آثار و پیامدهای کاهش قیمت نفت بر حمل و نقل دریایی
تین نیوز | کاهش درآمدهای نفتی را می توان از طریق تقویت صادرات فرآورده های نفتی، مواد پتروشیمی، تولیدات کشاورزی، معدنی و خدماتی جبران کرد. در واقع این حرکت در راستای تقویت اقتصاد مقاومتی است. یعنی می بایست راهکارهایی پیدا کرد تا درآمدهایی که از طریق تحریم و صادرات نفت خام کاسته شده به طرق دیگر تامین شوند.
مهندس محمد سوری مشاور وزیر نفت آثار و پیامدهای مثبت و منفی کاهش قیمت نفت، تقویت صادرات غیرنفتی در راستای توجه به اقتصاد مقاومتی، فرصت و تهدید های ناشی از کاهش درآمدهای نفتی و چالش های حمل و نقل دریایی را تشریح کرد.مشروح این مصاحبه از نظرتان می گذرد:
كاهش قیمت نفت، چه تأثیری بر اقتصاد کشور خواهد گذاشت؟
زمانی كه قیمت نفت كاهش مییابد چون بخشی از درآمد كشور از محل نفت تأمین میشود طبعاً در اقتصاد كشور اثر منفی خواهد داشت و بدیهی است که باید با تلاش و فعالیتهای دیگر راهحلهایی پیدا كنیم كه كمبود درآمد نفتی را جبران كنیم. البته با توجه به شرایط تحریم این كار را نمی توان آسان گرفت.
پتانسیل تولید در كشور وجود دارد. در شهركهای صنعتی كشور مراكز تولیدی تقریباً با 25 درصد ظرفیت، كار میكنند. بخشی از كمبود تولید به دلیل نبود مواد اولیه، ماشینآلات، قطعات یدكی، كارشناس و متخصص و یا عدم امكان صادرات است.كمبود درآمد نفت می تواند با صادرات و طبیعتاً با تولید بیشتر واحدهای صنعتی جبران شود.
افزایش فعالیتهای خدماتی میتواند بسیار درآمدزا باشد برای مثال براساس آمارها، پرواز هواپیماهای خارجی كه از آسمان ایران عبور میكنند امسال 36 درصد نسبت به سال گذشته افزایش داشته است. عبور هر هواپیما از آسمان كشور بدون اینكه هزینهای داشته باشد درآمد به دنبال خواهد داشت. این كار یكی از راههای افزایش درآمد است زیرا ایران بر سر راه نقاط عبوری از شرق به غرب قرار گرفته است. با توجه به مسألهای كه در روسیه و اوكراین بوجود آمده، از نظر ایمنی هواپیماها ترجیح میدهند كه بیشتر از فراز ایران عبور كنند.
فرصت دیگر توسعه پتانسیل پذیرش جهانگرد است. هنوز هم تعداد جهانگردان متقاضی سفر به ایران از ظرفیت پذیرش کمتر است. یکی از امتیازات منحصر به فرد توریسم ایجاد "اشتغال مستقیم" در اقتصاد است و از آنجا که خدمات توریستی قابل ماشینی کردن نیست و اشتغال زاست باید در شرایط تضییقات اقتصادی فعلی بسیار مورد توجه و پشتیبانی قرار گیرد.
همچنین از طریق افزایش صادرات تولیدات كشاورزی، معدنی و خدماتی به شرط رعایت استانداردهای جهانی صادرات و آموزش بازاریابی میتوان كاهش قیمت نفت را جبران كرد. سیستم صنعتی كشور در این زمینه ها ضعف دارد. برخی محصولات صادراتی ما را حتی کشورهای فقیر نیز برگشت می دهند باید به این امر اهمیت زیادی داد.
آن میزان از مواد نفتی را كه نتوان از كشور صادر كرد قابل فرآوری است زیرا فرآوردههای نفتی را خیلی راحتتر میتوان به كشورهای همسایه فروخت. همچنین اگر نتوان گاز صادر كرد باید صادرات مواد پتروشیمی را که محصول فراوری گاز است توسعه داد.
مفهوم اقتصاد مقاومتی هم همین است. یعنی انعطاف هوشمندانه و نهایتاً پایداری در مقابل تحریم ها. مقاومت به معنی دست روی دست گذاشتن نیست بلكه باید راهكارهایی پیدا كرد تا درآمدهایی كه از طریق تحریم، صادرات نفت خام كاسته شده را به طرق دیگر جبران كرد.
