◄ انفجار معدن زغال‌سنگ چین با ۸۲ کشته

در تاریخ ۲۲ مه ۲۰۲۶ (۲ خرداد ۱۴۰۵)، انفجار گاز در معدن زغال سنگ لیوشنیو واقع در شهرستان کین یوان، شهر چانگ ژی استان شانشی چین، دست کم ۸۲ نفر را کشته و دو نفر را مفقود کرده است. این حادثه به عنوان مرگبارترین فاجعه معدنی چین در بیش از ۱۶ سال اخیر شناخته می شود و بار دیگر توجه جهانی را به چالش های ایمنی در صنعت معدن جلب کرده است.
در این گزارش خبری، جزئیات حادثه چین بررسی و با حوادث مشابه در معادن ایران مقایسه می شود تا وضعیت استانداردهای ایمنی در هر دو کشور روشن شود.

انفجار گاز متان در عمق معدن لیوشنیو در ساعت ۱۹:۲۹ به وقت محلی رخ داد. در زمان حادثه، ۲۴۷ کارگر در زیر زمین مشغول فعالیت بودند. بر اساس گزارش های رسمی رسانه های دولتی چین از جمله شینهوا و تلویزیون مرکزی (CCTV)، شمار قربانیان ابتدا ۹۰ نفر اعلام شد، اما بعداً به ۸۲ کشته، ۱۲۳ مجروح (از جمله چهار نفر در وضعیت بحرانی) و دو مفقود اصلاح گردید.
رئیس جمهور چین، شی جین پینگ، دستور فوری برای انجام عملیات نجات کامل و تحقیقات جامع صادر کرد. مقامات محلی نیز مدیرعامل شرکت معدنی را بازداشت و تمامی ۲۵ معدن منطقه را به طور موقت تعطیل کردند. این حادثه به دلیل نقص های ایمنی مانند نقشه های غیرمنطبق و نبود کارت شناسایی کارگران پیچیده تر شد.
معدن لیوشنیو پیش تر در سال ۲۰۲۴ از سوی اداره ملی ایمنی معادن چین به عنوان یکی از مراکز «دارای خطرات شدید ایمنی» شناسایی شده بود.
حوادث مرگبار معادن زغال سنگ در ایران
ایران نیز سابقه ای طولانی از حوادث معدنی دارد. بزرگ ترین حادثه اخیر، انفجار گاز در معدن زغال سنگ تباس استان خراسان جنوبی در ۳۱ شهریور ۱۴۰۳ (۲۲ سپتامبر ۲۰۲۴) بود که دست کم ۵۱ کشته و بیش از ۲۰ مجروح بر جای گذاشت. این فاجعه یکی از بدترین حوادث معدنی تاریخ معاصر ایران محسوب می شود.

سایر حوادث قابل توجه عبارتند از:
- انفجار معدن شرق ایران در سال ۱۴۰۳ با ۳۴ کشته و ۱۷ مجروح
- حوادث متعدد در سال های ۱۳۹۶ (۴۲ کشته) و ۱۳۸۸ (۲۰ کشته)

طبق گزارش های رسمی و رسانه های داخلی، تنها در نیمه اول سال ۱۴۰۳، بیش از ۲۰ حادثه معدنی رخ داده که منجر به حداقل ۶۰ کشته شده است. آمار بلندمدت نشان می دهد که از سال ۱۳۷۳ تاکنون، به طور متوسط سالانه حدود ۱۰۵ معدن کار در ایران جان خود را از دست داده اند. بسیاری از این حوادث به دلیل نقص در تهویه، عدم رعایت استانداردهای ایمنی و فعالیت معادن غیرمجاز رخ می دهند.

مقایسه استانداردهای ایمنی معادن چین و ایران

تولید و مقیاس صنعت: چین بزرگ ترین تولیدکننده زغال سنگ جهان است و سالانه بیش از ۴ میلیارد تن تولید می کند. ایران اما تولید سالانه ای در حدود ۱٫۵ تا ۲ میلیون تن دارد (کمتر از یک پانصدم چین). بنابراین مقایسه مطلق تعداد کشته ها گمراه کننده است.

نرخ تلفات نسبی: چین در دهه های اخیر پیشرفت چشمگیری داشته و تعداد کشته های سالانه را از هزاران نفر (در اوایل دهه ۲۰۰۰) به چند صد نفر کاهش داده است. با این حال، حادثه اخیر نشان می دهد که هنوز چالش های جدی وجود دارد. ایران به دلیل تولید بسیار کمتر، نرخ تلفات نسبی بالاتری دارد و بسیاری از معادن فاقد واحد ایمنی مستقل هستند (فقط ۲۳ درصد معادن کشور دارای واحد ایمنی فعال اند).

علل مشترک حوادث:
- هر دو کشور شاهد انفجارهای گاز متان بوده اند.
- نقص تهویه و عدم بازرسی منظم از عوامل اصلی در هر دو مورد است.
- در چین، معادن غیرقانونی و فشار تولید بالا نقش داشته؛ در ایران نیز کمبود فناوری های نوین و نظارت ناکافی برجسته است.

پاسخ دولت ها: در چین، تحقیقات در سطح ملی و با دخالت مستقیم رئیس جمهور انجام می شود. در ایران نیز رئیس جمهور دستور بررسی صادر کرده، اما اجرای کامل توصیه های ایمنی و به روزرسانی تجهیزات همچنان با تأخیر مواجه است.
حادثه معدن لیوشنیو در چین با ۸۲ کشته، زنگ خطری جدی برای صنعت معدن جهانی است و نشان می دهد حتی در کشورهای دارای تولید عظیم، ایمنی کامل حاصل نشده است. در مقابل، معادن ایران با وجود مقیاس کوچک تر، همچنان با نرخ بالای حوادث مواجه اند که نیازمند سرمایه گذاری فوری در فناوری های هوشمند، آموزش نیروی انسانی و تقویت نظارت دولتی است.
کارشناسان ایمنی معتقدند که ایران می تواند از تجربیات چین در کاهش تدریجی حوادث (از طریق تعطیلی معادن ناایمن و ارتقای استانداردهای جهانی) درس بگیرد. اجرای کامل آیین نامه ایمنی معادن مصوب ۱۳۹۱ و ایجاد مرکز ملی ایمنی معادن، گام های ضروری برای کاهش تلفات انسانی به شمار می رود.