◄BRT یا ایمنی، مسئله این است!
تیننیوز| متاسفانه شهر تهران به واسطه تفکر مدیران شهری مجهز به خطوط اتوبوس پرسرعتی شده است که ایمنی شهروندان و بخصوص عابران پیاده را به خطر انداخته است. نمونههای کاهش ایمنی بسیارند اما به عنوان چند نمونه میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
تصادف دو دستگاه اتوبوس BRT در خیابان دماوند، دوشنبه 20 آبان 92 منجر به مجروح شدن بیش از 12 نفر اکثرا خانم که حال یک خانم 32 ساله وخیم است. [1]
تصادف BRT با عابر پیاده در ایستگاه امانیه(روبروی مسجد بلال)، خط 7 BRT خط تجریش-راه آهن، سه شنبه 14آبان 92- منجر به جرح سنگین یک خانم جوان(که هم اکنون در کما به سر می برند) [2]
تصادف BRT با موتور نیروی انتظامی – خط 2 BRT – 26 شهریور 92 [3]
تصادف BRT با عابرین پیاده در میدان رسالت – 9 اردیبهشت 92 – منجر به فوت 2 عابر و جرح یک نفر [4]
قطع پای یک مرد در BRT چهار راه ولیعصر – 24 فروردین 92 [5]
البته این نمونهها تنها با یک جستجوی ساده در سایتهای خبری براحتی قابل دسترس است و صرفا به مواردی که آنقدر پراهمیت بوده که رسانهای شود اشاره شد، صرفا نیز به حوادث مهم سال 92 اکتفا شده است. آمار دقیق کشتهها، زخمیها و تصادفات خسارتی خطوط BRT را باید از شهرداری تهران و شرکت اتوبوسرانی طلب کرد. اما آنچه مسلم است تعداد تصادفات BRT قابل توجه است. البته این موضوع از لابلای صحبتهای پزشکان و پرستاران بخشهای اورژانس بیمارستانهای نزدیک خطوط BRT نیز مشخص است؛ زیرا چنانکه ایشان میگویند روسای چندین بیمارستان بدلیل افزایش این نوع تصادفات نامه های هشدار
آمیزی برای آقای شهردار نوشتهاند.
فلسفه وجودی خطوط اتوبوس پرسرعت بعنوان مکملی برای خطوط پرظرفیت مترو قابل تعریف و پذیرش است. در کلیه کلانشهرهای بزرگ دنیا فلسفه تکمیل پوشش بین BRT و مترو وجود دارد و نه رقابت بین این دو جایگزینی یکی بجای دیگری! راه حل پایدار برای حمل و نقل شهری مترو است زیرا:
الف- به ازای هر مسافر-کیلومتر انرژی کمتری مصرف میکند
ب- برخلاف BRT نیاز به تملک اراضی سطح شهر در حد بسیار کمی دارد
ج- فضای شهری را گسسته نمی کند و به معماری و زیبایی چهره شهر آسیب نمیزند.
د- ظرفیت بسیار بالاتر نسبت به BRT
ه- برخلاف BRT، مترو از آب و هوا تاثیر نمیپذیرد
و- ایمنی بسیار بالای مترو در مقایسه با BRT بخاطر سامانه های کنترلی قابل اطمینان
ز- سرعت بالاتر بخاطر عدم تداخل با ترافیک شهری
ح- رضایت بیشتر مسافران از مترو بخاطر تسهیلات رفاهی، تهویه، سرعت بالا و مطمئن و قابلیت برنامهریزی سفر در مترو
ط- برخلاف BRT خود عامل ایجاد آلایندههای هوا نیست
شاید تنها مزیتی که بتوان برای BRT در مقایسه با مترو ذکر نمود نیاز کم آن به سرمایه گذاری اولیه است. در واقع با کند شدن روند توسعه مترو در دولت قبلی، شهرداری تهران بعنوان یک راه حل تسکینی توسعه خطوط BRT در شهر را در دستور کار قرار داد. اما امروزه با توسعه و کاملتر شدن خطوط مترو به جای جای تهران، نیاز به BRT ها کمتر و کمتر میشود. اما برخی مدیران شهری با فراموش کردن ماهیت وجودی BRT همچنان بر راهاندازی این خطوط در هر بزرگراه و خیابانی اصرار میورزند. آنچنان که گویا شهر بایستی خطوط موازی BRT و مترو داشته باشد، در حالیکه همانگونه که ذکر شد در مسیرهایی که مترو وجود
دارد، وجود BRT لزومی ندارد.