كاهش قیمت نفت در بخش حملونقل دریایی چه تأثیری خواهد داشت؟
من امیدوارم که هر چه زودتر قیمت نفت به سطح عادی آن برسد چون این موضوع برای اقتصاد جهان مهم است. ولی كاهش قیمت نفت خواه ناخواه برای كشتیرانی جمهوری اسلامی ایران و شركت ملی نفتكش ایران اثرات مثبت خواهد داشت. البته این موضوع با عوامل دیگری هم مرتبط است.
نرخ كرایه كشتیهای شركت ملی نفتكش ایران یا كشتیرانی جمهوری اسلامی ایران به تعداد كشتیهایی كه اكنون در بازار آماده سرویس هستند، مرتبط است. اگر ظرفیت حمل بار و تعداد كشتیها بیش از مقدار كالا باشد عرضه و تقاضا با یكدیگر همخوانی نخواهد داشت و شاهد اثرات منفی کاهش اجاره ها خواهیم بود.
اگر تعداد كشتیهایی كه باید اوراق میشدند، اوراق نشده باشند و هنوز در بازار كار كنند، عرضه کشتی زیاد خواهد شد. اگر كشتیهای بیشتری در كشتیسازیها ساخته شود و وارد بازار شود شاهد اثرات منفی در کاهش اجاره ها ی حمل و نقل و کاهش کرایه ها خواهیم بود.
اما در هرحال قیمت نفت اثرات خود را بر این بازار خواهد داشت. كاهش قیمت نفت برای كشورهایی كه ضعیفتر هستند به نحو مثبت محسوستر خواهد بود. برای مثال كشورهایی مانند پاكستان، هندوستان، بنگلادش، كشورهای آفریقایی و برخی كشورهای آسیایی بودجهای را برای خرید انرژی مورد نیاز خود پیش بینی میكنند و زمانی كه قیمتها مثلاً به نصف كاهش پیدا میكند به این معنی است كه این كشورها با همان بودجه میتوانند دو برابر خرید داشته باشند.
با توجه به اینكه نیاز به نفت همواره وجود دارد بنابراین این كشورها میزان خرید و ذخیره نفت خود را افزایش میدهند. این به آن معنی است كه حملونقل هم افزایش پیدا می كند به همین دلیل كرایههای حمل كشتیهای نفت خام از یك ماه پیش تاكنون سه برابر شده است بنابراین كاهش قیمت نفت قدرت خرید برخی از كشورها را افزایش میدهد كه به نفع كشتیهای حملونقل نفت خام است. و در یک فاصله زمانی چند ماهه نیز باعث رونق کشتی های حمل کالاهای خشک خواهد شد.
كاهش قیمت نفت اثر خود را بر كشورهای ثروتمند هم میگذارد. كشورهای ثروتمند دنیا مانند آمریكا، چین، كشورهای اروپایی و ... همواره سعی میكنند ذخیره استراتژیكی نفت را داشته باشند. كه اگر زمانی حادثهای پیش آید و یا میخواهند قیمت نفت را كاهش دهند از ذخایر استراتژیك خود استفاده كنند.
در حال حاضر كه قیمت نفت كاهش یافته این كشورها سعی میكنند ذخایر استراتژیك خود را افزایش دهند. اکنون که نفت ارزان شده شاید نیاز نباشد كه همه بودجه پیش بینی شده را صرف خرید نفت كنند بنابراین بخشی از بودجه انرژی را صرف خرید نفت خام و بقیه آن را به سایر سرفصلهای بودجه منتقل می کنند و كالاهای صنعتی یا سایر كالاهای اساسی خریداری میشود كه به این ترتیب بر روی بازار تقاضای كشتیهای كارگو یا كانتینری اثر مثبت میگذارد.
كاهش قیمت نفت، قدرت خرید كشورهایی كه بودجه خاصی را داشتهاند با توجه به اینكه در حال حاضر برای خرید نفت باید مبلغ كمتری را پرداخت كنند افزایش می دهد که آن را در بخش دیگری خرج میكنند و كالاهای بیشتری را وارد میكنند. بنابراین كاهش قیمت نفت هم بر روی حمل كالاهای خشك و هم روی حمل كالاهای نفتی اثر مثبت دارد. به طور مثال اگر قیمت نفت به شكل فعلی باقی بماند سال آینده، سه درصد به رشد اقتصادی چین اضافه میشود. اما برعكس رشد اقتصادی كشورهای تولیدكننده و صادركننده نفت مثل کشورهای عضو اوپک و روسیه و نروژ كاهش مییابد.
