◄ نقش حیاتی راه آهن ایران برای کشورهای محصور در خشکی

تلاش راه آهن جمهوری اسلامی ایران برای تکمیل راه آهن خواف – هرات و انجام مذاکرات مربوط به ساخت کریدور واخان به عنوان حلقه متصل کننده شبکه ریلی چین به ایران از طریق افغانستان، شبکه ریلی ایران را به شاهراه اتصال کشورهای CIS به جنوب و کوتاهترین مسیر میان چین و اروپا تبدیل خواهد کرد.

به گزارش تین نیوز به نقل از ریل ایران، موضوع تکمیل اتصال ریلی ایران به افغانستان از جمله عناصر هسته ای دیپلماسی ریلی مدیرعامل راه آهن جمهوری اسلامی ایران در دولت چهاردهم به حساب می آید. تکمیل راه آهن خواف–هرات، اگرچه با توجه به موقعیت افغانستان پس از ظهور مجدد طالبان بسیار سخت و پرهزینه به نظر می رسد، اما مطالعات امکان سنجی و شاخص هزینه–فایده (CBA) این مسیر نشان می دهد که تکمیل این اتصال، درآمد ترانزیتی انبوهی برای راه آهن کشورمان به همراه خواهد داشت.

مدیرعامل راه آهن در جریان سفر اخیر خود به افغانستان، پس از مذاکره با معاون اقتصادی رئیس الوزرا و وزیر معادن و پترولیوم این کشور گفت: میزان حمل بار ریلی در ابتدای سال جاری میلادی حدود ۵ هزار تن در ماه بود که با برنامه ریزی هدفمند و نقش آفرینی شرکت راه آهن در تسهیل صادرات و ترانزیت بار به افغانستان، به بیش از ۷۰ هزار تن در ماه افزایش یافته است. وی همچنین تاکید کرد: بر اساس هماهنگی های فنی و اجرایی صورت گرفته با راه آهن افغانستان، این ظرفیت در آینده نزدیک به ۱۰۰ هزار تن در ماه خواهد رسید.

این سخنان مدیرعامل راه آهن در شرایطی مطرح شده که اتصال ریلی ایران به شهر استراتژیک مزارشریف، به عنوان حلقه اتصال افغانستان به ازبکستان و دیگر کشورهای CIS، هنوز برقرار نشده است. اما نکته مهم اینجاست که اتصال به مزارشریف، ایستگاه پایانی اهداف کلان راه آهن دولت چهاردهم محسوب نمی شود؛ بلکه هدف نهایی راه آهن از تکمیل راه آهن خواف – هرات، اتصال به چین از طریق تنگه واخان به عنوان نقطه اتصال خاک افغانستان به استان سین کیانگ چین اعلام شده است.

اهمیت کریدور واخان برای راه آهن ایران

کریدور واخان به عنوان یک گذرگاه ژئوپولیتیکی کم نظیر در شرق افغانستان، طی سال های اخیر دوباره در کانون توجه محافل ترانزیتی و حمل ونقل منطقه ای قرار گرفته است. این کریدور باریک چین را از طریق استان سین کیانگ به افغانستان متصل ساخته و از منظر راهبردی می تواند عنوان کوتاه ترین مسیر پیوند شرق آسیا به آسیای مرکزی، ایران و در نهایت، آب های آزاد جنوب ایران را به خود تخصیص دهد. همچنین، در صورت فراهم شدن الزامات سیاسی، امنیتی و زیرساختی، واخان از ظرفیت تبدیل شدن به حلقه ای مکمل در شبکه کریدورهای بین المللی ریلی برخوردار است. همین امر، نقش ایران را به عنوان چهارراه ترانزیتی شرق–غرب و شمال–جنوب تقویت خواهد کرد.

از سوی دیگر، اتصال ایران به چین از طریق واخان می تواند علاوه بر سه شاخه کریدوری پروژه «کمربند و جاده، مسیر جدیدی میان چین و اروپا از طریق افغانستان و ایران خلق کند. مزیت های موجود در این مسیر، به ویژه شیوه حمل ونقل تمام خشکی در قیاس با کریدور میانی عبوری از دریای خزر، برگ برنده ایران در رقابت با کشورهای CIS محسوب می شود. این مسیر همچنین کوتاه تر و ارزان تر از کریدورهای شمالی و میانی بوده که می تواند منجر به حمایت و استقبال صاحبان بار در چین و اروپا شود.

ایران، شاهراه ترانزیت ریلی افغانستان

نکته دیگری که در خصوص اتصال ریلی ایران و افغانستان باید مد نظر قرار داد اینکه اگرچه افغانستان قرار است از طریق شهر مزارشریف به ازبکستان متصل شود، اما حقیقت امر آن است که هیچ یک از کشورهای CIS  یا افغانستان به آب های آزاد دسترسی ندارند و همین موضوع، منجر به ایجاد نوعی بن بست ترانزیتی برای این کشورهای محصور در خشکی شده است.

جبار علی ذاکری، مدیرعامل راه آهن، مرداد ماه سال جاری در جریان شرکت در اجلاس کشورهای محصور در خشکی سازمان ملل متحد در شهر آوزه ترکمنستان، طی نشست های دوجانبه و چندجانبه با همتایان خود از کشورهای قزاقستان، ترکمنستان، تاجیکستان و ازبکستان، بر اهمیت اتصال ریلی کشورهای CIS به آب های آزاد جنوب از طریق ایران تأکید کرد.

در صورت اتصال ریلی مزارشریف به ازبکستان و تکمیل مسیر ریلی خواف–هرات، ایران به شاهراه و پل ارتباطی میان کشورهای یادشده با آب های آزاد جنوب و همچنین اروپا ـ آن هم بدون نیاز به حمل ترکیبی از طریق دریای خزر ـ تبدیل خواهد شد؛ امری که علاوه بر عایدات بسیار چشمگیر ارزی، امنیت اقتصادی و سیاسی کشور را نیز تا حد زیادی تقویت خواهد کرد.