از مسائل شهری BRT مثل نمونه از بین رفتن کسب و کارهای خیابان ولیعصر و بافت زیبای شهری که بگذریم، بحث ایمنی BRT جای بحث بسیار دارد. زیرا معابر شهری که به اصرار و به هر ترتیب مجهز به خطوط BRT می شوند، برای عابران پیاده، معلولین حرکتی و حتی مسافرین BRT موقع پیاده و سوار شدن، بهیچ وجه ایمن نیستند. شاید بدترین نمونه این کاهش ایمنی در خیابان ولیعصر تهران(خط 7 BRT) قابل مشاهده باشد که اخیرا نیز باعث جرح سنگین یک خانم جوان شده است.
طبق استانداردهای جهانی و البته وب سایت شهرداری درباره BRT، این خطوط نسبت به خطوط معمول اتوبوسرانی این تفاوتها را بایستی داشته باشد:[6]
ایستگاههایی با ظرفیت بالا
سیستم Pre ticketing ( off board fare collection system)
اتوبوسهای مفصلی یا دو مفصلی با ظرفیت 150 الی 300 مسافر
ایستگاهها با فاصله 500 الی 1000 متر از یکدیگر
داشتن حق تقدم عبور در تقاطعات
سیستمهای اطلاع رسانی و کنترلی
اتوبوسهای چپ در (که سوار و پیاده شدن از ایستگاهی در جزیره میانی انجام می پذیرد) بعنوان مثال خط هفت BRT از میان موارد بالا هیچ کدام را برآورده نمی کند.
ایستگاه های این مسیر بخصوص ا زمیدان ولیعصر به پایین ظرفیت بسیار کمتری نسبت به تقاضا داشته و در ساعات پیک در برخی ایستگاه ها شاهد بیرون ریختن مسافران از ایستگاه هستیم که باعث ورود مسافران به محدوده عبور BRT و تصادفات اجتنابناپذیر است. با نصب دستگاه های کارتخوان روی کلیه اتوبوسها، وظیفه دریافت و پرداخت کرایه به عهده راننده-و نه حتی فرد کمکی- گذاشته شده است. به شکلی که راننده پس از رسیدن به ایستگاه بایستی دریافت و پرداخت خرده پول به مسافران، رفع مشکلات کارت مسافران و ... را بعهده بگیرد و سپس به پشت رل رفته و رانندگی نیز بکند.
فراموش نکنید که مورد 4 از تصادفات ذکر شده در فوق(9 اردیبهشت میدان رسالت) در اثر بحث راننده با مسافر سر میزان کرایه واقع شده است! ایستگاههای این خط نیز با فواصل بسیار کم از یکدیگر تعبیه شدهاند که باعث شده تصمیماتی در زمینه حذف سامانه پیش دریافت مبلغ بلیط گرفته شده و این کار به عهده راننده گذاشته شود که مسلما باعث حواسپرتی و کلافگی راننده شده و خط تصادف و سوانح را افزایش میدهد. اتوبوسهایی که در خط 7 BRT تردد می کنند نیز با دو مقصد متفاوت چهارراه پارک وی و تجریش تردد دارند که یکی از این دو خط اتوبوسهای معمولی و دیگری اتوبوسهای معمول BRT دارند.
سیستمهای کنترلی و اطلاعرسانی در خط 7 و دیگر خطوط BRT در حد یک gps روی اتوبوسها و سامانه ردیابی خلاصه شده که میدانیم که سرعت استخراجی از سنسورهای gps قابل اتکا نبوده و رانندگان نیز بعضا این دستگاه روی وسیله خود را دستکاری میکنند. از طرف دیگر اتوبوسهای این خط راست در بوده و کلیه ایستگاهها سمت راست وسیله نقلیه قرار دارند. بنابراین افرادی که در مسیر شمال به جنوب BRT در ایستگاهی پیاده شده و قصد رفتن به طرف دیگر خیابان را دارند بایستی عرض سواره رو BRT و عرض سواره رو خودروهای شخصی را قطع کنند که مسلما باعث تصادفات جرحی و فوتی فراوان شده و می شود.
