◄ روایت دبیر انجمن ریلی از ناترازی عرضه و تقاضا؛ چرا بلیت قطار پیدا نمی‌ شود؟

 به گفته دبیر انجمن صنفی شرکت های حمل ونقل ریلی مسافری شبکه ریلی کشور تنها پاسخگوی یک سوم تقاضای واقعی مسافران است و فرسودگی ناوگان در کنار کندی فرآیند نوسازی، موجب شده است تا شهروندان در مسیرهای پرتردد با چالش جدی برای تهیه بلیت مواجه شوند.

به گزارش سرویس ریلی تین نیوز، دشواری در تهیه بلیت قطار، به ویژه در ایام پیک سفر، پرسش های بسیاری را برای مسافران ایجاد کرده است. بررسی های کارشناسی نشان می دهد که در پسِ این دشواری ها، یک ناترازی ساختاری میان «عرضه ناوگان» و «تقاضای سفر» نهفته است. شهرهایی همچون تهران، مشهد و اهواز به دلیل جمعیت بالا و حجم زیاد تقاضا، اکنون بیشترین فشار را بر شبکه ریلی وارد می کنند، در حالی که ناوگان موجود توان پاسخ دهی به این حجم از درخواست ها را ندارد.

عمر ۳۰ ساله ناوگان؛ سد راه افزایش ظرفیت

طبق روایت دبیر انجمن صنفی شرکت های حمل ونقل ریلی، میانگین عمر ناوگان مسافری کشور به ۳۰ سال رسیده است؛ عددی که نشان دهنده نزدیکی بخش بزرگی از واگن ها به سن فرسودگی کامل است. از مجموع حدود ۱۱۰۰ واگن موجود در شبکه ریلی، تعداد واگن هایی که در حال حاضر فعال و در سیر هستند، به حدود ۹۰۰ تا ۹۵۰ دستگاه می رسد و مابقی واگن ها به دلیل استهلاک بالا و نیاز به تعمیرات مستمر، از چرخه فعالیت خارج شده اند.

این فرسودگی باعث شده است که واگن های فعال ناچار به تردد در مسیرهای طولانی (مانند تهران-بندرعباس یا تهران-تبریز) باشند و در نتیجه، به دلیل تعمیرات مکرر، زمان بهره وری آن ها به شدت کاهش یابد.

ناترازی اقتصادی و چالش تولید داخل

یکی از دلایل اصلی کندی نوسازی ناوگان، نبود جذابیت برای سرمایه گذاری بخش خصوصی است. به گفته سعیدی، دوره بازگشت سرمایه در صنعت ریلی طولانی است و در مقایسه با سایر فعالیت های اقتصادی سودآوری کمتری دارد. از سوی دیگر، اختلاف میان شرکت های ریلی (خریداران) و سازندگان واگن بر سر قیمت های تمام شده، پروژه های نوسازی را در برخی موارد متوقف کرده است. سازندگان داخلی به دلیل افزایش هزینه های تولید، قادر به تداوم تحویل واگن با نرخ های پیشین نیستند و همین اختلاف نظرها، زنجیره تأمین ناوگان را با خلل مواجه کرده است.

آیا واردات واگن، گره گشا است؟

در شرایطی که تولید داخل نتوانسته است پاسخگوی تقاضای موجود باشد، موضوع واردات واگن های دست دوم اروپایی دوباره مطرح شده است. دبیر انجمن ریلی معتقد است واردات واگن های دست دوم با عمر ۲۰ تا ۲۵ سال که قیمتی در حدود ۱۰۰ هزار یورو دارند، می تواند هزینه های سرمایه گذاری را به طور چشمگیری کاهش داده و به سرعت بخشی از کمبودها را جبران کند.

با این حال، این پیشنهاد با چالش های سه گانه ای روبروست:

۱. سیاست های حمایتی: مخالفت های پیشین با واردات و تأکید مطلق بر تولید داخل، مانع اجرای این طرح شده است.

۲. ملاحظات فنی: شبکه ریلی کشور با عرض خط ۱۴۳۵ میلی متر، نیاز به واگن هایی دارد که از نظر سیستم ترمز و تجهیزات فنی با استانداردهای ایران تطابق کامل داشته باشند.

۳. محدودیت های ارزی: تأمین ارز برای واردات، حتی در مبالغ اقتصادی تر برای واگن های دست دوم، به دلیل اولویت بندی های ارزی کشور، همچنان یکی از سدهای اصلی محسوب می شود.

در نهایت، فعالان این حوزه بر این باورند که با وجود پتانسیل بالای زیرساختی برای جابه جایی دو تا سه برابر مسافران فعلی، خروج از وضعیت کنونی نیازمند حمایت های دولتی در قالب تسهیلات ارزی و نگاهی واقع بینانه به روش های تأمین ناوگان است تا بتوان با تلفیق توان تولید داخل و واردات هوشمندانه، ظرفیت حمل ونقل ریلی را به سطح تقاضای واقعی نزدیک کرد.