◄ جنگ حقوقی سرویس مدارس بر سر سه ماه تعطیلی / خانواده ها چه کنند؟

با گذشت سه ماه تعطیلی غیرحضوری مدارس، اختلاف بر سر پرداخت هزینه سرویس رفت و آمد به اوج رسیده است. از یک سو، خانواده ها می گویند «خدمتی ارائه نشده، هزینه نباید پرداخت شود» و از سوی دیگر، پیمانکاران و رانندگان سرویس بر «آماده باش کامل» تأکید دارند.

تحلیل حقوقی؛ فورس ماژور یا تعدیل قرارداد؟

از منظر حقوقی، تعطیلی سه ماهه مدارس در دسته حادثه قهری (فورس ماژور) قرار می گیرد؛ اتفاقی خارج از اراده طرفین که اجرای قرارداد را ناممکن یا بسیار دشوار می کند. طبق اصول حقوق مدنی ایران (مواد ۲۲۴ و ۲۲۵ قانون مدنی)، اگر اجرای تعهدی به دلیل حادثه ای غیرقابل پیش بینی غیرممکن شود، قرارداد از نظر عملیاتی از بین می رود و مطالبه وجه بابت خدمتی که ارائه نشده، فاقد وجاهت قانونی است.

به گزارش تین نیوز، وکلای دادگستری تأکید دارند که در شرایط تعطیلی مطلق و عدم ارائه سرویس، دریافت هزینه برخلاف اصل «عدم جواز ثروت بدون کار» است. اما حتی اگر تعطیلی کامل نباشد، ماهیت آموزش از حضوری به مجازی تغییر کرده است. در رویه قضایی (به ویژه تجربه دوران کرونا)، چنین تغییری در شرایط قرارداد، طرفین را ملزم به تعدیل آن می کند. یعنی مدرسه یا پیمانکار نمی تواند همان هزینه کامل را مطالبه کند، چون هزینه های عملیاتی مانند سوخت و استهلاک خودرو عملاً حذف شده اند.

موضع خانواده ها؛ خدمتی انجام نشده، هزینه نباید پرداخت شود

خانواده ها با استدلال «در سه ماه گذشته، سرویسی تردد نکرده و هیچ خدمتی ارائه نشده است»، خواستار استرداد کامل وجه یا عدم پرداخت هستند. این استدلال در سال ۱۳۹۹ نیز توسط وزیر وقت آموزش و پرورش تأیید شد که اعلام کرد «شهریه سرویس مدارس باید به ازای ماه هایی که مدارس برقرار بود، دریافت شود».

موضع پیمانکاران و رانندگان؛ آماده باش کامل هزینه دارد

در مقابل، پیمانکاران و رانندگان سرویس با سه استدلال اصلی خواهان دریافت وجه هستند:

۱. آماده باش کامل: راننده سرویس در تمام مدت آماده به کار بوده و خودرو را برای خدمت رسانی در حالت آماده باش نگه داشته است.

۲. قرارداد ماهانه: قراردادها به صورت ماهانه بسته شده و هزینه ها بر مبنای ماه است، نه روز. پیمانکاران معتقدند اگر هزینه به صورت روزانه (آژانسی) محاسبه شود، قیمت تمام شده بسیار بالاتر از مبلغ توافق شده ماهانه خواهد بود.

۳. شرط ۳۰ روزه: در برخی از قراردادهای تیپ، بندی وجود دارد که اگر تعطیلی غیرمترقبه تا سقف ۳۰ روز باشد، نیمی از هزینه به خانواده مسترد می شود و اگر بیش از یک ماه باشد، قرارداد معلق می گردد.

راهکارهای عملی برای خانواده ها

با توجه به این اختلاف نظر، بهترین راهکارها به شرح زیر است:

۱. اولویت اول: مذاکره و مصالحه

بهترین راه، مذاکره مستقیم با پیمانکار و مدرسه برای رسیدن به یک توافق میانی است. پیشنهادهای زیر معمولاً مورد قبول واقع می شوند:

- تهاتر: هزینه سه ماه تعطیلی به عنوان پیش پرداخت سال تحصیلی آینده محاسبه شود.

- تقسیم هزینه: پیشنهاد پرداخت ۵۰ درصد مبلغ (به عنوان هزینه آماده باش) و بخشش ۵۰ درصد دیگر.

- خدمات جبرانی: اگر مدرسه در ماه های آینده (مثلاً خرداد) بازگشایی شود، سرویس های فوق العاده بدون هزینه اضافی ارائه گردد.

۲. مراجع رسمی برای پیگیری و شکایت

اگر به توافق نرسیدید، راهکار قانونی وجود دارد:

- سامانه سپند (سامانه پایش ناوگان دانش آموزی): مرجع اصلی ثبت نام و پرداخت قانونی سرویس ها. هرگونه پرداخت خارج از این سامانه غیرقانونی است. خانواده ها می توانند شکایت خود را در این سامانه ثبت کنند. (نشانی: irtusepand.ir)

- سامانه ۱۳۷: سازمان تاکسیرانی شهرداری تهران اعلام کرده است که خانواده ها می توانند هرگونه تخلف و شکایت مربوط به نرخ سرویس را به سامانه ۱۳۷ گزارش دهند.

- کارگروه ماده ۱۸ استان: این کارگروه متشکل از نمایندگان استانداری، آموزش و پرورش، شهرداری و اولیا، تنها مرجع تصمیم گیری الزام آور برای حل این تعارضات است. از آموزش و پرورش منطقه خود بخواهید که این کارگروه را برای تعیین تکلیف هزینه سرویس در تعطیلی های طولانی مدت تشکیل دهد.

۳. توقف پرداخت های غیررسمی

تاکید می شود که هیچ وجهی را به صورت نقدی یا کارت به کارت به راننده یا مدیر مدرسه پرداخت نکنید. تنها رسید دیجیتال صادر شده توسط سامانه سپند، مبنای قانونی پرداخت شماست.

حق با کیست؟

مطالبه ۱۰۰ درصد هزینه سرویس در این سه ماه تعطیلی مطلق، از نظر قانونی و شرعی وجاهت ندارد. اما صفر در نظر گرفتن آن نیز با توجه به مفهوم «آماده باش» از نظر عرفی و قراردادی ممکن است منصفانه نباشد.

در همین راستا تلاش برای مصالحه بر مبنای ۵۰ درصد یا تهاتر با سال آینده و در صورت عدم توافق، پیگیری از طریق سامانه های سپند و ۱۳۷ و درخواست تشکیل کارگروه ماده ۱۸ در آموزش و پرورش منطقه یکی از راهکارهای خروج از بن بست است.