عدالت را بدون مفهوم حق نمی شود تعقیب کرد
تین نیوز | وزیر راه و شهرسازی تصریح كرد: زنجیره عدل، حق و مسئولیت است كه می تواند فضایی خلاق و زاینده ای را در جامعه ایجاد كند و اساسا عدالت را بدون مفهوم حق نمی شود تعقیب كرد.
به گزارش تین نیوز از مركز روابط عمومی و اطلاع رسانی وزارت راه و شهرسازی، عباس آخوندی كه در همایش توسعه و عدالت آموزشی سخن میگفت، با اشاره به اینكه پرداختن نظری به مفهوم عدالت در ایران مغفول مانده است، بیان داشت: یكی از اصطلاحاتی كه بیشترین تكرار را در پیش و پس از انقلاب در شعارهای انقلابی داشته مفهوم عدالت در حوزه های مختلف از جمله عدالت اجتماعی و یا آموزشی بوده است و در مورد عدل به مفهوم مطلق و در مورد مسائل عدالت خیلی سخن رفته ولی در برابر عدالت از جهت نظری كمتر توجه شده است؛آنچه كه در برابر عدالت مطرح است حق است و اساس عدالت را بدون مفهوم حق نمی
شود، تعقیب كرد.
وزیر راه و شهرسازی در سالن جابربن حیان دانشگاه صنعتی شریف اظهار داشت: ما در مورد عدالت اجتماعی و عدالت آموزشی صحبت می كنیم اما در مورد حقوق اجتماعی و آموزشی صحبت نمی كنیم. مفهوم عدالت آموزشی در برابر حق آموزشی است چون ما مفهوم حق را بیان نمی كنیم عدالت بیشتر به نوعی مهرورزی تعبیر میشود و این پاشنه آشیل عدالت است كه در واقع عدالت را به سر به زمین می زند و دقیقا به ضد عدالت تبدیل میشود.
وی با تاكید بر اینكه اصلی ترین مساله ما در موضوع عدالت در ایران از جهت نظری است، یادآور شد: می توان آمارهای مختلفی را در مورد نابرابری های موجود در درون شهرها و بین شهر و روستا از لحاظ كیفیت زندگی و آموزش و دسترسی به خدمات رفاهی گوناگون ارائه كرد كه همه آنها صحیح و درست است اما نكته ای كه مدتها در مورد آن فكر و بحث و اندیشه می كنم این است كه چرا این وضع وجود دارد؟ و چرا حركات اجتماعی ما سرجمع در دستیابی به اهدافشان ناكارآمد هستند و میزان موفقیت آنها كم است؟
آخوندی ابراز داشت: وقتی ما از عدل صحبت می كنیم باید بلافاصله درباره حق صحبت كنیم و وقتی در مورد حق صحبت می كنیم بلافاصله باید در مورد مسئولیت صحبت كنیم. زنجیره عدل و حق و مسئولیت است كه می تواند یك فضای خلاق و زاینده ای را در جامعه ایجاد كند و بدون بحث در خصوص این دو در واقع بحث ما ابتر خواهد بود.
بحث اخلاق بدون عدل بی معنی است
این عضو هیأت علمی دانشگاه تهران با اشاره به اینكه همه تریبونها از تریبون مساجد تا تریبون رسانه گروهی و صدا و سیما و مطبوعات در كشور راجع به اخلاق صحبت می كنند. اما در عین حال شاهد پدیده اسید پاشی بر روی زنان هستیم؛ توضیح داد: بحث اخلاق بدون عدل و اخلاق بدون حق اساسا بی معنی است. این بحث مهمی است كه روزی روزگاری باید در ایران در مورد آن بحث شود.
