| کد خبر ۴۳۶۱۸
کپی شد

◄ کاهش قیمت نفت را به فال نیک بگیریم؟ / بخش سوم

◄ کاهش قیمت نفت را به فال نیک بگیریم؟ / بخش سوم
|

تین نیوز | در بخشی دیگر از گزارش مربوط به " نگاه شما در شبکه‌های اجتماعی"، موضوع زیر که در اتاق فکر حمل و نقل در شبکه‌اجتماعی " لینکدین " مطرح شده‌است به همراه دیدگاه‌های اعضای این اتاق فکر بازنشر می‌شود:

کاهش قیمت نفت را به فال نیک بگیرم یا درمصیبت آن برای صنعت حمل و نقل بر سر و سینه بزنیم؟
قیمت نفت در مدت کوتاهی از بالای صد دلار به نزدیک شصت دلار (در دی ماه 93 ) سقوط کرده است. هنوز هم خبری از تثبیت قیمت نیست. برخی آنرا توطئه سیاسی امریکا و عربستان علیه ایران و روسیه می دانند و برخی آنرا توطئه ای اقتصادی می دانند برای زمین زدن تکنولوژی " شیل اویل" در برابر نفت سنتی. دلیلش هر چه باشد ظاهرا برگشت به نفت صد دلاری رویا و دست نیافتنی است. کشورهایی مثل ایران بلافاصله از آن متاثر شدند و پیش نویس لایحه بودجه سال بعد بر طبق این واقعیت ملموس اصلاح شد.
به نظر شما تاثیر این کاهش درآمد ملی، بر سرنوشت بخش خصوصی ( از جمله در بخش حمل و نقل ) و رابطه آن با دولت چیست؟ بر سرمایه گذاری در این بخش چیست؟ بر تقاضای حمل و نقل بار و رونق توریسم ( یکی از مشتریان اصلی حمل و نقل مسافری ) چیست؟ بر تولید تجهیزات ریلی چیست؟ بر اجرای پروژه های عمرانی دولتی ( از جمله در بخش حمل و نقل ) چیست؟ بر رشد اقتصادی چیست؟ بر فساد اداری چیست؟
یادمان باشد در سال 76 نیز قیمت نفت به حدود ده دلار کاهش یافت و تغییراتی در مناسبات دولت با بخش خصوصی مشاهده شد.
باید این تحول را به فال نیک گرفت یا بر سر و سینه زد؟ 

لینک بخش اول نظرات

لینک بخش دوم نظرات


سعید نظر داده است: 
از بابت کاهش قیمت نفت غصه نخورید
تاثیرات ورود پول نفت به اقتصاد در همه کشورها تقریبا مشابه است. در این باره مطالعات زیادی انجام شده است. به خصوص بعد از شوک نفتی دهه هفتاد میلادی که قیمت نفت یکشبه از یک به ده دلار رسید. در اوائل پنجاه شمسی دولت ایران فریفته این ثروت باد آورده شد و تصور کرد با تزریق پول نفت به اقتصاد می توان به دروازه های تمدن بزرگ رسید و رشد و توسعه ایجاد کرد. همانطور که شاه میداس تصور میکرد با طلا به خوشبختی می رسد. اما عملکرد واقعی اقتصاد چیز دیگری بود. تورم از سال 52 دو رقمی شد و نرخ رشد تک رقمی. بزرگترین رشد بودجه در سال 53 اتفاق افتاد و بزرگترین رشد نقدینگی در سال 54. در سال 56 تورم به 24 درصد رسید و رشد اقتصادی منفی شد ( رکود تورمی )

