راه‌ آهن زاهدان به سرخس؛ کریدوری حیاتی برای ارتباط اقیانوس هند با آسیای مرکزی

راه آهن شرق کشور یکی از پروژه های زیرساختی مهم است که بخشی از آن در خراسان جنوبی قرار دارد، چهار سال قبل این پروژه وارد فاز اجرایی شد، کافی نبودن اعتبارات، روند پیشرفت این ابرپروژه را کند کرده؛ اما سفر اخیر رئیس جمهور و تخصیص سه همت اعتبار، روزنه امیدی پیش روی اجرای این طرح در مجاورت مرز شرق کشور گشوده است.

به گزارش تین نیوز به نقل از ایرنا ، راه آهن زاهدان به سرخس به طول هزار و ۶۴۰ کیلومتر در شرق کشور ، اقدام مهم نظام جمهوری اسلامی ایران برای تقویت کریدور ترانزیتی شمال به جنوب است که تنها بندر اقیانوسی منطقه در چابهار را به اصلی ترین مرز ترانزیت ریلی کشور یعنی سرخس متصل می سازد تا از این طریق اقیانوس هند را به آسیای مرکزی پیوند دهد.

این پروژه در قالب ۲ قطعه خط ریلی چابهار به زاهدان و زاهدان به سرخس تعریف شده که قطعه اول آن به طول ۵۷۰ کیلومتر، چابهار را به زاهدان و مرز میلک و قطعه دوم هم به طول هزار و ۷۰ کیلومتر زاهدان را به بیرجند، مشهد و در انتها به سرخس متصل می کند.

گرچه اجرای این خط ریلی جزو مصوبات سفرهای دولت نهم و دهم به استان های سیستان و بلوچستان و خراسان جنوبی بود اما قدمت مطالبه راه آهن در خراسان جنوبی به بیش از پنج دهه قبل می رسد، آرشیوهای خبری روزنامه های قدیمی، سند برای طرح درخواست راه آهن در جنوب خراسان است که ۱۰ سال قبل از انقلاب یعنی در سال ۱۳۴۷ از نمایندگان خواسته شده است.

با این وجود در سال ۱۳۸۰ توسط مجمع نمایندگان وقت خراسان بزرگ و سیستان و بلوچستان اجرای راه آهن شرق کشور مطرح و آبان سال ۱۳۸۵ خبر اتمام مطالعات مقدماتی راه آهن «چابهار - مشهد» در شرق کشور اعلام شد.

این مطالبه مردمی و مصوبه مجلس شورای اسلامی در دولت های مختلف مطرح و پیگیری شد تا اینکه پس از کش و قوس های فراوان سرانجام عملیات اجرایی قطعه ۱۶ پروژه راه آهن بیرجند - قاین - یونسی به طول ۳۲ کیلومتر اواسط سال ۱۳۹۸ آغاز شد.

این راه آهن دارای ۲۳ قطعه اجرایی بوده و با وجود ۲ مصوبه هیات وزیران وقت که منجر به اختصاص فاینانس داخلی برای اتصال بیرجند به شبکه راه آهن سراسری (ایستگاه یونسی) و ۷۰۰ میلیون یورو از محل فاینانس خارجی به منظور ساخت راه آهن زاهدان به بیرجند شد اما تا سال های بعد همچنان خبرها از پیشرفت ۱۰ تا ۱۵ درصد زیرسازی پروژه فقط در قطعه ۱۶ حکایت داشت و به نظر می رسید مهمترین چالش پیش روی این پروژه بزرگ تخصیص نیافتن اعتبارات لازم است.

شروع اجرا راه آهن شرق کشور با پیشتوانه ۱۸ همت

حدود ۲ سال و نیم قبل عملیات زیرسازی حد فاصل نهبندان - بیرجند - قاین - یونسی در محل ایستگاه تشکیلاتی بیرجند( قطعه ۱۵) با دستور رئیس جمهور وقت آغاز شد که پشتوانه آن موافقت رهبر معظم انقلاب با اختصاص ۱۸۰ هزار میلیارد ریال از محل تهاتر نفت برای اجرای کل این مسیر ریلی بود.

تجهیز کارگاه و تهیه نقشه ها از سوی ۱۴ پیمانکار بیش از یک سال زمان برد تا اینکه به مرحله عملیات زیرسازی، اجرای پل ها و تونل ها رسید و کار به تناسب تامین اعتبار وارد فاز اجرایی شد، اما بعد از شهادت رئیس جمهور وقت، درگیر شدن کشور با انتخابات و برخی شرایط دیگر، روند اجرای این ابرپروژه با منابع مالی اندک با کندی مواجه شد از همین رو مردم از دولت چهاردهم تسریع و تکمیل این پروژه را مطالبه کردند.

