◄ حفظ حریم راه ها؛ سپری برای ایمنی تردد و صیانت از سرمایه ملی
حریم راه، پهنه ای عملکردی است که فاصله دید، منطقه پاک، زهکشی و پاکت تاسیسات را تامین می کند؛ آزادسازی این محدوده از تصرفات غیرمجاز، ایمنی تردد را بالا می برد و هزینه نگهداری راه را کاهش می دهد.
حریم راه فقط یک عدد ثبتی در نقشه نیست؛ پهنایی است که ایمنی، بهره برداری و دوام راه به آن وابسته است. هر نوع ساخت وساز، دیوارکشی، محوطه سازی، انبار کردن مصالح و ایجاد دسترسی بدون مجوز در این محدوده، حاشیه امن طراحی راه را از بین می برد و ریسک حادثه را برای همه کاربران افزایش می دهد. به همین دلیل، صیانت از حریم راه ها در همه محورهای کشور به عنوان یک اصل غیرقابل چشم پوشی در مدیریت راه مطرح است.
به گزارش تین نیوز، مبنای قانونی این صیانت، ماده ۱۹ قانون ایمنی راه ها و راه آهن و آیین نامه اجرایی آن است؛ همان ماده ای که هرگونه تصرف در حریم قانونی را بدون مجوز سازمان راهداری ممنوع می کند و رسیدگی به تخلفات را به کمیسیون ماده ۱۹ با حضور نماینده قوه قضاییه، فرمانداری و راهداری می سپارد. حریم قانونی در راه های اصلی ۴۵ متر (۲۲/۵ متر از هر طرف محور) و در راه های فرعی ۳۶ متر است.
حریم راه؛ عددی ثبتی یا پهنای عملکردی؟
کارکرد این پهنا تنها به ثبت کاداستری محدود نمی شود. پهنای منطقه پاک برای خروج ایمن خودروی منحرف شده، فاصله دید توقف در قوس ها و تقاطع ها، حریم شیب شیروانی خاکریز و ترانشه، مسیر طبیعی زهکشی و پاکت خطوط انتقال نیرو و فیبر نوری، همه در همین محدوده تعریف می شوند. بسته شدن هر بخش از این پهنه، عملاً حاشیه امن طراحی را از راه می گیرد.
هر مستحدثه غیرمجاز در حاشیه راه، در عمل یک دسترسی غیراستاندارد به شبکه اضافه می کند؛ تقاطعی بدون علائم هشدار، بدون روشنایی و بدون شعاع گردش مناسب که نقطه برخورد جدیدی روی محور می سازد. بارگذاری غیرمجاز و تردد ماشین آلات سنگین از این دسترسی ها، روسازی را خارج از طرح سازه ای طراحی شده تحت فشار قرار می دهد و شاخص خرابی روسازی را زودتر از موعد بالا می برد. انسداد جوی کنار و تغییر شیب زمین نیز آب سطحی را به بدنه راه هدایت می کند و ریزش و آبشستگی شیروانی را تشدید می سازد.
روش اجرا و ثبت مستندات
پیش از تخریب، محدوده تصرف با برداشت مختصات و انطباق آن با نقشه کاداستر راه و لایه های GIS راهداری تثبیت شده و صورتجلسه مشترک با مرجع قضایی تنظیم می شود. پس از ابلاغ اخطاریه و انقضای مهلت قانونی، عملیات تخریب، بارگیری و حمل نخاله اجرا و سپس شیب شیروانی به پروفیل طراحی بازگردانده می شود. نصب میله های مرزی، تابلوهای هشدار حریم و ثبت تغییرات در سامانه مدیریت دارایی راه، بخش پایانی کار است تا محدوده آزادشده دوباره تصرف نشود.
پیشگیری؛ ارزان تر از تخریب
هزینه تخریب، حمل نخاله و بازسازی شیب، مضاف بر هزینه نگهداری دوره ای، بار مالی سنگینی بر بودجه راهداری تحمیل می کند. به همین دلیل، گشت های پایش دوره ای، رصد تصویری و پایش تغییرات کاربری اراضی حاشیه راه، همراه با اطلاع رسانی ضوابط به مالکان و متقاضیان ساخت وساز، در اولویت قرار دارد. تجربه محورهای کوهستانی نشان می دهد توقف تصرف در مرحله پی ریزی، چند برابر ارزان تر از اجرای حکم تخریب است.
اجرای ضوابط حریم در شهرستان تویسرکان
آخرین نمونه عملی این رویکرد، در محور تویسرکان–کنگاور رقم خورد.
به گزارش تین نیوز به نقل از روابط عمومی سازمان راهداری و حمل و نقل جاده ای، عملیات تخریب مستحدثات غیرمجاز و رفع تصرف از حریم این محور، با هماهنگی مرجع قضایی و اجرای عوامل راهداری شهرستان تویسرکان انجام شد.
این اقدام با تثبیت محدوده قانونی راه، شرایط را برای ایمنی تردد، نگهداری مؤثر و صیانت از سرمایه ملی در این محور فراهم کرد و نشان داد استمرار نظارت بر حریم راه ها، به ویژه در محورهای کوهستانی و پرترافیک، ضرورتی دائمی است.
