◄ کال ساین در هوانوردی چیست و چرا نقشی حیاتی در ایمنی پرواز دارد؟

در بررسی مفهوم Call Sign در صنعت هوانوردی، اغلب به فهرست کال ساین های معروف شرکت های هواپیمایی اکتفا می شود؛ در حالی که این موضوع ابعاد بسیار گسترده تر و ساختارمندتری دارد.

ریشه اصلی و فلسفه وجودی کال ساین ها در استاندارد ANNEX 10 (مربوط به مخابرات رادیویی - Radiotelephony) نهفته است و ضرورت وجود آن ریشه در چهار پارامتر مهم این صنعت دارد.

اول: سرعت 

در هوانوردی سرعت پرنده بسیار بالاست. تصور نمایید، هواپیماها به شکل تقریبی حدود 800 الی 1000 کیلومتر بر ساعت پرواز می کنند، این در حالی است که از نقطه مقابل هواپیماهایی با همین میزان سرعت در حال پرواز هستند، اکنون شما با فضایی روبرو هستید که سرعت در آن حدود 1600 الی 2000 کیلومتر بر ساعت است. در نتیجه در چنین فضایی باید گفتار و شنیدار بین خلبان و کنترلر، مدیریت گردد تا با استفاده از کوچکترین واژه بیشترین درک و فهم به طرف دیگر انتقال یابد. حاصل آنکه کنترلر و خلبان فقط مجاز به استفاده از PHRASE های استاندارد و کوتاه هستند و لاغیر.

دوم: ترافیک 

وجود ترافیک های بسیار و انتظار برای صحبت با کنترلر بر روی فرکانسی که توسط ترافیک دیگری اشغال شده است، جمیع ترافیک ها و کنترلرها را بر آن وامی دارد تا با رعایت RADIOTELEPHONY کوتاه و استاندارد درخواست خود را انتقال داده و فرکانس برای استفاده دیگران آزاد گردد.  

سوم: زمان

با توجه به مقوله سرعت زیاد و مقوله ترافیک بالا، زمان از اهمیت به سزایی برخوردار است.

چهارم: ایمنی 

ایمنی هر پرواز به شکل غیر قابل باوری به ایمنی دیگر پروازها وابسته است.

مقوله ایمنی بر همگان مشخص است. در این صنعت واژه ایمنی بسیار مهمتر از دیگر صنایع است. شاید مهمترین مولفه ها، گران بودن هواپیما، تعداد زیاد  مسافران در یک پرواز، اثر  منفی شدید بر بازار این صنعت در اثر حادثه و به وجود آمدن خسارت های جبران ناپذیر مانند ورشکستگی ایرلاین با بروز یک حادثه محقق گردد. برای تصور بیشتر یک ایرباس 380 با قیمت  حدود 420 میلیون دلار و 700 مسافر را در نظر بگیرید ، اگر اتفاقی برای این پرواز رخ دهد به فاجعه قرن جهان تبدیل خواهد شد . روزانه بیش از صد هزار پرواز در جهان انجام می شود  چنانچه هر پرواز از لحظه Engine  start در مبدأ تا زمان Engine shutdown در مقصد حدود پنجاه مرتبه ارتباط دو طرفه با ATC داشته باشد، در مجموع حدود پنج میلیون تماس در یک روز در سطح جهان صورت می پذیرد و تصور نمایید این حجم از تماس چنانچه خارج از استاندارد صورت گیرد ، ایمنی هوانوردی به چه سرانجامی گرفتار خواهد آمد؟

از دیر باز که تعداد پروازها بسیار اندک بود بحث Call Sign وجود نداشت. در گذشته های دور، به دلیل محدودیت تجهیزات، خلبانان و کنترلرها تنها بر اساس موقعیت مکانی، مانند آن هواپیما که در سمت چپ است یا آن هواپیمایی که در سمت راست رودخانه است، صحبت می کردند و این کار ریسک بسیار بالایی داشت. با گذشت سالیان و افزایش بیشمار پروازها، امروزه Call sign یک موضوع پیچیده و کاربرد آن در راستای ایمنی پرواز است . از سویی با اعمال محدودیت هایی از طرف CAA کشورهای مختلف انتخاب Call sign  روز به روز پیچیده تر می شود، مثال آنکه مطابق با دستورالعمل صادره از IRI CAA انتخاب شماره پرواز که امروزه بخش اصلی Call Sign  را تشکیل می دهد برای ایرلاین X از شماره ؟ تا شماره؟ محدود شده است.

