمه ای در تنگه هرمز، بیش از آنکه ناشی از «تحریم یا ممنوعیت مستقیم» باشد، تابعی از سازوکارهای استاندارد ارزیابی ریسک در بازار لندن است.

به گزارش سرویس دریایی تین نیوز، تنگه هرمز به عنوان شاه راه ترانزیت انرژی جهان، همواره تحت رصد دقیق «کمیته مشترک جنگ» (Joint War Committee - JWC) قرار دارد؛ نهادی تخصصی که توسط انجمن بازار لویدز (LMA) و بازار شرکت های بیمه لندن (IUA) هدایت می شود. تحلیل فنی رفتارهای اخیر بازار بیمه نشان می دهد که برخلاف ادعاهای ژورنالیستی مبنی بر وضع «بند ویژه برای انسداد بیمه ای تنگه هرمز»، قواعد حاکم بر این آب راه، بر اساس فرمول های پذیرفته شده بین المللی در مدیریت ریسک های جنگی (Marine War Insurance) اداره می شود.

دماسنج ژئوپلیتیک؛ جایگاه تنگه هرمز در «مناطق لیست شده» (Listed Areas)

یکی از مفاهیم کلیدی در بیمه دریایی، مفهوم «مناطق لیست شده» (Listed Areas) است. کمیته مشترک جنگ (JWC) بر اساس آخرین به روزرسانی های سند کارگروه خود (نظیر سند استاندارد JWLA)، آب های سرزمینی ایران، خلیج فارس و بخش هایی از دریای عمان را در زمره مناطق با ریسک بالا طبقه بندی کرده است.

قرارگیری در این لیست به معنای ممنوعیت تردد شناورها نیست؛ بلکه به این معناست که مالکان کشتی ها (Shipowners) موظفند پیش از ورود به این محدوده جغرافیایی، مراتب را به بیمه گران خود اعلام کنند. ورود به این مناطق، نرخ پایه بیمه بدنه و ماشین آلات (H&M) را دستخوش تغییر کرده و نرخ اضافه حق بیمه جنگی (War Risk Premium) را فعال می کند.

مکانیسم «اعلامیه لغو» (Notice of Cancellation)؛ ابزار انعطاف پذیری بیمه گران

در قراردادهای بیمه ریسک جنگی بدنه (Hull War Risks)، بندی حیاتی به نام «بند لغو» (Cancellation Clause) وجود دارد که طبق استانداردهای بازار لویدز، به بیمه گر اجازه می دهد با یک اخطار معمولاً ۷ روزه (۷-day Notice)، شرایط بیمه نامه را لغو یا نرخ های جدیدی را متناسب با سطح تنش اعمال کند.

این مکانیسم به بازار لندن اجازه می دهد که در زمان ثبات نسبی، حق بیمه ها را در پایین ترین سطح نگه دارد و به محض افزایش احتمال برخورد فیزیکی یا توقیف شناورها، بدون نیاز به ابطال کل قرارداد، هزینه ها را متناسب با ریسکِ ثانیه ای (Ad-hoc) تعدیل کند. بنابراین، تغییرات قیمتی در این منطقه تابعی از نوسانات لحظه ای امنیت دریانوردی است.

تفکیک بیمه «بدنه و ماشین آلات» از کلوب های P&I

یکی از نکات علمی که در تحلیل های عمومی نادیده گرفته می شود، تفکیک انواع پوشش های بیمه ای است:

• بیمه بدنه و ماشین آلات (Hull and Machinery): این بیمه نامه که ریسک های جنگی را پوشش می دهد، به شدت تحت تاثیر تصمیمات LMA و تغییرات نرخ JWC قرار دارد.

• بیمه مسئولیت و خسارت (P&I Clubs): پوشش های مربوط به صدمات خدمه، آلودگی های زیست محیطی (مانند نشت نفت) و خسارت به شخص ثالث، از طریق کلوب های پی اندآی (که اغلب عضو اتحادیه بین المللی کلوب های P&I هستند) ارائه می شود. این پوشش ها به دلیل ماهیت حمایتی و استانداردهای سازمان بین المللی دریانوردی (IMO)، ساختار پایدارتری دارند و بازار لندن تلاش می کند تا پوشش های اتکایی (Reinsurance) مرتبط با آن ها را حتی در شرایط تنش زا حفظ کند.

 اثرات زنجیره ای بر زنجیره تأمین و هزینه نهایی کالا

افزایش نرخ بیمه ریسک جنگ در تنگه هرمز مستقیماً بر شاخص های اقتصادی حمل ونقل دریایی ایران اثرگذار است. شرکت های کشتیرانی بین المللی برای جبران هزینه های بیمه ای خود در مسیرهای منتهی به خلیج فارس، اقدام به وضع هزینه های جانبی تحت عنوان «سرفصل هزینه اضافی ریسک جنگ» (War Risk Surcharge) روی کرایه حمل (Freight Rate) می کنند. این اضافه نرخ در نهایت به زنجیره تأمین منتقل شده و به عنوان یک هزینه پنهان، قیمت تمام شده کالاهای اساسی و کانتینری وارداتی را افزایش می دهد.

سخن پایانی

بیانیه ها و اسناد اخیر انجمن بازار لویدز (LMA) نشان می دهد که پوشش بیمه جنگ دریایی برای تردد در تنگه هرمز همچنان در دسترس است؛ اما هزینه این پوشش به متغیرهای امنیتی منطقه گره خورده است. برای مالکان شناورها، تصمیم گیری جهت عبور از این تنگه بیش از آنکه یک مانع بیمه ای حقوقی باشد، یک برآورد اقتصادی از موازنه میان «افزایش نرخ کرایه حمل» و «هزینه سنگین پوشش های بیمه ای لویدز» است. مدیریت این چالش در بنادر جنوبی کشور، نیازمند تقویت بیمه های اتکایی داخلی و منطقه ای و همچنین فعال نگه داشتن کانال های دیپلماسی دریایی برای کاهش ضریب ریسک در اسناد JWC است.