۹ زمین لرزه در یک شب؛ آیا پردیس تهران بر روی گسل بحرانی نشسته است؟
پردیس-شمال شرق تهران، شب گذشته (سه شنبه) و ساعات اول بامداد امروز (چهارشنبه) میزبان ۹ زمین لرزه پیاپی بود که دو مورد از آنها بزرگای بیش از ۴ ریشتر داشتند.
پردیس-شمال شرق تهران، شب گذشته (سه شنبه) و ساعات اول بامداد امروز (چهارشنبه) میزبان ۹ زمین لرزه پیاپی بود که دو مورد از آنها بزرگای بیش از ۴ ریشتر داشتند.
به گزارش تین نیوز به نقل از مهر، پردیس، یکی از شهرهای جدید در شمال شرقی کلانشهر تهران، از ساعت ۱۷:۱۱ دقیقه سه شنبه شب تا ۲:۲۷ بامداد چهارشنبه، ۹ بار پشت سر هم لرزید. از میان این توالی لرزه ای، دو زمین لرزه با بزرگای بالای ۴ ریشتر ثبت شد که ساکنان تهران و شهرهای اطراف را با بی خوابی شبانه مواجه کرد.
مرکز لرزه نگاری موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران، نخستین شوک قابل توجه را در ساعت ۲۳:۴۶ با بزرگای ۴.۶ گزارش داد، این رویداد که در عمق نسبتاً کم زمین رخ داد، در بسیاری از مناطق پایتخت احساس شد و شهروندان را به خیابان ها کشاند.
مهدی زارع، زلزله شناس و استاد پژوهشگاه بین المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله، در گفت وگو با خبرنگار مهر، این لرزه ها را فرصتی برای بازخوانی خطرات زمین شناسی منطقه دانست.
او گفت: زلزله با بزرگای ۴.۶ در ساعت ۲۳:۴۶ سه شنبه شب در پردیس، یادآور سابقه لرزه خیزی در پهنه شرق تهران (دماوند، رودهن و بومهن) و وقوع زلزله های متعدد و شدید در محل تلاقی گسل های مهم است.
زارع با اشاره به پیشینه لرزه ای منطقه افزود: منطقه شرق تهران بارها شاهد زلزله های تاریخی و دستگاهی بوده است.
به گفته این زلزله شناس، مخرب ترین رویداد تاریخ معاصر در شرق تهران به سال ۱۸۳۰ میلادی (۱۲۰۹ شمسی) باز می گردد؛ زمین لرزه ای با بزرگای تخمینی ۷.۱ که باعث تخریب گسترده در مناطق دماوند، شمیرانات و بخش های شرقی تهران شد. مسبب آن زلزله، شاخه شرقی گسل مشا یا محل تلاقی آن با گسل شمال تهران بوده است.
زارع همچنین به رویداد نسبتاً جدیدتر اشاره کرد: زلزله ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۹ در دماوند با بزرگای ۵.۱ که کانون آن روی گسل مشا بود، باعث وحشت زیادی در تهران شد.
تلاقی گسل های مرگبار در شرق پایتخت
یکی از نکات مهمی که زارع به آن پرداخت، موقعیت ویژه زمین شناختی شرق تهران است، زارع توضیح داد: مناطق رودهن و بومهن به طور مستمر شاهد خوشه های لرزه ای با بزرگای ۲ تا ۴ هستند. این فعالیت های خرد، نشان دهنده نرخ بالای تغییر شکل در پوسته این منطقه است.
او تأکید کرد: شرق تهران (پردیس، رودهن و دماوند) بسیار لرزه زا است، چراکه یک محل تلاقی مهم ساختاری ناشی از برخورد گسل مشا با طول بیش از ۲۰۰ کیلومتر و گسل شمال تهران در محل روستای کلان لواسان است.
به گفته وی، انتهای شرقی گسل مشا، گسل فیروزکوه است که از ۵ کیلومتری شهر فیروزکوه عبور می کند. گسل شمال تهران نیز در پایانه شرقی خود، در فاصله ۱۰ کیلومتری شمال پردیس به گسل مشا می رسد. این تلاقی باعث می شود تنش در این نقطه به حداکثر برسد.