برای یک مهندس ترافیک بدیهی است که با افزایش سرعت-علی رغم افزایش رضایت مسافرین- کاهش ایمنی نیز اتفاق میافتد. منتها با رعایت موارد ایمنی بایستی جلوی این خطرات حتی الامکان گرفته شود. قصور شهرداری در این زمینه ها کاملا مشهود است. نمونههای از عدم امنیت خطوط BRT به شرح زیر هستند:
-تقاطعهای بسیار زیاد عبور عابران از سطح سواره رو BRT و عدم تامین پله برقی و پل هوایی و زیرگذر
روشنایی کم سطح سواره رو و تاریکی کامل برخی تقاطعهای عبور عابران
-ایمن نبودن تردد از ایستگاه به پیادهرو برای عابران پیاده
-سرعت بالای اتوبوسهای BRT و عدم رعایت سرعت حداکثر علی رغم هشدار مسافران
-سبقت اتوبوسهای BRT از یکدیگر برای جذب مسافران بیشتر! زیرا در برخی خطوط خصوصی قرارداد ایشان بر -اساس مبلغ دریافتی تعریف شده است (که یک اشتباه مهلک در جهت کاهش ایمنی است)
-تردد اتوبوسها با در باز در طول مسیر بخاطر کم بودن مسافت بین ایستگاهها
-درگیر کردن راننده با موضوع دریافت مبلغ/کارت بلیط باعث افزایش خطاهای انسانی او و عدم تمرکز بر رانندگی میشود.مدیران شهری گویا فراموش کرده اند که BRT مسکنی بر درد عدم تخصیص لجوجانه بودجه مترو توسط دولت گذشته بوده است.
امروزه BRT مدعیانی پیدا کرده است که تصور میکنند در هر کوی و برزنی بایستی یک خط BRT احداث کنند. فراموش نکنیم که احداث خطوط BRT باعث تنگ شدن راه عبور خودروهای سواری میشود اما مترو اینطور نیست! بزرگراهی مثل رسالت که بطور معمول در بسیاری از ساعات روز در وضعیت فوق اشباع قرار دارد را تصور کنید که بدلیل اصرار مدیران به صورت منقطع دارای خط BRT شده است! بزرگراه بعثت یکی از پرترددترین معابر شرق تهران است، اما اصرار مدیران شهری بر اختصاص یک خط از بزرگراه به BRT منجر به ترافیکهای سنگین و بیسابقه شده است.
فراموش نکنیم که با توسعه مترو بعنوان راهحل پایدار شهری، نیازی به خطوط BRT با گستردگی فعلی نیست. BRT صرفا مکملی برای مترو و با هدف بهبود دسترسی هایی که ایستگاه مترو به آنها دسترسی نمیدهد-مثل حومه شهرها- محسوب می شود. ایجاد خطوط BRT در بزرگراه ها و شاهراهای شهر تهران باعث مشکلات زیر برای خودروهای سواری شده است:
الف- کاهش ظرفیت تردد و تنگ شدن راه عبور خودروهای سواری و تغییر در پروفیل عرضی راه در اثر تاسیس ایستگاهها
ب- کاهش سرعت متوسط سفر خودروهای سواری
ج- اختلال ترافیکی و تصادفات سپر به سپر فراوان بخاطر تغییر مسیرهای ناشی از وجود ایستگاه ها و خطوط BRT
د- افزایش آلایندههای هوا در اثر ترافیک stop & go
با مشورت با کارشناسان محیط زیست میتوان دریافت که وجود خطوط BRT در تهران با دو تاثیر اصلی اینکه اول خود BRT عاملی دودزا و مولد آلاینده است و دوم با تنگ کردن عرصه تردد برای خودروهای سواری و کاهش سرعت، توقفهای فراوان و ... یکی از عوامل مهم ایجاد آلودگی بالای این شهر است. با حذف خطوط BRT و استفاده از حداکثر ظرفیت بزرگراهها و شاهراههای پایتخت برای تردد خودروهای سواری، و توسعه مترو برای عبور و مرور ایمن مسافرین از زیر زمین، گامی در جهت توسعه پایدار شهر برداشته میشود.
آیا وقت آن فرا نرسیده است که کمی تفکر چاشنی تصمیمات مرتبط با BRT گردد و این عامل خطر سلامت عابرین و مسافرین از سطح شهرها زدوده شود و بجای آن راه حل صحیحی مثل مترو قرار گیرد. در حالت ایده آل BRT فقط در مواردی که دسترسی توسط مترو توجیه ندارد یا ممکن نیست، بایستی تاسیس شد.
[1]
http://www.asriran.com/fa/news/303664
[2]
http://www.jomhouriat.ir/fa/content/5944
[3]
http://www.tabnak.ir/fa/news/345588
[4]
http://www.akharinnews.com//item/17693l
http://www.mashreghnews.ir/fa/news/210888/
[5]
http://www.akharinnews.com//item/14282-l
[6]
http://trafficcontrol.tehran.ir/Default.aspx?tabid=108&ArticleId=82
یاسر رشیدی -دانش آموخته MBA - کارشناس حمل و نقل و ترافیک