◄ تحلیل ریشه های تورم در اقتصاد ایران/ راهکار علمی و عملی برای توقف رشد قیمت ها

دیدگاه های مکتوب دکتر رسول بخشی نماینده اصفهان، عضو کمیسیون اقتصادی و ناظر در هیئت عالی بانک مرکزی (14040616):  مسئله اقتصاد ایران چیست و راهکار آن کدام است؟ یکی از مهمترین مسائل امروز اقتصاد ایران، افزایش مداوم و شدید سطح عمومی قیمت ها است. قیمت کالاها، خدمات، ارز و دارایی ها در طول دهه های گذشته با سرعت و شدتی بی سابقه افزایش یافته اند.

در مقاله حاضر تلاش شده است ضمن بررسی روند قیمت برخی از اقلام، چرایی این موضوع و راهکار حل این مسئله به زبان ساده تشریح شود. بررسی خواهیم کرد بانک ها و سیاست های پولی در سال های اخیر در ایجاد این وضعیت چقدر نقش داشته اند؟ چرا قیمت دلار همواره در حال افزایش است؟ در سال 1357 قیمت دلار 7 تومان بود و الان به بالای 100 هزار تومان رسیده است. آیا راهکار علمی و عملی با تاکید بر توان داخلی برای توقف رشد قیمت دلار و به طورکلی توقف رشد قیمت ها وجود دارد؟ مجلس شورای اسلامی و نمایندگان محترم آن چقدر می توانند در بهتر شدن شرایط اقتصاد ایران و افزایش رفاه آحاد جامعه نقش ایفا کنند؟ در ادامه، با رویکردی تحلیلی و بر پایه آمارهای مستند و منطق اقتصادی و شرعی، به این پرسش ها پاسخ داده خواهد شد.

ایشان در بخش دوم چنین ادامه می دهند، نمای کلی از وضعیت اقتصاد ایران در پنج دهه گذشته: درک صحیح از وضعیت فعلی اقتصاد ایران، بدون نگاهی آماری و تاریخی به روند تغییرات قیمت ها ممکن نیست. بررسی داده های ۵۰ سال اخیر نشان می دهد که قیمت کالاها، ارز و دارایی ها در اقتصاد ایران، رشدی بی سابقه و بعضا شگفت انگیز داشته اند. برای نمونه به برخی موارد اشاره می شود: قیمت حبوبات حدود 75 هزار برابر (با رشد متوسط سالانه، رمس 25%)، قیمت گوشت حدود 110 هزار برابر (رمس 26%)، قیمت شیر و ماست حدود 20 هزار برابر (رمس 22%)، قیمت دلار حدود 14 هزار برابر (رمس 21%)، قیمت طلا حدود 220 هزار برابر (رمس 28%) افزایش یافته است. نکته مهم اینجاست که در همین بازه زمانی، تولید واقعی (تولید ناخالص داخلی به قیمت های واقعی) در اقتصاد ایران فقط کمی بیش از دو برابر شده است. مقایسه بین میزان رشد تولید و میزان رشد قیمت ها، حاکی از وجود یک شکاف بسیار بزرگ است. این شکاف عظیم ناشی از چیست؟ پاسخ: رشد بسیار بالای نقدینگی. 

در بخش سوم هم به رشد نقدینگی و تولید در ایران و چند کشور دیگر می پردازند: طی 50 سال اخیر در حالی که تولید واقعی اقتصاد ایران تنها کمی بیش از دو برابر شده است در مقابل، حجم نقدینگی بیش از ۲۰۰ هزار برابر افزایش یافته است. برای درک بهتر این رشد بی سابقه، مقایسه ای میان ایران و برخی کشورهای توسعه یافته صورت گرفته است: در کشور فرانسه، حجم نقدینگی طی پنجاه سال گذشته تنها 8.2 برابر شده است؛ در آلمان، نقدینگی برابر با 1.3 برابر افزایش یافته است؛ در ایالات متحده آمریکا، حجم نقدینگی ۲۶ برابر افزایش یافته است، سپس نظام بانکی را، منشاء خلق نقدینگی معرفی می نمایند و برای اینکه تورم به طرز چشمگیری کاهش یابد، باید رشد نقدینگی به طرز چشمگیری کاهش یابد و برای آنکه نرخ رشد نقدینگی به شیوه درست کاهش یابد باید نرخ بهره کاهش یابد. در بخش 6 می فرمایند قبل از کاهش نرخ سود بانکی، راه های فرار نقدینگی به سمت فعالیت های سفته بازانه از طریق وضع و اعمال قوانین دقیق، بسته شود (سپس نرخ سود بانکی صفر)، این کار نیازمند ایجاد یک بستر اجرایی است که در آن بستر نوعی حاکمیت دیجیتال بر تراکنش های ریالی اتفاق بیافتد، ... و توضیح می دهند قانون مالیات بر سوداگری و سفته بازی که مدتی پیش در مجلس دوازدهم مورد تصویب قرار گرفت این امکان را به خوبی فراهم می کند.

سپس در پیوست به نقد و پاسخ دو راهکار رقیب می پردازند: دیدگاه اول تاثیر کسری بودجه دولت و دوم در مورد افزایش نرخ ارز.

ضمن تشکر از این کار مستند و ارزشمند، ظاهرا از نظر دکتر بخشی دستجردی افزایش قیمت زمین و مسکن مغفول بوده است، که یک نمونه آن دردوره 25 ساله 1366 تا 1391 (با رشدسالانه 36%) در یادداشت (تین 294596)، 88 برابر شاخص تورم بانک مرکزی و 18 برابر رشد حقوق یک مدیرکل اجرایی مهم راه آهن بوده که نشان می دهد ریشه تورم در این بخش پنهان شده است. 

گزارش این بررسی ها و پیشنهاد قانون مالیات بر دارایی لوکس (یا متعدد) به ویژه مسکن و خودرو در اوایل دهه 90 به مجلس داده شد.    

با بررسی تجربیات جهانی (تین 314409) و وضع مالیات مناسب برای مسکن و خودروی لوکس، گنبد آهنین این دژ درهم می شکند.