آیا آتشفشان دماوند نیز نقش دارد؟
زارع در بخش دیگری از صحبت های خود به تأثیر فعالیت های ماگمایی قله دماوند اشاره کرد: فعالیت های ماگمایی قله دماوند با ایجاد تغییر در فشارهای منفذی، باعث تحریک گسل های اطراف می شود.
این اظهارات نشان می دهد که مجموعه شرق تهران نه تنها از نظر گسلی، بلکه به دلیل همجواری با یک قله آتشفشانی نیمه فعال (دماوند)، در منطقه ای با پیچیدگی بالای زمین ساخت قرار دارد.
یکی از حساسترین پرسش هایی که پس از هر توالی لرزه ای در تهران مطرح می شود، این است: آیا باید منتظر زلزله بزرگ باشیم؟
زارع در پاسخ گفت: اینکه باید منتظر زلزله بزرگی در شرق تهران باشیم، از منظر علم میان مدت و بلندمدت زمین شناسی دارای دو جنبه است. از نظر پتانسیل لرزه زایی، گسل مشا توانایی تولید زلزله ای با بزرگای بیش از ۷ را دارد.
او با اشاره به فاصله زمانی از آخرین رویداد بزرگ افزود: با توجه به اینکه از آخرین زلزله بزرگ این گسل (۱۸۳۰ میلادی) حدود ۱۹۶ سال می گذرد، این گسل در مرحله تنش بحرانی قرار دارد. اما هنوز هیچ ابزاری برای تعیین زمان دقیق وقوع زلزله (ساعت، روز یا ماه) وجود ندارد.
لرزه های اخیر؛ تخلیه انرژی یا مقدمه برای رویداد بزرگتر؟
زارع در تحلیل لرزه های شب گذشته گفت: وقوع زلزله های ۴ ریشتری اخیر در ۲۸ فروردین و ۲۲ اردیبهشت در پردیس نشان از تخلیه انرژی دارد. وقوع زمین لرزه های کوچک به صورت مستمر، بخشی از انرژی گسل را تخلیه می کند، ولی این لرزه ها می توانند نشانه ای از ناپایداری در پهنه ای وسیع تر باشند که مقدمه رویداد بزرگتری است.
به عبارت دیگر، لرزه های خرد و متوسط، هرچند تا حدی تنش را کاهش می دهند، اما نمی توانند به طور قطع احتمال وقوع یک زلزله بزرگ را منتفی کنند. در برخی موارد، چنین توالی هایی می توانند پیش لرزه (foreshock) باشند.
واکنش مدیریت بحران استان تهران
حامد یزدی مهر، رئیس اداره مدیریت بحران استان تهران، نیز گفت: بلافاصله پس از زلزله، آماده باش کامل به دستگاه های امدادی داده شده است.
او توضیح بیشتری درباره جزئیات اقدامات یا شمار خسارات احتمالی ارائه نداد، اما تأکید کرد که تیم های ارزیاب برای بررسی وضعیت مناطق لرزه نشین به ویژه پردیس، رودهن و بومهن اعزام شده اند.
یزدی مهر گفت:تا زمان تنظیم این گزارش، گزارشی از تلفات یا آسیب جدی زیرساخت ها نداشته ایم.
شب لرزان پردیس، دوباره تهران را به این واقعیت تلخ کشاند که روی کمربند لرزه خیزی فعالی قرار دارد، گسل مشا که در شرق با گسل شمال تهران گره می خورد، سابقه زلزله ۷.۱ ریشتری را در کارنامه خود دارد. فاصله زمانی نزدیک به دو قرن از آن رویداد، زمین شناسان را به این نتیجه رسانده است که این گسل «در مرحله تنش بحرانی» به سر می برد.
اگرچه علم امروز نمی تواند بگوید زلزله بزرگ «فردا» می آید یا «دهه دیگر»، اما می تواند هشدار دهد که پتانسیل آن وجود دارد و نرخ فعالیت لرزه ای خرد و متوسط در شرق تهران، چشم پوشی از آن را ناممکن می کند.
تأکید زلزله شناسان بر «توقف هرگونه ساخت وساز جدید در شهرک های اقماری» و «رعایت جدی مقررات ساختمانی» تنها راه کاهش تلفات احتمالی است.
اما پرسشی که همچنان بی پاسخ می ماند: آیا لرزه های شب گذشته، تنها یک «یادآوری» بودند، یا شاید «صدای پای» زلزله ای بزرگتر؟