روزانه در اقصی نقاط جهان ده ها ATS FLIGHT PLAN به دلیل تشابه در شماره پرواز توسط واحد بریفینگ ATC برگشت داده می شود(reject).

بر اساس Annex 10 ایکائو، کال ساین شناسه ای است که هواپیما برای برقراری ارتباط با واحدهای ATC از  آن استفاده می کند و این شناسه الزاما همیشه نام یا کال ساین یک شرکت هواپیمایی نیست.

مطابق با استانداردهای ICAO، کال ساین هواپیما می تواند به سه شکل ذیل مورد استفاده قرار گیرد. 

در حالت اول، Registration هواپیما به تنهایی و یا همراه با نوع هواپیما بیان می شود؛ مانند EP-IBB  یا Airbus EP-IBB.

در حالت دوم، نام بهره بردار هواپیما به همراه چهار حرف آخر Registration به کار می رود:  مانند IRANAIR  PIBB

در حالت سوم، از Telephony Designator شرکت هواپیمایی به همراه شماره پرواز استفاده می شود:  مانند IRA 812 

در نتیجه انتخاب Call sign توسط کارشناسان ذیربط ایرلاین مطابق با سه گزینه فوق تعیین می گردد. با توجه به این  توضیحات، نمونه هایی مانند Speedbird، در واقع Telephony Designator شرکت های هواپیمایی هستند و تنها یکی از روش های تشکیل Call Sign به شمار می روند. بنابراین نمی توان آن ها را معادل کامل مفهوم Call Sign دانست.

از سویی در بسیاری از پروازها ممکن است شناسه رادیویی بر اساس Registration هواپیما انتخاب گردد و ارتباطی با نام شرکت هواپیمایی نداشته باشد.

نکته مهم دیگر این است که هدف اصلی Call Sign صرفا ایجاد هویت یا برند برای شرکت های هواپیمایی نیست. مهمترین وظیفه آن، شناسایی دقیق هواپیما و کاهش احتمال خطا در ارتباطات رادیویی است. به همین دلیل سازمانی مانند ICAO از سال های دور بر روی موضوع Call Sign Similarity مطالعه می کند، زیرا شباهت بیش از حد دو Call sign می تواند باعث اشتباه در دریافت یا اجرای دستورات کنترل ترافیک هوایی شود. به همین علت، هنگام انتخاب Telephony Designator علاوه بر جنبه های تاریخی و هویتی، ملاحظات ایمنی و وضوح شنیداری نیز اهمیت زیادی دارند.

در مجموع برای  ارائه تصویری کاملتر از مفهوم Call Sign بهتر است به انواع مختلف آن و کاربردهای تعریف شده در استانداردهای ICAO نیز اشاره شود .

بحث Call Sign  به اینجا ختم نمی شود و جالب آنکه برخی از واحدهای زمینی  مرتبط با عملیات پرواز برای سهولت در ارتباطات دارای Call Sign  هستند.

مانند: 

A.Aerodrome control / TOWER

B.Area control  center / CENTER

C.Company dispatch / DISPATCH

D.surface movement  control /GROUND

این موضوع به قدری از حساسیت بالایی برخوردار است که Annex 10 مقرر می دارد برای سهولت در ارتباط و آزاد نمودن هر چه سریعتر فرکانس در راستای ایمنی پرواز پس از تماس های اولیه و شناسایی ترافیک از سوی ATC باید از ABRIVIATED CALL SIGN  استفاده نمود.

* محمد برهانی، مدرس و ارزیاب دانشگاه هوانوردی