اقتصاد دانان جهان مطالعات گسترده ای را برای کشف مکانیزم عملکرد پول نفت در اقتصادها سامان دادند و در مورد کشورهائی چون ایران و ونزوئلا به نتیجه ای رسیدند که بعدا اسمش را گذاشتند " بیماری هلندی" و برخی آن را با عنوان " معمای فراوانی" توصیف کردند: فقر و تورم و رکود و بیکاری و کسری بودجه همزمان با درآمد هنگفت ارزی. راه کارهایی هم توسط اقتصاددانان برای پیشگیری از آثار مخرب تزریق فله ای این ثروت به اقتصاد ارائه و به کار گرفته شد.
در نیمه دوم دهه هشتاد قیمت نفت به صد دلار رسید اما متاسفانه کسی از تجربه دهه پنجاه عبرت نگرفت و کسی به تجربه جهانی مراجعه نکرد. همان رفتاری را با نفت صد دلاری کردیم که شاه با نفت ده دلاری  انجام داد. محصولش را در بن بست اقتصادی سال 91 دیدیم. ثروت نفت نه برای ما رشد اقتصادی و عمران آورد و نه توسعه. این ها را خدمتتان عرض کردم که زیاد از بابت کاهش قیمت نفت غصه نخورید.
مکانیزم عملکرد بخش غیر نفتی در اقتصاد
قرار بود در مورد مکانیزم عملکرد پول نفت در اقتصادها بنویسم اما قبل از آن بهتر است مکانیزم عملکرد بخش غیر نفتی در اقتصاد را مرور کنیم.
جامعه از دارایی خودش بخشی را سرمایه گذاری می کند و به موازات اشتغال، ارزش اقتصادی ( = کالا/خدمات ) تولید می کند. بانک مرکزی برای تسهیل مبادله این ثروت در جامعه، متناسب با این ثروت، ریال عرضه می کند.
اگر ارزش ریال عرضه شده کمتر از ارزش اقتصادی تولید شده باشد مبادله مشکل میشود و جریان اقتصاد کند می شود.
اگر ارزش ریال عرضه شده بیش از ارزش اقتصادی تولید شده باشد پولی در جامعه پخش می شود که کالایی به ازای آن وجود ندارد. رقابت مشتریان پولدار برای تصاحب کالای محدود به تورم منجر می شود. اگر ارزش ریال عرضه شده معادل ارزش اقتصادی تولید شده باشد مبادله مشکل می گیرد و تورم هم ایجاد نمی شود.
اگر محصول تولید شده صادر شود هم تغییری در این بالانس به وجود نمی آید. صادر کننده، دلار حاصل از صادرات را به بانک مرکزی می فروشد و ریال می گیرد. همان ریالی را که اگر کالا را در کشور می فروخت به دست می آورد. بانک این دلار را به وارد کننده می فروشد و ریال از او می گیرد. صادر کننده کالا صادر کرده و وارد کننده معادل آن را وارد کرده است. صادر کننده دلار به دست آورده و به بانک داده و بانک همان دلار را به وارد کننده داده است. صادر کننده از بانک ریال گرفته و وارد کننده به بانک ریال داده است. این دو هم بالانس هستند. دلاری که برای واردات از کشور خارج شده از دلار صادراتی تامین شده است. اگر کالائی صادر نشود امکان واردات وجود ندارد. همه این تعادلها در بازار ناشی از آن است که جامعه یک ارزش اقتصادی ( کالا/خدمات ) تولید کرده است.
در این سیستم دولت و بانک مرکزی هیچ کاره اند و فقط صادرات و واردات را تسهیل می کنند و مالیات می گیرند. ملت ( بخش خصوصی) همه کاره است. ملت مالک ثروت است. تولید می کند و صادر می کند و مایحتاج خود را وارد می کند. ملت هر چه توانمند تر تولید بیشتر و رفاه بیشتر. ملت هرچه چُلُفته تر تولید کمتر و رفاه کمتر. ملت صاحب چیزی نمی شود مگر با تلاش. لیس للانسان الا ماسعی 

