سقوط قیمت نفت اقتصادی یا سیاسی؟
تین نیوز | از ژوئن 2014 که سیر نزولی قیمت نفت از 116 دلار شروع شده تا به امروز نزدیک به یک سال میگذرد. اما سؤال اساسی این است که دلایل واقعی آن چیست؟ وزن متغیرهای تأثیرگذار بر این سقوط قیمتی چگونه است؟ و آیا زمان آن نرسیده است که بپذیریم بازیگران تعیینکننده قیمت نفت دیگر ایران و عربستان نیستند یا حداقل وزن کمتری به آن بدهیم، بلکه بازار و واقعیات اقتصادی، رفتار قیمتی نفت را شکل میدهند.
ابتدا تفکیک دو مفهوم برای تبیین دلایل سقوط ضروری است:
1- نفت متعارف یا رایج (conventional)
2- نفت غیرمتعارف (Unconventional) یا نفت شیل یا نفت ماسهای که با تکنولوژیهای جدید حفاری از میان صخرههای سنگی و ماسهای استخراج میشود.
نکته با اهمیت دریلینگ (Drilling) نفت عادی و نفت شیل است. طبعاً زمانی که بهای تمامشده نفت غیرمتعارف از بهای نفت متعارف بیشتر باشد، تولید نفت شیل اقتصادی نخواهد بود.
مجموع ذخایر شیل جهان تقریباً 3 تریلیون بشکه است که البته همه آن قابل بازیافت نیست که از ذخایر اثباتشده نفت متعارف دنیا حدود 4/1 تریلیون بشکه بیشتر است. روسیه، برزیل و آمریکا روی هم رفته 86 درصد ذخایر شیل جهان را تشکیل میدهند. آمریکا بیشترین ذخایر شیل نفتی جهان را داراست که در منطقه Green River Formation و در 3 بخش کلرادو، یوتا و وایومینگ واقع شدهاند. ذخایر نفت شیل آمریکا 62 درصد منابع جهان را در بر میگیرد.
پدیده شیل نفت و شیل گاز قدمتی طولانی دارد ولی عموما یا قیمت نفت رایج پایین بوده یا تکنولوژی و روشهای حفاری جدید وجود نداشته و بنابراین استفاده از آن در سنوات قبل چندان امکانپذیر نبوده است. ذخایر منطقه Green River Formation حدود 5/1 تریلیون بشکه است. گرچه همه این ذخایر قابل استحصال نیست ولی اگر و فقط اگر 900 میلیارد بشکه آن قابل استحصال باشد، مفهومش این است که میزان ذخایر شیل آمریکا 3 برابر ذخایر اثباتشده ونزوئلا (بهعنوان دارنده بزرگترین ذخایر اثباتشده نفتی دنیا) و 3/3 برابر ذخایر اثباتشده عربستان (دومین کشور دارای ذخایر اثباتشده عظیم) و 7/5 برابر
ذخایر نفتی اثباتشده کشورمان است.
6 منطقه در آمریکا 90 درصد از کل نفت شیل تولیدی در آمریکا را تشکیل میدهند که از میان آنها شیل نفتی باکن و ایگل فورد 66 درصد تولید نفت شیل را به خود اختصاص میدهند. بر اساس مطالعات انجامشده توسط آژانس اطلاعات انرژی در آمریکا بهای تمامشده تولید هر بشکه نفت خام شیل در باکن برابر 73.72 دلار و ایگل فورد 49 دلار است. طبیعتاً در شرایط کنونی که قیمت نفت (47 دلار) زیر بهای تمامشده نفت شیل در منطقه باکن است (72/73 دلار) پروژههای نفتی باکن متوقف و بخشی از تولید نفت آمریکا از طریق منطقه ایگل فورد و سایر مناطقی که بهای تمامشده نفت کمتر از قیمت کنونی بازار باشد انجام
میگیرد. نکته مهم این است که تکنولوژی حفاری روزبهروز کارآتر میشود و بهای تمامشده شیل نیز بهتبع آن پایینتر خواهد آمد.
در مجموع و با در نظر گرفتن عوامل و متغیرهای تأثیرگذار بر قیمت نفت باید گفت وجود منابع بیپایان شیل نفتی در ایالاتمتحده و تکنولوژی پیشرفته حفاری که هر ساله بهای تمامشده نفت استخراجشده با این روش را پایین میآورد تا جایی که تولید نفت در اقتصاد آمریکا در سالهای اخیر دو برابر و به نوعی اقتصاد آمریکا را بینیاز از نفت اوپک خواهد کرد بهعنوان مهمترین عامل و در کنار آن کاهش تقاضای چین بهعنوان دومین مصرفکننده نفت و مازاد عرضه نفت کشورهای عضو اوپک و البته کاهش تقاضای کشورهای اروپایی به دلیل کاهش رشد و سقف تولید تاریخی روسیه، در کاهش قیمت
نفت مؤثر بودهاند.