◄ آیا صفر شدن واردات گازوئیل کرایه حمل بار را گران می کند؟
صفر شدن واردات گازوئیل و رکوردشکنی ذخیره نیروگاهی، اگرچه گامی در مهار ناترازی است؛ اما با محدودسازی حاشیه عرضه، زنگ خطر انقباض سهمیه ناوگان و رشد کرایه حمل بار را به صدا درآورده است.
اعلام رسمی توقف واردات نفت گاز و بازگشت تراز سوخت به محدوده مثبت، اگرچه در ادبیات اقتصاد انرژی یک دستاورد شاخص برای حفظ ذخایر ارزی و تاب آوری ملی ارزیابی می شود، اما برای شریان اصلی حمل ونقل جاده ای کشور حامل پیام های عملیاتی متفاوتی است. هم زمانی این تصمیم با ثبت رکورد ذخیره سازی سوخت مایع در نیروگاه ها، شبکه لجستیک باری و مسافری را در آستانه زمستان ۱۴۰۵ در موقعیت حساسی میان «انضباط سیستمی در توزیع سوخت» و «ریسک انقباض سهمیه ها» قرار داده است.
استناد به اظهارات رسمی: تغییر آرایش در سبد سوخت
به گزارش سرویس جاده ای تین نیوز، محمدصادق عظیمی فر، مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده های نفتی ایران، در حاشیه بازدید سرپرست وزارت نفت از انبار نفت ری، با تشریح راهبردهای بازسازی و مدیریت بحران اعلام کرد: «با اقدام های انجام شده در حوزه صرفه جویی، واردات گازوئیل در کشور به صفر رسید و ظرفیت صرفه جویی در بخش فرآورده های نفتی بسیار قابل توجه است. البته صرفه جویی به معنای اعمال محدودیت نیست، بلکه به معنای مصرف بهینه است.»
وی همچنین با تأکید بر ذخیره سازی رکوردشکن نفت گاز افزود: «ذخایر سوخت نیروگاهی (نفت گاز) با تلاش شبانه روزی به بیش از ۳ میلیارد و ۳۰۰ میلیون لیتر رسیده است که رکوردی تاریخی به شمار می رود، اما اگر در بخش گاز و مدیریت سوخت معادل اقدام بهینه انجام نشود، بی شک در عبور از چالش زمستان با مشکل روبه رو خواهیم شد.»
روی مثبت سکه: فواید توقف واردات برای ساختار حمل ونقل
تحلیل داده های آماری و سیاست های توزیع سوخت نشان می دهد صفر شدن تراز تجاری منفی گازوئیل می تواند در میان مدت دستاوردهای زیرساختی زیر را به همراه داشته باشد:
-
تقویت حکمرانی داده بر زنجیره ناوگان (سامانه تن -کیلومتر):با توقف واردات، شرکت ملی پخش و سازمان راهداری انگیزه دوچندانی برای تخصیص گازوئیل صرفاً بر اساس کارکرد واقعی ناوگان (بارنامه برخط، صورت وضعیت و باربرگ) پیدا کرده اند. این امر به معنای خشکاندن ریشه ای بارنامه های صوری، جلوگیری از قاچاق سازمان یافته و رساندن سوخت یارانه ای به فعالان واقعی جاده است.
-
کاهش فشار ارزی و امکان هدایت منابع به نوسازی:واردات روزانه چند میلیون لیتر نفت گاز بار مالی سنگینی بر تراز پرداخت های ارزی تحمیل می کرد. حذف این ردیف هزینه، این امکان تئوریک را برای دولت فراهم می کند که اعتبارات آزادشده را در قالب تسهیلات به طرح های نوسازی ناوگان فرسوده دیزلی تزریق کند.
-
ثبات در استانداردهای پالایشی:وابستگی به محموله های وارداتی با مشخصات فنی و گوگردی متنوع، در سال های گذشته گاهی چالش هایی برای موتورهای مدرن یورو ۵ و ۶ ایجاد می کرد. خودکفایی و اتکا به تولیدات داخلی پالایشگاه ها، امکان یکپارچه سازی استاندارد سوخت یورو ۴ و ۵ را در شبکه شریانی تسریع می کند.
روی منفی سکه: اصطکاک های عملیاتی و ریسک های ناوگان جاده ای
در نقطه مقابل، واقعیت های کف جاده و دغدغه های صنوف حمل ونقل از زاویه دیگری به این موضوع می نگرند:
-
افت ضریب تاب آوری شبکه در شوک های سرمایی (رقابت با نیروگاه ها):با وجود ذخیره ۳.۳ میلیارد لیتری، اگر ناترازی گاز در زمستان پیش رو تشدید شود، وزارت نفت ناگزیر به انتقال بخش اعظم گازوئیل تولیدی به سمت مشعل های نیروگاهی برای جلوگیری از خاموشی شبکه برق است. وقتی محموله وارداتی برای پوشش کسری وجود نداشته باشد، اولین ترکش ها در قالب سقف برداشت محدود در نازل های جاده ای و تشکیل صف های طولانی در کریدورهای اصلی نمایان خواهد شد.
-
ریسک خطای سامانه های هوشمند سوخت:اجرای سیاست های انقباضی بدون حاشیه اطمینان وارداتی، آسیب پذیری رانندگان در برابر باگ های سامانه تخصیص برخط یا تأخیر در ثبت بارنامه ها را به حداکثر می رساند؛ جایی که راننده به دلیل نقص نرم افزاری ممکن است کیلومترها دور از مبدأ بدون سهمیه پایه معطل بماند.
-
فشار به شاخص تن -کیلومتر و تورم کرایه حمل:محدود شدن جریان عرضه نفت گاز، بازار غیررسمی سوخت را دچار جهش قیمتی می کند. از آن جا که بخشی از فعالیت های لجستیکی (سفرهای یک سرخالی یا توقف های بارگیری) خارج از چارچوب سهمیه های خط کشی شده رخ می دهد، هزینه تمام شده سفر بالا رفته و مستقیماً منجر به افزایش تعرفه حمل کالا و کانتینر در سراسر کشور می شود.
-
توقف ناوگان فرسوده بدون ارائه جایگزین:بخش قابل توجهی از کامیون های باری ایران با میانگین سنی بالای ۲۵ سال، مصرفی معادل ۴۵ تا ۵۵ لیتر در هر ۱۰۰ کیلومتر دارند. انقباض بدون نوسازی هم زمان، به معنی زمین گیر شدن بخش مهمی از ظرفیت حمل بار خرد و ضربه به معیشت رانندگان خودمالک است.
برآیند؛ ضرورت تعامل بین دستگاهی
همان گونه که در سخنان مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش نیز اشاره شد، پایداری انرژی یک مسئله بین بخشی میان وزارتخانه های نفت، صمت و راه و شهرسازی است. صفر شدن واردات گازوئیل زمانی می تواند به عنوان یک پیروزی پایدار برای اقتصاد ملی و لجستیک ثبت شود که با پایش هوشمند، تخصیص عادلانه، و از همه مهم تر تسهیل فرآیند نوسازی ناوگان فرسوده همراه باشد؛ در غیر این صورت، فشار مستقیم مهار مصرف سوخت بر دوش چرخ های ناوگان جاده ای سنگینی خواهد کرد.