وی با اشاره به آموزههای دینی و ذكر روایتی از حضرت علی (ع) در پاسخ به سؤالى مبنی بر اینكه از این دو كدام برترند: عدالت یا جود؟ ( أَیُّهُمَا أَفْضَلُ الْعَدْلُ أَوِ الْجُودُ) تصریح كرد: امام(ع) جواب فرمود: «عدل، هرچیزى را در جاى خود قرار مى دهد ولى جود و بخشش آن را از مسیرش فراتر مى برد، (اضافه بر این) عدالت، قانونى است همگانى ولى جود و بخشش جنبه خصوصى دارد بنابراین، عدل، شریف تر و برتر است» )العَدْلُ یَضَعُ الاُْمُورَ مَوَاضِعَهَا، وَالْجُودُ یُخْرِجُهَا مِنْ جِهَتِهَا، و الْعَدْلُ سَائِسٌ عَامٌّ، وَالْجُودُ عَارِضٌ خَاصٌّ، فَالْعَدْلُ أَشْرَفُهُمَا
وَأَفْضَلُهُمَا(
آخوندی ادامه داد: عدالت بدون حق دست نا یافتی است وقتی عدل دست یافتنی است كه در برابرش حقی وجود داشته باشد و اگر حقی وجود نداشته باشد اساسا عدالت دست نیافتنی است. مرحوم كاتوزیان چندین مقاله داده در مورد عدالت و حقوق كه اساسا بدون حق و حقوق، عدالت قابل دسترسی نیست نوشته است زیرا كه عدالت بدون حق نصیحت الملوك و به پندنامه و سیاستنامه ای تبدیل میشود كه ضمانت اجرایی ندارد و آنچه كه می تواند عدالت را تضمین كند وقتی است كه شما در برابرش حق تثبیت شده ای را داشته باشید .
وی با اشاره به آیه شریفه «إِنَّ اللَّهَ یَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْإِحْسَانِ» (نحل 90) بیان داشت: این آیه عدل بر نیكوكاری مقدم شمرده شده است و احسان محصول عدل است و در جامعهای كه عدل نباشد و حقوق افراد رعایت نشود اساسا تصور احسان بیهوده است.
این عضو هیأت علمی دانشگاه تهران ابراز داشت: برداشت من از این آیه این است كه تقدم، وجودی دارد نه ترادف كلمات. این عدل بر احسان تقدم وجودی و وجوبی دارد و به قول ابن سینا این علت موجبه احسان، عدل است و اگر عدلی وجود ندا شته باشد احسانی هم در كار نیست و آن عدل وقتی وجود دارد كه حقی وجود داشته باشد و اگر عدلی وجودنداشته باشد حقی وجود ندارد.
وی با تاكید بر اینكه در ایران این تقدیم و تاخیرها و رابطه عدل و حق و رابطه عدل و اخلاق كمتر توجه شده است، اشاره كرد: آنجه كه در پاسخ حضرت علی (ع) مبنی بر اینكه از این دو كدام برترند: عدالت یا جود؟بسیار مهم است توجه به حوزه عمومی یا خصوصی است كه اگر در حوزه خصوصی هستید جود و ایثار بهتر است كه حضرت امیر مصداق آن است ولی همین حضرت امیر كه سه شبانه روز روزه می گیرد و به یتیم، مسكین و اسیر ایثار و بخشش می كند وقتی از آن میپرسند بخشش بهتر است یا عدل؛ می گوید عدل بهتر است.
وی افزود: آنجا در زندگی و اخلاق خصوصی بحث جود مطرح است و به محض اینكه اخلاق را عمومی می كنید قاعده عوض میشود و شما وارد اخلاق عمومی كه شوید عدل، انصاف و حق را می خواهید و همه چیز یك دفعه عوض میشود.
نیاز به جامعه عادل داریم
این عضو هیأت علمی دانشگاه تهران با یادآوری اینكه چرا با این همه پند و اندرز دادن در جامعه كم می آوریم؟ پاسخ داد: زیرا كه حوزه خصوصی و عمومی را رعایت نمی كنیم ما با معیارهای اخلاق خصوصی در مورد اخلاق عمومی صحبت می كنیم و تماما در مورد صفات پسندیده یك فرد برای حكومت صحبت می كنیم كه اگر حاكم این صفات پسنیده را داشته باشد همه چیز درست است؛ حال اینكه افزون بر آن، نیاز به جامعه عادل داریم؛ جامعهای كه به قول حضرت امیر مظلوم بتواند بدون لكنت زبان حقش را دریافت كند و این برمیگردد به این موضوع كه وقتی از عدل صحبت می كنیم از حق هم صحبت كنیم.
