◄ افزایش ۶۳۰ هزار تومانی هزینه مؤثر سفر با انتقال پروازهای داخلی به فرودگاه امام

در اقتصاد حمل ونقل، انتخاب فرودگاه یا مد سفر صرفاً تابع قیمت بلیت نیست، بلکه بر اساس شاخص «هزینه تعمیم یافته سفر (Generalized Cost)» انجام می شود. این شاخص از مجموع قیمت بلیت، ارزش زمانی مسافر و هزینه ناشی از ریسک تشکیل می شود.

به گزارش تین نیوز، در سناریوی انتقال پروازهای داخلی به فرودگاه امام، اگرچه قیمت بلیت لزوماً افزایش نمی یابد، اما زمان دسترسی زمینی و هزینه های جانبی رشد می کند و در نتیجه هزینه مؤثر یا رفاهی سفر افزایش می یابد.

مفروضات مدل اقتصادی

در اقتصاد حمل ونقل، انتخاب مد سفر یا فرودگاه صرفاً بر اساس قیمت بلیت انجام نمی شود، بلکه تابعی از هزینه کل ادراک شده سفر است:

GC = P + (VOT × T) + R

که در آن:

P: قیمت بلیت

VOT: ارزش زمانی مسافر

T: زمان کل سفر از مبدأ شهری تا گیت پرواز

R: هزینه ناشی از ریسک و عدم قطعیت (تأخیر، ازدحام، استرس)

برای برآورد اثر این سیاست، مفروضات محافظه کارانه زیر مبنا قرار گرفته است:

• ارزش زمانی متوسط مسافر داخلی: ۴۰۰ هزار تومان در ساعت

• افزایش زمان دسترسی به فرودگاه امام: ۴۵ تا ۶۰ دقیقه

• افزایش هزینه حمل ونقل زمینی: ۳۰۰ تا ۵۰۰ هزار تومان

• کاهش احتمالی ریسک تأخیر: معادل ۱۰ دقیقه صرفه جویی زمانی

محاسبه تغییر هزینه تعمیم یافته در سناریوی افزایش ۴۵ دقیقه ای زمان دسترسی:

۰.۷۵ ساعت × ۴۰۰,۰۰۰ تومان = ۳۰۰,۰۰۰ تومان هزینه زمانی اضافی

با فرض میانگین ۴۰۰ هزار تومان افزایش هزینه حمل ونقل زمینی و کسر صرفه جویی ۱۰ دقیقه ای ناشی از کاهش ریسک (حدود ۶۸ هزار تومان)، نتیجه به صورت زیر خواهد بود:

۳۰۰,۰۰۰ + ۴۰۰,۰۰۰ − ۶۸,۰۰۰ = ۶۳۲,۰۰۰ تومان

بر اساس این مفروضات، افزایش ۴۵ دقیقه ای زمان دسترسی معادل ۳۰۰ هزار تومان هزینه زمانی اضافی ایجاد می کند. با افزودن میانگین ۴۰۰ هزار تومان هزینه دسترسی و کسر ۶۸ هزار تومان صرفه جویی ناشی از کاهش ریسک، افزایش خالص هزینه تعمیم یافته به حدود ۶۳۲ هزار تومان می رسد.

این رقم معادل رشد تقریبی ۲۵ درصدی در هزینه مؤثر سفر در مقایسه با بلیت متوسط ۲.۵ میلیون تومانی در مسیرهای پرتردد است.

اثر جابجایی پروازها بر تقاضای پروازهای داخلی

کشش قیمتی تقاضای پروازهای داخلی در ایران بین ۰.۸- تا ۱.۲- برآورد می شود. افزایش ۲۵ درصدی هزینه تعمیم یافته می تواند منجر به کاهش ۲۰ تا ۲۵ درصدی تقاضا شود. حتی در سناریوی محافظه کارانه، افت ۱۵ تا ۲۰ درصدی تقاضا برای مسیرهای پرتردد قابل انتظار است.

این کاهش تقاضا برای ایرلاین ها به معنای افت ضریب اشغال صندلی، افزایش هزینه متوسط هر صندلی و فشار بر سودآوری مسیرهای داخلی خواهد بود.

تفاوت واکنش مسافران تجاری و تفریحی

اثر انتقال پروازها بر گروه های مختلف مسافری یکسان نیست. مسافران تجاری به دلیل ارزش زمانی بالاتر، حساسیت بیشتری به زمان دارند اما کشش قیمتی کمتری نشان می دهند. در مقابل، مسافران تفریحی و خانوادگی حساسیت بیشتری به هزینه دارند و احتمال تغییر مد سفر در این گروه بالاتر است.

به همین دلیل، ریسک تغییر مد حمل ونقل به سمت قطار یا خودروی شخصی در مسیرهای کوتاه افزایش می یابد.

رقابت حمل ونقل هوایی با قطار در مسیرهای کوتاه

در مسیرهایی مانند تهران–اصفهان، زمان کل سفر هوایی از فرودگاه امام به حدود ۴ تا ۴.۵ ساعت می رسد؛ رقمی نزدیک به زمان سفر ریلی. با توجه به هزینه کمتر قطار، هزینه تعمیم یافته سفر ریلی می تواند از سفر هوایی پیشی بگیرد و مزیت رقابتی هواپیما کاهش یابد.

این موضوع به ویژه در سفرهای غیرکاری می تواند به تغییر الگوی تقاضا منجر شود.

پیامدهای رفاهی و اجتماعی

در یک مسیر با سالانه ۳ میلیون مسافر، کاهش ۲۰ درصدی تقاضا به معنای خروج حدود ۶۰۰ هزار مسافر از بازار است. با فرض زیان رفاهی متوسط ۳۰۰ هزار تومان برای هر نفر، زیان سالانه رفاه مصرف کننده به حدود ۱۸۰ میلیارد تومان می رسد؛ رقمی که اثرات غیرمستقیم آن بر گردشگری، تجارت منطقه ای و اشتغال نیز قابل توجه است.

منافع عملیاتی و شرط موفقیت سیاست

انتقال هدفمند پروازها می تواند مزایایی مانند کاهش تأخیرهای زنجیره ای، بهبود برنامه ریزی و توسعه هاب ترکیبی داخلی–بین المللی ایجاد کند. با این حال، انتقال گسترده مسیرهای پرتردد ریسک افت تقاضا را به همراه دارد و توصیه نمی شود.

موفقیت این سیاست به کاهش زمان دسترسی زمینی به کمتر از ۱۵ تا ۲۰ دقیقه اختلاف با مهرآباد وابسته است. تحقق اتصال ریلی سریع، کاهش هزینه حمل ونقل زمینی، یکپارچه سازی بلیت داخلی و بین المللی و مدیریت هوشمند زمان بندی پروازها، پیش شرط های اساسی اجرای موفق این سیاست محسوب می شوند.

به گزارش تین نیوز، انتقال بخشی از پروازهای داخلی به فرودگاه امام، از منظر کلان شبکه هوایی می تواند ابزاری برای توزیع ظرفیت و کاهش ازدحام مهرآباد باشد، اما در سطح بازار و رفتار مسافر، افزایش هزینه تعمیم یافته سفر احتمالاً به کاهش تقاضا و تضعیف مزیت رقابتی حمل ونقل هوایی منجر خواهد شد.

در واقع رویکرد بهینه، اجرای تدریجی، تفکیکی و مبتنی بر داده است؛ تمرکز سیاست گذاری باید بر بهبود دسترسی زمینی به فرودگاه امام باشد، نه صرفاً جابه جایی فیزیکی پروازها.