آیا كاهش قیمت نفت میتواند فرصتی را برای جایگزینی منابع گازی مخصوصاً گرایش به سمت خرید یا ساخت كشتیهای گازبر ایجاد كند؟
خوشبختانه تقریباً تمام گازی كه به صورت LPG در كشور تولید میشود صادر هم میشود البته بیشتر از 10 تا 15 درصد ظرفیت صادراتی خود را نمیتوانیم افزایش دهیم. LPG گاز طبیعی مایع است كه یا از مخزن چاه همراه با نفت خارج میشود و یا به صورت مستقل از مخازن گازی حوزه های مربوطه استخراج می گردد.
در خصوص LNG هم هنوز پروژههای آن در كشورمان به سرانجام نرسیده و به دلیل تحریم متوقف شده است. به سادگی نمیتوانیم این پروژهها را عملیاتی كنیم. زیرا دستگاهها، ماشینآلات، كمپرسورها و ... باید از كشورهای خارجی خریداری شوند و چون در تحریم هستیم نمیتوانیم این دستگاه را وارد و پروژهها را به پایان برسانیم.
خوشبختانه تا 6 ماه آینده پنج فاز پارس جنوبی، به تولید میرسد و هر فاز در روز 25 میلیون مترمكعب گاز تولید میكند به عبارتی از پنج فاز روزانه 125 میلیون مترمكعب گاز استخراج میشود. همزمان هم حدود 200 هزار بشكه در روز به تولید میعانات گازی افزوده میشود كه به لحاظ قیمت معادل نفت خام است.
بنابراین میتوان صادرات گاز با خط لوله را زیاد و كمبود نیازهای بخش كشاورزی، صنایع و مصارف خانگی در زمستان را جبران كرد و میتوانیم واردات گاز را متوقف كنیم همچنین میتوانیم گازی را كه از طریق خط لوله به تركیه یا ارمنستان صادر میكنیم را افزایش دهیم. عراق، كویت، امارات و پاکستان درخواست خرید گاز با خط لوله را دارند میتوان صادرات گاز به این كشورها را زیاد كرد. از این طریق میتوان كاهش قیمت نفت خام را جبران کرد.
برای حمل گاز LNG باید آن را تا منفی 163 درجه سانتیگراد سرد كرد تا مایع شود زمانی كه مایع شد میتوان آن را از طریق كشتیهای مخصوص حمل LNG صادر كرد لذا تا زمانی كه امكانات مایعسازی فراهم نشود امكانات صادرات هم وجود نخواهد داشت.
آینده شركتهای حملونقل دریایی را پس از تحریمها چگونه ارزیابی میكنید؟
زمانی كه در شركت ملی نفتكش ایران بودم و تحریمها هنوز اثر جدی نگذاشته بود بیشتر درآمد این شركت مربوط به خارج از ایران بود. در برخی از سالها تا 82 درصد درآمد شركت ملی نفتكش ایران از خارج از ایران كسب میشد. كشتیرانی جمهوری اسلامی ایران هم همین وضع را داشت. اگر تحریمها برداشته شود قطعاً میتوانیم دوباره وارد بازارهای جهانی شویم و بازارهای از دست رفته را مجدداً بازگردانیم.
روابطی كه با شركتهای بزرگ نفتی، ردهبندیهای دنیا، كلوپهای بیمه P&I و سازمانهای بینالمللی دریانوردی مانند IMO و بیمكو داشتیم مجدداً برقرار میشود و به شرایط عادی و شاید هم مطلوب باز میگردیم.
البته مشروط بر این که بتوانیم هم بازاریابی فعالی به وجود آوریم و هم استاندارد کشتی هایمان را به وضعیت مطلوب برسانیم. زیرا تحریم اثرات منفی در حفظ استانداردها گذاشته است. برای رسیدن به این هدف هم نیاز به بودجه و هم نیاز به برنامه ریزی داریم.
به نظر شما در احكام دریایی كه قرار است در برنامه ششم لحاظ شود چه بندهایی باید گنجانیده شود؟
برای تدوین احكام دریایی برنامه پنجم خیلی كار شد. جلساتی را در یكی از شاخههای مجمع تشخیص مصلحت نظام تشكیل میدادیم. مدیرعامل كشتیرانی جمهوری اسلامی ایران، اینجانب و 6 نفر از وزرای سابق راه و ترابری، مدیرعامل وقت سازمان بنادر و دریانوردی، مدیرانی از راهآهن و حملونقل زمینی هم حضور داشتند.
صحبتهای زیادی در این جلسات مطرح شد. اما متأسفانه كسانی كه باید این برنامه را به مجلس میبردند و در كمیسیونها مطرح میكردند و سپس بخشهای انتخابی را به صحن علنی مجلس ارائه می دادند نتوانستند آن را به سرانجام برسانند.