ابهاماتی هم اوایل شروع کار دولت چهاردهم در خصوص نحوه تخصیص اعتبار راه آهن به استان های ذینفع پیش آمد و نمایندگان مردم خراسان جنوبی در مجلس شورای اسلامی تذکراتی در صحن علنی مجلس برای این موضوع دادند.

نگرانی از بی انگیزگی پیمانکاران و توقف پروژه موجب شد تا مجامع نمایندگان شرق کشور درخواست کتبی به معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان برنامه و بودجه برای پیگیری این موضوع ارسال کنند، تا اینکه پس از استقرار دولت چهاردهم و تعیین استاندار جدید برای خراسان جنوبی، رسانه ها را بر آن داشت تا مطالبه گری را از سر گیرند لذا این حساسیت موجب شد تا آذر سال گذشته در مرحله اول مبلغ پنج هزار میلیارد ریال به پروژه راه آهن اختصاص یابد و با پیگیری‎ های ادامه دار این رقم به یک همت در پایان سال گذشته رسید.

استاندار خراسان جنوبی نیز در نخستین روزهای سال ۱۴۰۴ این اطمینان را داد که اجرای پروژه راه آهن در دستور کار جدی دولت چهاردهم قرار گرفته و پیگیری ها از مرکز برای تکمیل آن ادامه دارد.

هم صدایی در مطالبه راه آهن

گرچه در یک سال گذشته مجموع اعتبارات تخصیص یافته به این ابرپروژه خراسان جنوبی ۱.۶ همت بوده اما همچنان پیشرفت فیزیکی طرح در مرحله زیرسازی ۳۴ درصد برآورد شده که با توجه به طول مسیر و حجم مطالبات پیمانکاران توجه بیش از پیش دولت را در حوزه تخصیص اعتبارات می طلبد.

از همین رو سفر اخیر رئیس جمهور در ۲۷ آذر امسال موجب شد تا مجدد این مطالبه مردمی از تریبون های مختلف بیان شود. خواست مشترک بخش خصوصی و فعالان اقتصادی، نمایندگان مردم در مجلس شورای اسلامی، علما و روحانیون از رئیس جمهور در این سفر به عنوان مهمترین اولویت، تسریع در اجرا و تکمیل راه آهن و تامین آب بود.

رئیس جمهور نیز در این سفر با بیان اینکه مصمم هستیم پروژه راه آهن خراسان جنوبی را به اتمام برسانیم، تاکید کرد: با توجه به محدودیت منابع که با آن مواجه هستیم باید اولویت بندی درستی داشته باشیم و امیدوارم مجلس هم کمک کند که به موضوعات حیاتی اولویت دهیم.

دکتر مسعود پزشکیان یادآور شد: از نظر دولت تکمیل راه آهن در خراسان جنوبی از مهمترین اولویت های کشور است و این عزم در نگاه رهبر معظم انقلاب هم وجود دارد لذا باید به سرعت تکمیل شود که قدم اول توسعه، زیرساخت بوده است؛ ارزان ترین و مهم ترین بستر برای حمل و نقل قطار است لذا اگر ریل را درست کنیم، مسئله حیاتی تجارت را باز کرده ایم.

راه آهن به سرعت تمام می شود

رئیس جمهور همچنین گفت: شعار نمی دهیم، بر روی راه آهن شمال-جنوب (حوزه سرزمینی خراسان جنوبی) در حال کار هستیم و مطمئن باشید که با وجود بی پولی ها این طرح به سرعت به اتمام خواهد رسید.

وی حل مشکلات زیرساختی را اراده نظام و خواست رهبر معظم انقلاب دانست و تاکید کرد: این تصمیم در شورای عالی امنیت نیز اتخاذ شده و بنا داریم تمرکز را بر توسعه شاهراه های اصلی کشور قرار دهیم لذا در این میان، حمل ونقل ریلی سالم ترین، ارزان ترین و ایمن ترین گزینه است.

پزشکیان تاکید کرد: قطار نسبت به اتوبوس و هواپیما مقرون به صرفه تر بوده و از نظر زیست محیطی مزیت های بیشتری دارد و استفاده از آن برای عموم مردم آسان تر است.

وی افزود: در حمل ونقل بار، جابه جایی کالا از طریق قطار به مراتب اقتصادی تر از حمل جاده ای با کامیون است؛ چه برای انتقال به خلیج فارس، چه برای ارسال به استان ها و شهرهای دیگر، به همین دلیل، ما مصمم هستیم این مسیر را به طور جدی اجرا کنیم.

سهم سه همتی راه آهن از سفر رئیس جمهور

معاون اجرایی رئیس جمهور نیز در این سفر از تصویب ۲۹ مصوبه برای سفر رئیس جمهور به خراسان جنوبی خبر داد و بیان کرد: برای این مصوبات منابع سازمان هشت همت، منابع دستگاه های اجرایی ۳.۶۵ همت منابع استانی استان سه همت و سایر منابع پنج هزار و ۵۰۰ میلیارد ریال است.