مکانیزم عملکرد بخش غیر نفتی در اقتصاد/ کره گرفتن از آب
قرار بود در مورد مکانیزم عملکرد پول نفت در اقتصاد بنویسم اما قبل از آن بهتر است مکانیزم عملکرد بخش غیر نفتی در اقتصاد را مرور کنیم با تاکید بر توریسم ( فعلا تنها توریسم فرهنگی را در نظر بگیرید)
خاصیت صنعت توریسم این است که برای خلق ارزش اقتصادی سرمایه گذاری زیاد لازم نیست. سرمایه لازم در طول تاریخ به تدریج به وجود آمده است. لازم نیست میدان نقش جهان و ارگ بم را بسازیم اینها موجود هستند و آماده عرضه. پشتوانه توریسم پیشینه فرهنگی است. وقتی توریست به کشور وارد می شود دلار با خودش می آورد بدون آنکه شیئی از مرز خارج شده باشد.
سرمایه گذاری در توریسم مربوط به فراهم آوردن امکان اتصال مشتری( توریست) به محصول( کالای فرهنگی ) است. این سرمایه گذاری از جنس واردات نیست. نیازی به فروش نفت برای تامین آن نیست. از جنس ایجاد امنیت برای سفر است. از جنس تلاش دیپلمات های کشور برای بازار یابی است. از جنس فرو نشاندن تشنج سیاسی با دیگر کشورهاست. از جنس احترام به مهمان است. از جنس مدارا با آدم های دیگر از ادیان و فرهنگ های مختلف است. از جنس تامین امنیت کیف مسافر از جیب بر است. از جنس ارائه اطلاعات کافی درباره فرهنگ کشور و قوانین کشور به غریبه است. از جنس هتل تمیز است. از جنس برنامه ریزی سفر است. از جنس خدمات درمانی خوب برای مسافر است.از جنس غذای سالم است.از جنس این است که بهترین خدمات را برای توریست نگه داریم و خودمان از کیفیت پائین تر استفاده کنیم.از جنس حمل و نقل با کیفیت است.
حمل و نقل توریست همان آبی است که بخش حمل ونقل کشور می تواند از آن کره های ناب بگیرد. همان کاری که ترکیه و لبنان و تایلند و مالزی می کنند. می شود کم شدن درآمد نفت را یک فرصت برای این بخش ببینیم و بابت کاهش قیمت نفت زیاد غصه نخوریم.
در این سیستم هم دولت و بانک مرکزی هیچ کاره اند و فقط واردات توریست را تسهیل می کنند و مالیات می گیرند. ملت ( بخش خصوصی) همه کاره است. ملت مالک ثروت است. توریست را تر و خشک می کند و ثروت تولید می کند و اگر دوست داشت مایحتاج خود را وارد می کند. ملت هر چه توانمند تر جذب مشتری بیشتر و رفاه بیشتر. ملت هرچه چُلُفته تر خدمات ضعیفتر و رفاه کمتر. ملت صاحب چیزی نمی شود مگر با تلاش. لیس للانسان الا ماسعی 

مکانیزم عملکرد پول نفت در اقتصاد ( بیماری هلندی) / بخش اول
مهمترین مشکل اقتصاد نفتی این است که به ازای در آمد وارد شده به کشور کالا و خدمات خلق نشده است.برای فروش هر بشکه نفت صد دلاری در حدود پانزده دلار هزینه می شود. یعنی 85 دلار ثروت وارد کشور میشود که به ازای آن خدمتی بکار گرفته نشده است.
دولت نفت را می فروشد و دلار به دست میآورد ( منظور آن 85 دلار است که ما به ازای کالا/خدمات ندارد). دولت دلار را به بانک مرکزی می فروشد و ریال می گیرد. اگر دولت این ریال را در اقتصاد خرج کند باعث تورم می شود چون به ازای آن، کالا یا خدماتی در جامعه وجود ندارد. همان کاری که دولت ایران از دهه پنجاه تاکنون دارد با این ریالها انجام می دهد. اصلا مگر می شود کسی پول داشته باشد و آن را خرج نکند؟ برای یک دولت خیلی سخت است که وقتی جیبش پر از پول است و احساس قدرت می کند دنبال خرج کردن و اجرای پروژه عمرانی و وعده دادن و جلب قلوب ملت بر نیاید ( بعضی ها اسم این کار را گذاشته اند خریدن رای ملت با پول ملت). یعنی پول و قدرت داشته باشی اما به خاطر مصالح کشور از اعمال آن خودداری کنی.
مقدار هنگفتی ارز هم در بانک مرکزی تلمبار می شود. کاری که بانک مرکزی از دهه پنجاه تاکنون با این دلارها انجام داده این بوده که دلار را به تاجر می فروشد و از او ریال می گیرد ( ریال های در دست مردم را جمع می کند) .عرضه ارز زیاد می شود و طبعا ارزان. قیمت کالای وارداتی کم می شود و تقاضا برای واردات زیاد می شود. تولید داخل در مقابل قیمت کالای وارداتی نمی تواند رقابت کند و شکست می خورد. اما از آنجا که کالا وارد کشور شده و ریال های در دست مردم جمع شده است تورم ایجاد نمی شود. پس یک راه پیشگیری از تورم سوزاندن دلارهای نفتی به آتش واردات است. آتشی که دامن تولید داخل را می گیرد. واردات آنقدر ارزان می شود که خودرو ساز ترجیح می دهد قطعات خط تولید را وارد کند تا اینکه به سازنده داخلی سفارش بدهد. اصلا تصادفی نیست که قیمت تولید داخل بیش از واردات کالای مشابه باشد.اگر اینطور نشود باید تعجب کرد. هر چه سهم قطعه وارداتی در محصول نهائی بیشتر باشد قیمت تمام شده کمتر می شود. قطعه سازان داخلی ورشکست می شوند و جوانان شما بیکار. حالا شما هرچه داد بزنید و شعار"ایرانی کالای ایرانی بخر" را فریاد کنید و قانون از مجلس بگذرانید و برای حمایت از تولید داخل شیون کنید افاقه نخواهد کرد. واقعیت اقتصادی کار خودش را می کند. چوب دو سر طلا. یا باید تورم را بپذیرید یا ذبح شدن تولید داخل را و بیکاری را.