وی در بخش دیگری از سخنانش با اشاره به اینكه در قرن بیستم كشورها تاثیرگذاری فوق العادهای از ماركسیسم داشتهاند و در هر كشوری این موضوع به شكلهای مختلف بروز داشته است، توضیح داد: در اروپا بعد از حركتهای چپگرایانه و شكل گیری دولت رفاه، نظریه مارشال شكل گرفت و بیان داشت كه بعد از تعریف حقوق مدنی نیاز به یك دسته حقوق سیاسی كه شامل مشاركت در حكومت و برگزاری انتخابات داریم و با تشكیل دولت رفاه این مفهوم بین اندیشمندان دنیا مطرح شد كه خدماتی كه دولت می دهد شاملآموزش و پرورش، بهداشت و درمان، مسكن و بازنشستگی، تامین اجتماعی و كمك به معلولان و ... غیره می دهد
آیا حق است یا یك برنامه اضافی است كه از سر مهرورزی دولت در خدمت مردم است.
آخوندی تصریح كرد: این اولین سوالی بود كه در اروپا مطرح و بعد از آن نیاز به تعریف دسته جدید از حقوق به نام حقوق اجتماعی در برابر عدالت اجتماعی شكل گرفت و نظام جامع رفاه اجتماعی طرح شد و این چیزی است كه در ایران باید راجع به آن اندیشه كنیم. البته در غرب نیز با وجود نوشتن هزاران مقاله حقوق اجتماعی همچون حقوق مالكیت برجسته نشد.
وی ادامه داد: در غرب دو رویكرد به بحثهای اجتماعی وجود دارد دسته اول اینكه ارائه خدمات اجتماعی را فقط برای حفظ نظم اجتماعی لازم می دانند و دسته دیگر آنها را جزئی از حقوق اجتماعی می دانند.
اصل 43 قانون اساسی توجه به اراده خدمات اجتماعی
آخوندی با اشاره به بحث ارائه خدمات اجتماعی در ایران اظهار كرد: اصل 43 قانون اساسی بیان می كند برای تامین استقلال اقتصادی جامعه و ریشه كن كردن فقر و محرومیت و برآوردن نیازهای انسان در جریان رشد، با حفظ آزادگی او، اقتصاد جمهوری اسلامی ایران بر اساس ضوابط زیر استوار می شود: 1- تامین نیازهای اساسی : مسكن، خوراك، پوشاك، بهداشت، درمان، آموزش و پرورش و امكانات لازم برای تشكیل خانواده برای همه . 2- تامین شرایط و امكانات كار برای همه و .... كه ایجا در مورد پنج دسته خدمت از جمله مسكن، خوراك، پوشاك، بهداشت، درمان، آموزش و پرورش صحبت می كند و در این متن نمی گوید این حق آحاد مردم
است یا در واقع یك برنامه است برای دولت؟
وی ادامه داد: اینكه دولت باید از قانون تبعیت كند یا یك حق است دو مساله متفاوت است زیرا كه ساماندهی و اجرای آن خیلی متفاوت میشود. این بحث در قانون اساسی ما مثل تعریف دولت رفاه اروپایی است. آخر كار باید بحث كنیم اگر عنایت دولت باشد نظام اولویتها و پرداختها متفاوت خواهد بود و اگر حق باشد داستان گونهای دیگر خواهد بود.
آخوندی با اشاره به متن اصل 44 قانون اساسی كه ابزار تولید را در اختیار دولت قرار داده است، تاكید كرد: با ابلاغ سیاستهای اصل 44 توسط مقام معظم رهبری باب جدیدی در این حوزه باز شد و اینكه اساسا آیا می توانیم بگوییم ثروت مادی قدرت می آورد كه با دسترسی به اطلاعات قدرت سرمایه محدود شد.
وزیر راه و شهرسازی ابراز داشت: ما در ایران هنوز در لایه اول هستیم و هنوز به ایجا نرسیدهایم كه در مورد حق و مسئولیت صحبت كنیم.