◄ طراحان و متخصصان چگونه ایمنی و امنیت حمل و نقل عمومی را تضمین می کنند؟

طراحان و متخصصان حمل و نقل در سطح جهانی، با نگاهی سیستمی و با ترکیب دانش مهندسی، روان شناسی، تکنولوژی و مدیریت شهری، تلاش می کنند تا یک محیط «ایمن» (بدون حوادث تصادفی) و «امن» (بدون اقدامات مجرمانه) ایجاد کنند.

در اینجا استراتژی های اصلی آنها را در دو بخش تفکیک می کنم:

 ۱. ایجاد ایمنی (Safety): کاهش حوادث و خطاهای انسانی و فنی

هدف در اینجا این است که حتی اگر اشتباهی رخ داد، منجر به مرگ یا جراحت نشود.

- طراحی روان و مهندسی مسیرها (Traffic Calming): طراحان از تکنیک هایی استفاده می کنند تا رانندگان را مجبور به رعایت سرعت پایین کنند. مثلاً استفاده از سرعت گیرهای هوشمند، طراحی خیابان های باریک تر در مناطق مسکونی، و ایجاد پیچ های ملایم که سرعت را به طور طبیعی کاهش می دهد.

- تفکیک جریان ها (Separation of Flows): یکی از بهترین روش ها برای ایمنی، جدا کردن مسیر پیاده، دوچرخه سوار و خودرو است. ایجاد مسیرهای اختصاصی و محافظت شده برای دوچرخه ها، احتمال برخورد را به شدت کاهش می دهد.

- طراحی "قابل بخشش" (Forgiving Design): متخصصان می گویند جاده نباید تنبیه کند، بلکه باید خطا را مدیریت کند. مثلاً اگر خودرویی از مسیر خارج شد، به جای برخورد با یک دیوار بتنی سخت، به جای آن از گاردریل های منعطف یا حاشیه سبز استفاده می شود تا شدت برخورد کم شود.

- سیستم های خودکار و هوشمند (ADAS): در سطح تکنولوژی، استفاده از سیستم های ترمز اضطراری خودکار، تشخیص نقطه کور و کنترل خودکار سرعت در وسایل نقلیه عمومی و شخصی، نقش حیاتی در کاهش خطاهای انسانی دارد.

- استانداردسازی و نگهداری پیشگیرانه: استفاده از متریال های باکیفیت برای روسازی و بازرسی های دوره ای سیستم های ترمز و تجهیزات ریل در مترو، از بروز حوادث ناشی از نقص فنی جلوگیری می کند.

۲. ایجاد امنیت (Security):

 مقابله با جرم و تهدیدات عمدی

هدف در اینجا محافظت از مسافران در برابر سرقت، مزاحمت یا حملات تروریستی است.

- طراحی محیطی برای پیشگیری از جرم (CPTED): این یکی از مهم ترین مفاهیم است. طراحان ایستگاه ها و ایستگاه های مترو را طوری طراحی می کنند که:

    *  دید پذیری بالا باشد:

استفاده از شیشه های شفاف و حذف گوشه های تاریک که پناهگاه مجرمان باشد.

    *   نورپردازی هوشمند:

 ایجاد نور کافی در تمام نقاط ایستگاه و مسیرهای پیاده روی برای از بین بردن نقاط کور.

    *   کنترل دسترسی: استفاده از گیت های الکترونیکی و کنترل ورود/خروج برای مدیریت جمعیت.

نظارت هوشمند (Smart Surveillance): استفاده از دوربین های مداربسته مجهز به هوش مصنوعی که می تواند رفتارهای مشکوک (مثل رها کردن یک چمدان یا تجمع غیرعادی) را شناسایی کرده و بلافاصله به مرکز کنترل اطلاع دهد.

- طراحی ایستگاه های باز و فراگیر: ایستگاه هایی که توسط جامعه و مسافران "مرقب" هستند (طوری که همیشه در محیط پر از آدم باشد) امنیت بیشتری نسبت به ایستگاه های خلوت و بسته دارند.

- امنیت سایبری در حمل و نقل هوشمند: با ورود به عصر خودروهای خودران و سیستم های مدیریت ترافیک متصل به اینترنت، متخصصان امنیت باید از حملات هکری که ممکن است منجر به کنترل سیستم های رانندگی یا مختل کردن ترافیک شود، جلوگیری کنند.

خلاصه تفاوت ایمنی و امنیت در مدیریت شهری:

- اگر یک مهندس روی ضخامت خط کشی ها و زاویه پیچ ها کار می کند، در حال ارتقای ایمنی است.

- اگر یک متخصص روی زاویه دوربین های مداربسته و میزان روشنایی ایستگاه کار می کند، در حال ارتقای امنیت است.

این دو حوزه معمولا در قالب "مدیریت ریسک" به هم گره می خورند تا یک سیستم حمل و نقل پایدار و قابل اعتماد ساخته شود.