مکانیزم عملکرد پول نفت در اقتصاد ( بیماری هلندی) / بخش دوم
وقتی عرضه ارز زیاد می شود و ارزان، قیمت تکنولوژی و دانش وارداتی هم کم می شود و تقاضا برای واردات آن زیاد می شود. تولید دانش در داخل در مقابل مشابه وارداتی نمی تواند رقابت کند و شکست می خورد. به همین دلیل است که خودرو ساز دنبال ارتقای تکنولوژی نمی رود و در سطح مونتاژ کار باقی می ماند. علی رغم وجود مهندس و دکتر زیاد، صنعت به آنها نیاز ندارد و کارش با کارگر ساده راه می افتد. لذا می بینیم که علی رغم بیکاری زیاد متخصصین، محتاج واردات کارگر افغانی هستیم و البته افراد تحصیلکرده هم بیکار نمی نشینند و خودشان را صادر می کند. تعجبی ندارد که صنعت با دانشگاه ارتباط ندارد زیرا نیاز خود را با واردات ارزان تامین می کند. صنعت اصولاً به دانشگاه نیازی ندارد. حالا شما هرچه داد بزنید و شعار خود اتکائی سر بدهید و قانون از مجلس بگذرانید برای استفاده از حداکثر از توان مهندسی داخلی و قربان صدقه شرکتهای دانش بنیان بروید افاقه نخواهد کرد.واقعیت اقتصادی کار خودش را می کند.
در این سیستم دولت و بانک مرکزی همه کاره اند و سرنوشت اقتصاد کشور را در دست دارند. دولت مالک نیست اما اختیار دار ثروت است. دولت به اتکای این ثروت قدرت انحصاری دارد. یک بنگاه اقتصادی فوق بزرگ است. خودش می بُرد و می دوزد و تصمیم می گیرد آنهم برای پول کس دیگر(ملت). بخش خصوصی هیچ کاره است .این "فوق بزرگ" می شود رقیب بخش خصوصی. هیچ تولید و صادرات و وارداتی انجام نمی شود مگر به اذن دولت. بخش خصوصی عاقل بلافاصله متوجه می شود که توان رقابت با آن غول را ندارد و سپر می اندازد. یک ضرب المثل هست که میگوید دستی رو که نمیتونی گاز بگیری ببوسش.ملت هر جوری که دو دو تا چهار تا بکند به این نتیجه میرسد که کاسبی را رها کند و برود جیره خور دولت بشود.تصادفی نیست که عائله دولت دائما زیاد می شود. اگر غیر از این باشد باید تعجب کرد. تزریق پول نفت به اقتصاد بخش خصوصی را کوچک می کند و نحیف و لاغر.همه از سفره دولت ارتزاق میکنند.ملت صاحب چیزی نمی شود مگر با اتصال به رانت دولتی. لیس للانسان الا من رانت پول نفت

غول در شیشه / بخش اول
سالها وضع به این منوال می گذرد تا اینکه یکی از شیخ های جنوب خلیج فارس با بلدوزر می افتد به جان قیمت نفت (شایع است که آه دل روسای دیگر دول نفتی دامنش را گرفته و باعث مرگ وی شده است).طبیعی است که غافلگیر بشویم. قطعه ساز را نابود کرده ایم. صنعت را به قطعه وارداتی معتاد کرده ایم. تولید را به سطح مونتاژ پائین آورده ایم( این اقتصاد اصطلاحاً عمق ندارد. پشت خودروئی که ساخته می شود خالی است. صنعتی وجود ندارد. در اقتصاد کم عمق، در بهترین شرائط تولید و رشد اقتصادی هست اما اشتغال نیست). مغزها را فراری داده ایم. به اتکای درآمد نفت فهرست بلندی از طرح های عمرانی را تعریف کرده ایم و به مردم وعده و وعید داده ایم. به اتکای آن به مشاجره با رقبای سیاسی منطقه ای و جهانی دامن زده ایم. به اتکای این درآمد یارانه بین مردم توزیع کرده ایم. بخش خصوصی را خانه نشین کرده ایم و ملت را جیره خود دولت کرده ایم. همه تخم مرغ ها را در سبد نفت گذاشته ایم. با نفت صد دلاری هم تورم درست کردیم هم بیکاری و هم رکود وهم فقر و هم کسری بودجه .حالا که قیمت نفت سقوط کرده کاملا تسلیم هستیم و منفعل. 

