◄ خلاصه کتاب «تورم و اخلاق»، اثر دیکسون وایت

کتاب «تورم و اخلاق» اثر اندرو دیکسون وایت (Andrew Dickson White) یکی از نوشته های مهم در تاریخ اندیشه اقتصادی و سیاسی است که به بررسی پیامدهای اقتصادی و اخلاقی تورم می پردازد. دیکسون وایت (زاده ۷ نوامبر ۱8۳2 و درگذشته ۴ نوامبر ۱۹۱۸) دیپلمات و تاریخ نگار آلمانی تبار بود. او نخستین رئیس دانشگاه کرنل و البته سفیر ایالات متحده در آلمان و فرانسه بود. وایت که تحصیلات خودرا در دانشگاه ییل به اتمام رساند، یکی از طرفداران الغای برده داری بود و برای آن تلاش می کرد.

خلاصه کتاب تورم و اخلاق: این کتاب، داستان تورم پولی فرانسه در دوران انقلاب فرانسه است. انقلاب فرانسه از ۱۷۸۹ تا ۱۷۹۹ به درازا کشید. شعار رهبران انقلاب حقوق بشر و اصلاحات علیه سنت ها و سلسله مراتب سلطنتی بود. آن ها از تجمل گرایی نجبا، ظلم های مالیاتی و خودکامگی پادشاهان خود دلزده و به دنبال حکومتی برابر، آزادومترقی بودند. همین عوامل موجب شکل گیری انقلاب شد و حکومتی بی ثبات و انقلابی بر سر کار آمد. خیلی زود نهادهای متفاوتی چون مجلس ملی، مجلس مؤسسان، کنگره ملی، مجلس قانون گذاری، و حکومت کنسولی زمام امور را در دست گرفتند و هرکدام به اقداماتی دست زدند. 

بیشتر بخوانید:

 راهکار مهار تورم و پندی از تورم قرن هجده فرانسه

یکی از مهمترین این اقدامات چاپ پول براساس نظریه نیاز کشور به ازدیاد واسطه گردشی یا همان پول بود. این اقدام در ابتدا با مخالفت عده ای از اقتصاددانان آن روزگار روبه رو شد؛ اما در نهایت مجلس شورای ملی و بسیاری از نمایندگان و اندیشمندان آن روزگار انتشار پول کاغذی را راه حل تمام مشکلات معرفی کردند. روزنامه نگاران نیز در طرفداری از این نظریه مقاله ها منتشر کردند و از مزایای افزایش نقدینگی گفتند. ابتدا قرار بود تنها مقدار کمی پول کاغذی منتشر شود تا دولت فقط بتواند اموال کلیسا را بخرد و نه چیزی بیشتر؛ اما خیلی زود تقاضا برای پول بیشتر میان مردم افزایش یافت و کمیسیون مالیه مجلس گزارش داد که مردم خواستار واسطه مبادلاتی جدید هستند و بهترین راه برای پاسخ گویی به خواسته هایشان انتشار پول کاغذی است. 

این کمیسیون چنین بیان کرد که انتشار پول میان مردم منافع آنان را به صلاح کشور گره می زند. سپس با تهییج وطن پرستان این طور بیان کردند که اروپا باید توانایی های فرانسه جدید را بشناسد و راه شناخته شدن افزایش نقدینگی است. خلاصه آنکه دولت به مرور پول بیشتری چاپ کرد و به دست مردم سپرد. نتایج اولیه ظاهراً بسیار خوب بود. خزانه پرشد، بدهی دولت پرداخت شد و مردم از پس مخارج عادی خود برمی آمدند. تجارت افزایش یافت و بعضی مشکلات مرتفع شد. تنها چند ماه پس از انتشار نوبت اول پول، خزانه دولت دوباره خالی و دولت مقروض شد. دولتمردان چاره را در انتشار مجدد پول یافتند. موافقان و مخالفان این طرح مدتی طولانی درباره آن بحث کردند؛ اما در آخر موافقان برتری یافتند و بدین ترتیب، دوباره مقداری اسکناس به جامعه تزریق شد. این سرآغاز مشکلات جدید بود. بحث و جدل ها افزایش یافت، برخی احزاب برای ترور سایر احزاب اقدام کردند، مردم به سمت قماربازی و سوداگری کشیده شدند، چرخ اقتصاد به کلی از کار افتاد و مردم تمایلی به کسب سود تجارت نداشتند.

خیلی زود پول ارزش خود را از دست داد و به تبع آن بدهی ها افزایش یافت. دیگر کسی درباره وطن پرستی سخن نمی گفت و در عوض عادات جدیدی جایگزین آن شد. فرانسه در آستانه فروپاشی اقتصادی قرار گرفت و ارزش های اخلاقی را از دست داد. 

یکی از نکات مهمی که وایت در این کتاب برجسته می کند، پیامدهای اخلاقی و اجتماعی تورم است. او معتقد است که تورم شدید تنها یک پدیده اقتصادی نیست، بلکه به تدریج ساختار اخلاقی جامعه را نیز دچار آسیب می کند. وقتی ارزش پول به سرعت کاهش می یابد، رفتارهای اقتصادی افراد تغییر می کند. مردم تلاش می کنند هرچه سریع تر پول خود را به کالا یا دارایی تبدیل کنند و در نتیجه نوعی رفتار سوداگرانه و کوتاه مدت در جامعه گسترش می یابد. در چنین شرایطی، صداقت در معاملات کاهش می یابد، قراردادها بی ثبات و اعتماد عمومی به نظام اقتصادی و سیاسی تضعیف می گردد. وایت استدلال می کند که این وضعیت به نوعی «فساد اخلاقی» منجر می شود؛ زیرا افراد برای حفظ دارایی ها وارد فعالیت های غیرمولد و غیرقانونی می شوند.

از دیدگاه وایت، تورم بیش از همه به طبقات کم درآمد آسیب می زند. در شرایط تورمی، کسانی که دارایی های واقعی مانند زمین، کالا یا طلا دارند می توانند تا حدی از کاهش ارزش پول در امان بمانند، اما کارگران و حقوق بگیران بیشترین آسیب را می بینند.