جعفر قائم پناه در خصوص پروژه های راه سازی استان اظهار داشت: ۱۱ همت برای پروژه های راه سازی در استان خراسان جنوبی در نظر گرفته شد که این اعتبار شامل تکمیل باندهای دوم و راه آهن استان است.

وی با اشاره به پیشرفت ۸۶ درصدی راه آهن چابهار به زاهدان، گفت: اکنون بخش نیکشهر تا چابهار باقی مانده است که دولت تلاش می کند این پروژه تا پایان سال ۱۴۰۴ به بهره برداری برسد.

دولت متعهد به تخصیص ۱۰۰ درصدی

معاون اجرایی رئیس جمهور همچنین با تاکید بر توسعه مسیرهای ریلی استان خراسان جنوبی، گفت: حدود سه همت برای پروژه راه آهن نهبندان به قاینات و برای تکمیل باند دوم زاهدان به بیرجند هم سه همت در نظر گرفته شد.

وی یادآور شد: در سال آینده، باید راه آهن از زاهدان به بیرجند و ادامه این مسیر به کشورهای شمالی و افغانستان در اولویت قرار گیرد تا این مسیر به یکی از کریدورهای اصلی حمل و نقل بین شمال و جنوب کشور تبدیل شود.

قائم پناه با تاکید بر اینکه تخصیص اعتبارات سفرهای استانی تاکنون بیش از ۱۰۰ درصد بوده است، گفت: تفاهم نامه هایی که در سفرهای استانی امضا می شود، ضمانت اجرایی دارد و همه متعهد به اجرای این مصوبات هستیم.

این نگاه ویژه دولت چهاردهم در نخستین سفر استانی به خراسان جنوبی بازتاب گسترده ای داشت تا جایی که نماینده مردم غرب استان در مجلس شورای اسلامی گفت: بیان قاطع رئیس جمهور و دستور محکم دولت در خصوص راه آهن، امید و انگیزه تازه ای در میان مردم خراسان جنوبی ایجاد کرد و نشان داد که دولت با جدیت پای کار توسعه این استان ایستاده است.

پرداخت مطالبات پیمانکاران و کارگران اولویت دولت

استاندار خراسان جنوبی نیز در نخستین نشست خبری بعد از سفر رئیس جمهور گفت: با توجه به همصدایی در مطالبه گران استان، حل مشکلات راه آهن در اولویت مصوبات سفر رئیس جمهور قرار گرفت و شخص دکتر پزشکیان بر اجرایی شدن آن تأکید دارد.

سیدمحمدرضا هاشمی با تأکید بر اهمیت پروژه های زیربنایی برای توسعه استان اظهار کرد: پروژه راه آهن زاهدان – سربیشه – بیرجند – قائن تا یونسی از جمله طرح های حیاتی استان است که برای آن حدود سه همت اعتبار پیش بینی شده و با تأکید رئیس جمهور مقرر شد تمرکز اعتبارات به گونه ای باشد که پروژه ها به مرحله اتمام برسند.

وی با بیان اینکه این پروژه از دولت شهید آیت الله رئیسی آغاز شده و تاکنون حدود ۱.۶ همت به آن اختصاص یافته است، اضافه کرد: بر اساس دستور رئیس جمهور، مقرر شد مکاتبات لازم برای افزایش سرجمع اعتبارات انجام شود، چرا که راه آهن برای استان یک ضرورت حیاتی و از مطالبات به حق مردم است.

استاندار خراسان جنوبی در خصوص وضعیت پیمانکاران این پروژه گفت: برخی صورت وضعیت ها آماده پرداخت است و اولویت نخست ما پرداخت حقوق کارگران است زیرا بیش از ۲ هزار نفر در این پروژه مشغول به کار هستند.

فعال بودن کارگاه ها با وجود ۲ همت مطالبه

بر اساس اعلام مدیرکل راه و شهرسازی خراسان جنوبی حجم مطالبات پیمانکاران راه آهن اکنون به حدود ۲ همت می رسد اما با این وجود، کارگاه ها در ۱۴ قطعه فعال بوده و بیش از ۲ هزار کارگر مشغول اجرای این پروژه هستند.

میرمحمد مودی اظهار کرد: موافقت نامه های مصوبه سفر رئیس جمهور به خراسان جنوبی در خصوص راه آهن آماده است و امیدواریم تا پایان سال ابلاغ اعتبار آن انجام شود.

وی تاکید کرد: بعد از سفر رئیس جمهور، استاندار خراسان جنوبی با نهاد ریاست جمهوری در خصوص تسریع پرداخت اعتبارات راه آهن پیگیری هایی داشته و امیدواریم بزودی شاهد نتایج آن در تخصیص اعتبار باشیم.

استان مرزی خراسان جنوبی با ۱۲ شهرستان، حدود ۸۰۰ هزار نفر جمعیت دارد و بیشترین مرز ایران با کشور افغانستان در محدوده این استان قرار دارد.