غول در شیشه / بخش دوم
دراین شرائط اما دولت هنوز همه کاره است و همچنان سرنوشت اقتصاد کشور را در دست دارد. قدرت دولت کمتر می شود ولی هنوز انحصاری است. حالا یک بنگاه اقتصادی بزرگ است که قدرتش از صد به چهل کاهش یافته. هنوز رقیب بخش خصوصی است. هنوز خودش می بُرد و می دوزد و تصمیم می گیرد اما برای پولی که حالا کفاف خیلی از بلند پروازی ها را نمی دهد.دولت به دور و بر خودش نگاه می کند و بخش خصوصی را ژنده پوش و نحیف و لاغر و یارانه بگیر می بیند که در عین ثروتمند بودن کارتن خواب شده است. او همه سکه ها و دلارها و پولهایش را در بالش گذاشته و از دولت پنهان می کند مبادا با یک تصمیم خلق الساعه بر باد برود یا در بورس بسوزد.
دولت با دیدن اوضاع تصمیم می گیرد زیر بال و پر این بخش خصوصی را بگیرد، نازش را بکشد و به نوانخانه ببرد و غذای گرم به او بخوراند.جار می زند که حاضر است موانع کسب و کار را از بین ببرد و پروژه های نیمه تمام را به بخش خصوصی پیشکش کند. قول می دهد سر به راه شود و تصدی گری را کنار بگذارد و همه چیز را واگذار کند. همان اتفاقی که در دولت خاتمی بعد از کاهش قیمت نفت به زیر ده دلار رخ داد. آیا بخش خصوصی اینبار اعتماد می کند و کرکره دکان کاسبی را بالا میآورد و پولش را دوباره می آورد به بازار؟ از کجا معلوم که با گران شدن دوباره نفت دولت بعدی این بساط را بر هم نزند و دوباره بخش خصوصی را از بازار بیرون نکند؟ همان کاری که در آن هشت سال انجام داد. شما اگر سرمایه داشته باشید این بار ریسک خواهید کرد؟ حاضرید در حمل و نقل بار و مسافر سرمایه گذاری کنید؟ قطار توریستی راه بیندازید؟ پولتان را بیاورید در صنعت نگهداری و تعمیر ناوگان؟ واگن بازسازی کنید؟ واگن بخرید و کاسبی بار کشی راه بیندازید؟ لکوموتیو بخرید و قطار بکشید؟
مشکل این است که این دولت عاقل امروز همان غول دوره نفت صد دلاری است با این تفاوت که بقول معروف کُرک و پَرَش ریخته است. علاج نجات اقتصاد کشور این است که دولت دست از غول بودن بردارد. بزرگ و کوچکی این غول خیلی فرق نمی کند. آیا این غول حاضر است برود داخل شیشه و هر وقت ملت اراده کرد بیاید بیرون و حلقه به گوش باشد؟

