سهم صنایع ریلی از واگذاری تعمیرات جاری چیست؟

فعالان صنایع ریلی معتقدند تعمیرات جاری با توجه به ماهیت آن، صرفاً یک خدمت فنی و نیروی انسانی نیست و پیمانکاری که وارد این حوزه می‌شود باید همزمان از توان مالی، فنی، تدارکاتی و لجستیکی برخوردار باشد. از همین رو، نحوه طراحی مدل واگذاری می‌تواند تعیین کند که شرکت‌های باسابقه تعمیراتی چه جایگاهی در ساختار جدید داشته باشند.

تعمیرات جاری فراتر از یک خدمت فنی است

تعمیرات جاری تفاوت مهمی با تعمیرات ویژه دارد. در تعمیرات ویژه، واگن از قطار جدا می‌شود و برای انجام عملیات تعمیراتی به محل مربوط منتقل می‌شود؛ اما در تعمیرات جاری، عملیات تعمیر مستقیماً روی قطار انجام می‌شود و زمان اهمیت بسیار زیادی دارد.

به گفته فعالان صنعت ریلی، اگر قطار مسافری یا باری وارد ایستگاه شود و نیاز به یک تعمیر جزئی داشته باشد، پیمانکار نمی‌تواند برای تأمین قطعه یا اعزام نیروی متخصص ساعت‌ها زمان صرف کند. قطار باید در کوتاه‌ترین زمان ممکن آماده ادامه سیر شود. بنابراین پیمانکار این بخش باید پیشاپیش نیروی متخصص، تجهیزات و قطعات مصرفی مورد نیاز را در اختیار داشته باشد.

در این میان، بازرس فنی راه‌آهن همچنان نقش تعیین‌کننده‌ای خواهد داشت. بازرس تشخیص می‌دهد که نقص موجود با تعمیر جاری قابل رفع است یا واگن باید از قطار جدا شود. اما اجرای تعمیرات جاری پس از این تشخیص می‌تواند به بخش خصوصی سپرده شود.

فعالان صنعت ریلی تأکید می‌کنند که بنابراین نباید واگذاری تعمیرات جاری را صرفاً انتقال نیروی تعمیراتی از راه‌آهن به یک شرکت خصوصی تلقی کرد. پیمانکار باید یک زنجیره کامل از خدمات شامل نیروی انسانی، تأمین قطعات، تجهیزات، منابع مالی و پشتیبانی لجستیکی را پوشش دهد.

چرا مالکان واگن وارد میدان می‌شوند؟

یکی از موضوعات مطرح در مدل واگذاری، حضور شرکت‌های حمل‌ونقل ریلی و مالکان واگن در ساختار مالکیتی یا سرمایه‌گذاری شرکت‌های تعمیراتی است. موافقان این ایده معتقدند مالک ناوگان بیش از هر مجموعه دیگری از توقف و خواب واگن متضرر می‌شود و به همین دلیل انگیزه بیشتری برای تأمین منابع مالی و تضمین استمرار خدمات تعمیراتی دارد.

در واقع، هر ساعت توقف قطار می‌تواند به معنای افزایش هزینه و کاهش بهره‌وری ناوگان باشد. بنابراین طبیعی است که شرکت حمل‌ونقلی تمایل داشته باشد مجموعه‌ای که مسئول تعمیرات ناوگانش است، از نظر مالی و تدارکاتی توان پاسخگویی سریع داشته باشد.

اما همین موضوع، نگرانی دیگری را نیز ایجاد کرده است. اگر شرکت‌های حمل‌ونقلی و مالکان واگن به سهامداران اصلی شرکت‌های تعمیراتی تبدیل شوند، این احتمال وجود دارد که شرکت‌های تخصصی تعمیرات ریلی به جای آنکه بازیگران اصلی این بازار باشند، به پیمانکار مجموعه‌های حمل‌ونقلی تبدیل شوند.

فعالان صنایع ریلی معتقدند جلوگیری از شکل‌گیری چنین وضعیتی نیازمند طراحی یک فرآیند شفاف و رقابتی است؛ فرآیندی که در آن هم سرمایه مالکان ناوگان مورد استفاده قرار گیرد و هم ظرفیت فنی شرکت‌های تخصصی صنعت ریلی نادیده گرفته نشود.

 تشکیل کنسرسیوم برای حفظ جایگاه شرکت‌های ریلی

یکی از راهکارهای پیشنهادی فعالان صنعت ریلی برای ورود مؤثر شرکت‌های تخصصی به این حوزه، تشکیل کنسرسیوم است. واقعیت این است که ممکن است یک شرکت از نظر فنی و تعمیراتی توان بالایی داشته باشد، اما به تنهایی از سرمایه، امکانات تدارکاتی یا شبکه لجستیکی لازم برای پوشش گسترده تعمیرات جاری برخوردار نباشد.

در چنین شرایطی، چند شرکت می‌توانند ظرفیت‌های خود را تجمیع کنند؛ یک شرکت توان فنی و تعمیراتی خود را در اختیار بگذارد، شرکت دیگر تأمین قطعات را برعهده بگیرد و مجموعه‌ای دیگر منابع مالی یا لجستیکی مورد نیاز را تأمین کند.

از این منظر، حضور شرکت‌های حمل‌ونقلی و مالکان واگن در پروژه لزوماً نباید به حذف شرکت‌های تخصصی تعمیراتی منجر شود. برعکس، می‌توان مدلی طراحی کرد که سرمایه مالکان ناوگان در کنار دانش فنی شرکت‌های تعمیراتی قرار گیرد.

فعالان صنایع ریلی بر این باورند که راه‌آهن در واگذاری تعمیرات جاری باید میان کاهش تصدی‌گری، تأمین مالی، حفظ تخصص فنی و ایجاد رقابت تعادل برقرار کند. در غیر این صورت، ممکن است واگذاری به جای ایجاد یک بازار رقابتی، صرفاً شکل جدیدی از تمرکز در بازار خدمات تعمیراتی ایجاد کند.

در نهایت، سهم صنایع ریلی از این واگذاری نباید به حضور محدود در قالب پیمانکار تقلیل پیدا کند. شرکت‌های تخصصی تعمیراتی، به دلیل برخورداری از تجربه و دانش فنی، باید یکی از ارکان اصلی مدل جدید باشند؛ مدلی که در آن سرمایه مالکان ناوگان، تخصص شرکت‌های تعمیراتی و نظارت حاکمیتی راه‌آهن در کنار یکدیگر قرار گیرد.