وضعیت تولید ناخالص داخلی در اولین ماه تابستان بهبود یافته است؟

 گزارش جدید کنون بینی پژوهشکده پولی و بانکی نشان می دهد رشد تولید ناخالص داخلی، از منفی 12.1درصد در بهار 1405، به منفی 5.6 درصد در سه ماه منتهی به تیر ماه رسیده است؛ تغییری که از کاهش شدت افت فعالیت اقتصادی حکایت دارد.

به گزارش تین نیوز، با وجود بهبود نسبی شاخص ها، بخش های خدمات، صنعت و نفت همچنان درگیر رشد منفی هستند. انتشار این گزارش ها، پس از وقفه ای طولانی صورت گرفت. تاخیر در انتشار این آمارها، می تواند ارزیابی وضعیت جاری اقتصاد و تصمیم گیری سیاستگذاران و فعالان اقتصادی را با اختلال مواجه کند.  برآوردهای کنون بینی پژوهشکده پولی و بانکی از بهبود نسبی وضعیت اقتصاد ایران در تیر ماه ۱۴۰۵ حکایت دارد. براساس این برآوردها، رشد تولید ناخالص داخلی در سه ماه منتهی به تیر ماه به منفی 5.6 درصد رسیده است؛ درحالی که این شاخص در بهار 1405 منفی 12.1درصد برآورد شده بود. مقایسه این دو رقم نشان می دهد که از شدت رشد منفی اقتصاد کاسته شده است. با این حال، تداوم رشد منفی در اغلب بخش های اقتصادی نشان می دهد که بهبود نسبی شاخص ها را نمی توان به معنای خروج اقتصاد از رکود تلقی کرد.

کاهش شدت رکود اقتصادی در تیرماه

براساس گزارش کنون بینی پژوهشکده پولی و بانکی، به جز بخش کشاورزی، سایر بخش های اقتصاد در سه ماه منتهی به تیرماه رشد منفی را تجربه کرده اند. البته شدت افت فعالیت اقتصادی در تمام این بخش ها نسبت به سه ماه نخست سال کاهش یافته است. در این میان، بخش صنایع و معادن با رشد منفی 12.2درصدی، بیشترین افت را در میان بخش های مورد بررسی ثبت کرده است. رشد شاخص ارزش افزوده بخش نفت نیز منفی ۱۰درصد برآورد شده است. در بخش خدمات، شاخص فعالیت اقتصادی در دوره مورد بررسی 4.2درصد کاهش یافته است. در مقابل، بهبود وضعیت بارندگی ها در ماه های اخیر زمینه برآورد رشد مثبت برای بخش کشاورزی را فراهم کرده است.

بررسی جزئی تر عملکرد بخش های اقتصادی در تیر ماه ۱۴۰۵ نشان می دهد که روند فعالیت ها در بخش های مختلف یکسان نبوده است. در بخش خدمات، شاخص فعالیت اقتصادی بر پایه داده های ماهانه، از افت 4.2درصدی در دوره سه ماهه منتهی به تیرماه حکایت دارد. اطلاعات تراکنش های شبکه شاپرک، شامل مبلغ و تعداد تراکنش ها در ۲۸۱گروه صنفی، از مهم ترین منابع اطلاعاتی برای ارزیابی تحولات این بخش به شمار می رود. در بخش صنایع و معادن، رشد برآوردی به منفی 12.2درصد رسیده است؛ رقمی که از تداوم ضعف فعالیت های صنعتی حکایت دارد.

داده های تولید و فروش شرکت های بورسی و فرابورسی و همچنین اطلاعات حمل ونقل جاده ای، از جمله ورودی های مورد استفاده برای محاسبه شاخص فعالیت این بخش هستند. در بخش نفت نیز شاخص ارزش افزوده با افت ۱۰درصدی مواجه شده است. برآورد فعالیت این بخش با استفاده از اطلاعات تولید نفت خام و فرآورده های نفتی انجام شده است. در مقابل، بخش کشاورزی وضعیت متفاوتی دارد و بهبود بارندگی ها در ماه های اخیر، مبنای برآورد رشد مثبت این بخش بوده است. مقایسه این شاخص ها نشان می دهد که اگرچه شدت افت فعالیت اقتصادی نسبت به بهار کاهش یافته، بخش های صنعت، نفت و خدمات همچنان با رشد منفی روبه رو هستند. بنابراین، ارزیابی وضعیت اقتصاد مستلزم توجه همزمان به تغییرات کل تولید و تفاوت عملکرد بخش های مختلف است.

پایه های آماری برآورد فعالیت اقتصادی

پژوهشکده پولی و بانکی برای برآورد شاخص های ماهانه فعالیت اقتصادی، از مجموعه ای گسترده از داده های خرد استفاده می کند. این داده ها شامل اطلاعات تراکنش های شبکه شاپرک، تجارت خارجی و حمل ونقل جاده ای است. همچنین اطلاعات بارندگی، تولید نفت خام و فرآورده های نفتی و تولید و فروش شرکت های بورسی و فرابورسی در محاسبات مورد استفاده قرار می گیرند. داده های شاپرک شامل مبلغ و تعداد تراکنش ها در بیش از ۲۸۱صنف است که از فروردین۱۳۹۶ در دسترس قرار دارد. با احتساب متوسط مبلغ هر تراکنش، از این مجموعه ۸۴۳سری زمانی ماهانه استخراج شده است. در بخش تجارت خارجی، اطلاعات ارزش دلاری و وزن صادرات و واردات به تفکیک کدهای تعرفه هشت رقمی از فروردین ۱۳۹۲ بررسی شده است.

این مجموعه شامل ۱۶هزار و ۳۸۱سری زمانی ماهانه است. داده های حمل ونقل جاده ای نیز تردد وسایل نقلیه را در بیش از ۲۵۰۰نقطه از جاده های کشور، به تفکیک پنج گروه شامل سواری و وانت، کامیونت و مینی بوس، کامیون های معمولی، اتوبوس و تریلر پوشش می دهد. پژوهشگران با ترکیب این داده ها و بهره گیری از روش های اقتصادسنجی و الگوریتم های یادگیری ماشین، شاخص های فعالیت بخش های اقتصادی و برآوردی از تولید ناخالص داخلی را محاسبه کرده اند. ارزیابی های برون نمونه ای نیز حاکی از توانایی این شاخص ها در ارائه برآوردهایی با خطای محدود از آمارهای رسمی است. این روش امکان پایش سریع تر تحولات اقتصاد را فراهم می کند.