به نظر من مهمترین بخشی كه در برنامه باید وجود داشته باشد معافیت مالیات بر خدمات صادراتی است. در حال حاضر مالیات برای سایر بخشها 25 درصد است اما از شركتهای کشتیرانی بخشی از درآمد كه از خارج كشور بدست میآید مشمول مالیات نمیشود این روند باید ادامه داشته باشد. در غیر این صورت با توجه به شرایط موجود اوضاع این شركتها بسیار نامطلوب میشود.
بنابراین معافیت صادراتی یك بند بسیار مهم است كه امیدواریم مجدداً در مجلس تكرار شود. همچنین دولت باید برای بدهی شرکت های کشتیرانی به بانک ها و زیان هایی که از جهت تحریم ها متوجه آنها شده تدبیری بیندیشد و به کشتیرانی ها کمک کند. یادآور می شوم که این گونه حمایت ها در کشورهای دیگر دنیا اعم از پیشرفته یا در حال توسعه از طریق اجازه تغییر پرچم یا حمایت مستقیم دولتی رایج است و نباید آن را یک "درخواست ویژه" تلقی کرد.
در این خصوص اگر معافیت پرسنل دریایی از مالیات هم اخذ شود به گونهای كه آنها تا زمانی كه در دریا هستند و شغلشان جزء مشاغل سخت است، معاف از مالیات باشند به این طریق 25 درصد به درآمد آنها اضافه میشود. معافیت پرسنل دریایی از سربازی یكی از موارد مهم است كه باید در برنامه ششم به آن توجه شود.
لازم است ارتباطات منظم و مستمری با كمیسیون حملونقل و كمیسیون اقتصاد مجلس و سایر كمیسیونهای مرتبط با حملونقل دریایی وجود داشته باشد.
در حال حاضر هم به دستور مقام معظم رهبری توجه به دریا افزون شده است. باید از این موقعیت استفاده كنیم. ناوگان تجاری دریایی شاخهای از قدرت دریایی است. شركتهای كشتیرانی و ناوگان شیلاتی بخشی از قدرت دریایی هستند. حتی حدود 5000 لنجی كه فعال هستند و برای كشور و خودشان درآمد كسب میكنند قدرت دریایی ما محسوب میشوند. برنامه ششم باید به گونهای نوشته شود كه از همه بخشها حمایت شود.
مهمترین چالش حملونقل دریایی را چه میدانید؟
تحریم اصلیترین و مهمترین مشكلی است كه شركتها را در مضیقه قرار داده است. همین كه نمیتوان از نظام بانكی و بیمههای بینالمللی به صورت كامل استفاده كرد یك مسأله بسیار بزرگ است.
اگر با پیگیرهایی كه دولت و وزارت امورخارجه انجام میدهد تحریمها تعدیل یا برداشته شود از مشکلات حملونقل دریایی كشور کاسته خواهد شد و به تدریج به شرایط مطلوب قبل از تحریم ها نزدیک می شویم.
ما در حال حاضر از دو ناوگان بزرگ دریایی برخورداریم كه دو شهبال كشور هستند این دو شركت، کمک بزرگی به اقتصاد کشور کرده اند، و توانستند کالاهای صادراتی و وارداتی کشور را حمل کنند و شدت تحریم ها را کاهش دهند و طبیعتاً تحریم کنندگان را تا حد زیادی ناکام بگذارند.
لذا با عنایات خداوند و تلاش پرسنل و مدیران این شرکت ها و با آینده نگری که از سال های قبل برای توسعه این دو ناوگان به عمل آمده بود کمک شایانی به اقتصاد مقاومتی کشور کردند، این چنین روش هایی ارزشمند است و امیدوارم در تاریخ کشور به عنوان یک حرکت پویا ثبت و ضبط شود. گرچه دوست و دشمن به این افتخار ملی معترف هستند.
اگر تحریمها برداشته شود شركت ملی نفتكش ایران به تنهایی میتواند كل نفت خام كشور را صادر كند. كشتیرانی جمهوری اسلامی ایران هم به همین گونه میتواند حداکثر نیاز واردات یا صادرات كشور را انجام دهد.
كشتیرانی جمهوری اسلامی ایران و شركت ملی نفتكش ایران با دارا بودن انواع کشتی های مختلف هم در زمان جنگ تحمیلی و هم در زمان تحریم ناعادلانه و هم در آینده در خدمت کشور عزیزمان بوده و خواهند بود.