مجید نظر داده است:
نتیجه اقتصاد متکی به نفت اگر با بی نظمی و بی تدبیری همراه شود همین است. حتی در بهترین شرائط هم اگر کاهشی در قیمت نفت نداشتیم و کسری بودجه را احساس نمی کردیم باز هم پاشنه در بر همین منوال می چرخید. اگر غیر از این بود با آن درامدهای سرشار کسب شده در دولت های نهم و دهم امروز نباید چنین سرنوشتی گریبان اقتصاد کشور را می گرفت. اگر آن دلارها در جهت درست مصرف می شد، اگر آن دلارها در جهت بهینه کردن مصرف صرف می گردید و اگر آن دلارها در بخش مولد و نه سفته بازی و ریخت و پاش صرف می شد امروز دچار چه کنم نمی شدیم. سالیانه چه میزان از دلارهای نفتی به دلیل الگوی غلط مصرف صرف می شود؟ چرا در حالی که همگی می دانیم ایران کشوری با جغرافیای خشک است و بحران کم آبی گریبان نسل های گذشته و حال و آینده را گرفته باز هم برای بهینه کردن مصرف تلاش هدفمندی صورت نمی گیرد. به جرات می توان گفت از 80 درصد منابع آبی کشور که در بخش کشاورزی مصرف می شود بخش عمده آن پرت و هدر رفت است. چرا از اهرم قیمت گذاری در جهت مصرف صحیح استفاده نمی شود؟ چرا بجای سرمایه گذاری های عظیم در حوزه سد و نیروگاه که عواقب زیست محیطی بسیاری هم در پی دارد به دنبال سرمایه گذاری در جهت بهینه کردن مصرف نیستیم؟ چرا نرخ مصرف انرژی در کشور چند برابر کل اتحادیه اروپاست؟ چرا قیمت آب و برق حتی در کشورهای برخوردار از منابع آبی بسیار بالا و محرکی برای مصرف بهینه تعیین شده است؟ چرا دولت ها نمی خواهند بپذیرند سازوکارهای بازار اقتصاد را متعادل می نماید و نه دخالت های دولت؟ چرا سالانه میلیاردها لیتر سوخت در جاده ها بیهوده مصرف می شود اما در حمل و نقل ریلی با این همه مزیت حرکتی لاک پشتی داشته باشیم؟ چرا در شهری مثل تهران به دنبال گسترش معابر، بزرگراه ها و طبقاتی کردن اتوبان ها هستیم اما به توسعه مترو که تنها راه حل ترافیک کلان شهرهاست کمکی نمی شود؟ آن دلارهایی که عقل از سر دولت مردان ربوده بود باید اینجا ها سرمایه گذاری می شد تا امروز چنین وضعی حادث نمی شد. این جمله کلیشه ای هم که "هنوز هم دیر نشده" دیگر درست نیست چون واقعا دیر شده و باید از لحظات و سنت های باقی مانده استفاده درست گردد.

سعید نظر داده است:
 لیلاز موانع تشکیل سرمایه و شکل گیری بخش خصوصی قوی در ایران را توضیح دادند. همچنین طبقه‌اي که از منبع درآمد نفت برخوردار می‌شوند و می‌توانند با تشكيل گروه‌های مختلف، فضای سياسی را به اختيار خود در آورند و اجازه ندهند كه بخش خصوصی در ايران شكل گيرد. وزیر راه و شهرسازی هم همچون لیلاز به پائین بودن بهره وری و به دیوار کج خصوصی سازی اشاره کردند: نتيجه واگذاری حدود 100 ميليارد دلار دارايی ملی در قالب خصوصی‌سازی در كشور، به جای آنكه به توسعه سرمايه‌گذاری و رشد اقتصادی بينجامد، به دليل آنكه تنها 4 درصد از سهام واگذارشده به بخش‌خصوصی واقعی رسيد، نتيجه آن به افت شديد بهره‌وری در صنعت و توليد ختم شد. قبلا عرض کردم که منظور از بخش خصوصی واقعی همان است که از جیب خودش سرمایه گذاری می کند. با این اوصاف معلوم می شود که ظاهرا خصوصی سازی به آن سادگی که اول فکر می کردیم نیست. نه تنها ساختار بروکراسی کشور آن را پس می زند بلکه با منافع برخی گروه ها در تضاد است.
الا یا ایها الساقی ادر کاسا و ناولها / که خصوصی سازی آسان نمود اول ولی افتاد مشکل ها.

ارسال نظر
  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید تین نیوز، تا ۲۴ ساعت بعد منتشر خواهد شد.
  • تین نیوز نظراتی را که حاوی توهین یا افترا است، منتشر نمی‌کند.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.
  • انتشار مطالبی که مشتمل بر تهدید به هتک شرف و یا حیثیت و یا افشای اسرار شخصی باشد، ممنوع است.
  • جاهای خالی مشخص شده با علامت {...} به معنی حذف مطالب غیر قابل انتشار در داخل نظرات است.
  • در نوشتن نظرات، لطفا بعد از هر کلمه، یک فاصله خالی بگذارید.
  • در انتقال تخلفات دستگاه‌ها، موارد تخلف را با ضمیمه نمودن اسناد تخلف به آدرس info@tinn.ir ارسال نمایید تا امکان پیگیری بصورت مستند فراهم شود.