| کد خبر ۳۷۰۶۴
کپی شد

◄ کاهش قیمت نفت را به فال نیک بگیریم؟ / بخش نخست

◄ کاهش قیمت نفت را به فال نیک بگیریم؟ / بخش نخست
|

 تین نیوز | در بخشی دیگر از گزارش مربوط به " نگاه شما در شبکه‌های اجتماعی"، موضوع زیر که در اتاق فکر حمل و نقل در شبکه‌اجتماعی " لینکدین " مطرح شده‌است به همراه دیدگاه‌های اعضای این اتاق فکر بازنشر می‌شود:

کاهش قیمت نفت را به فال نیک بگیرم یا درمصیبت آن برای صنعت حمل و نقل بر سر و سینه بزنیم؟
قیمت نفت در مدت کوتاهی از بالای صد دلار به نزدیک شصت دلار (در دی ماه 93 ) سقوط کرده است. هنوز هم خبری از تثبیت قیمت نیست. برخی آنرا توطئه سیاسی امریکا و عربستان علیه ایران و روسیه می دانند و برخی آنرا توطئه ای اقتصادی می دانند برای زمین زدن تکنولوژی " شیل اویل" در برابر نفت سنتی. دلیلش هر چه باشد ظاهرا برگشت به نفت صد دلاری رویا و دست نیافتنی است. کشورهایی مثل ایران بلافاصله از آن متاثر شدند و پیش نویس لایحه بودجه سال بعد بر طبق این واقعیت ملموس اصلاح شد.
به نظر شما تاثیر این کاهش درآمد ملی، بر سرنوشت بخش خصوصی ( از جمله در بخش حمل و نقل ) و رابطه آن با دولت چیست؟ بر سرمایه گذاری در این بخش چیست؟ بر تقاضای حمل و نقل بار و رونق توریسم ( یکی از مشتریان اصلی حمل و نقل مسافری ) چیست؟ بر تولید تجهیزات ریلی چیست؟ بر اجرای پروژه های عمرانی دولتی ( از جمله در بخش حمل و نقل ) چیست؟ بر رشد اقتصادی چیست؟ بر فساد اداری چیست؟
یادمان باشد در سال 76 نیز قیمت نفت به حدود ده دلار کاهش یافت و تغییراتی در مناسبات دولت با بخش خصوصی مشاهده شد.
باید این تحول را به فال نیک گرفت یا بر سر و سینه زد؟

مهدی نظر داده است:
در مورد آثار این اتفاق، با وجود مبنا بودن قیمت نفت در نظام بودجه کشور، باید اذعان کنیم که جمهوری اسلامی ایران سعی کرده نسبت به دوره ماقبل تحریم از اتکا به درآمدهای نفتی فاصله بگیرد و در این مسیر قدری هم موفق بوده است. در مقابل اتکای صرف به درآمدهای ناشی از صادرات نفت، دولت در پی تامین منابع مالی خود از منابعی همچون مالیات است؛ هر چند این موضوع نیز با توجه به مسئله معافیت ها و شفافیت ها و رکود تورمی موجود در بازارها کاری مشکل است. با این حال دولت در بودجه سال جاری سهم درآمدهای نفتی از منابع بودجه ای کشور را برابر 33 درصد اعلام کرده (قابل مقایسه با سهم 61 درصدی در سال 1381 و سهم 47 درصدی در سال 1391) و امید داریم که با اصلاح وضعیت اقتصادی و جبران زیان های ناشی از تحریم های بین المللی، نقایص ساختاری و مفاسد اقتصادی، به سوی تعدیل و ترمیم وضعیت اقتصادی میهن عزیزمان گام برداریم. همچنین درآمدهای سرشار ناشی از اوقاف و خیریه را نیز باید در راستای بهبود هر چه بیشتر وضعیت اقتصادی کشور هدایت کرد. افزایش کارآیی و اثربخشی این بخش که قسمت قابل توجهی از اقتصاد کشور را تشکیل می دهد، در شرایط خطیر کنونی برای تامین و حفظ مصالح و منافع کشور بسیار حیاتی است. به امید آن که نهادهای تشکل یافته نیکوکاران نیز با تکیه بر منابع مادی و معنوی متکی به ارزش های والای جامعه ایرانی به پشتیبانی اقتصاد کشور شتافته و در نظام اقتصاد مقاومتی نقش خود را هر چه بهتر و موثرتر ایفا کنند. در این شرایط باید کشور را به سمت اقتصاد کارآیی و حتی بالاتر از آن به سمت اقتصاد نوآوری سوق داد تا بتوان اقتدار اقتصادی کشور را حفظ کرد. بدون شک خام فروشی منابع طبیعی در عصر استیلای سرمایه های فکری برای هر ملتی مایه ترقی نمی تواند باشد. از یک سو با توجه به محدودیت این منابع، این نظام اقتصادی در خوش بینانه ترین حالت بیش از چند دهه نمی تواند دوام بیاورد و در دوره تداوم آن نیز هر چه قیمت این منابع بالا برود، کشورهای توسعه یافته نیز کالاها و خدمات حائز ارزش افزوده خود را با قیمتی به مراتب بالاتر به آنها خواهند فروخت و در این دور تجارت، زیان همواره با کشور خام فروش است. با این تفکر می توان از دل این وضعیت تهدید انگیز، فرصتی راهبردی برای تغییر پارادایم حاکم بر اقتصاد کشور و هدایت آن به سمت بهسازی و توانمندسازی بدنه آن پدید آورد. البته این کار مستلزم برانگیختن عزم ملی و به کاربستن مدیری جهادی (به معنای واقعی آن ) برای ارتقا و سالم سازی فضا و سازوکارهای داخلی و تنظیم روابط خارجی در بدنه اقتصادی کشور است.

مهسا نظر داده است:
چرا علاج واقعه قبل از وقوع نمی شود؟ همیشه باید تهدید اتفاق بیفتد تا مسئولان به فکر راه حل بیفتند؟ با توجه به موقعیت ترانزیتی ایران، یکی از بهترین منابع درآمدی جایگزین نفت ترانزیت است، اما آیا واقعا زمینه های توسعه آن فراهم شده است؟ باتوجه به اینکه کشورهای دیگر نیز بیکار ننشسته اند. نمونه بارز آن اتحادیه اوراسیا که به نظر می رسد در صورت ادامه روند منفعلانه، به ترانزیت ما ضربه زیادی بزند.

مهدی نظر داده است:
در مورد تاثیر مستقیم سقوط قیمت جهانی نفت دو روند عمده تاثیرگذار بر بخش حمل و نقل خواهیم داشت: اول کاهش منابع بودجه ای که موجب انقباض اعتبارات تخصیص یافته به عمران، تامین ناوگان، لجستیک و خدمات می شود. بدون شک این روند زیان بار است و باید به دنبال راهکارهای انقباضی برای مواجهه با آن بود. از جمله راهکارهای قابل طرح می توان به برنامه ریزی صَرف پارتویی منابع برای تحصیل بیشترین بازده از کم ترین منابع، اصلاح و سالم سازی ساختارها، سرمایه گذاری برای توسعه و بهینه سازی سیستم های حمل و نقل و منابع مورد مصرف در آنها، توسعه و ترویج حمل و نقل همگانی و هم حملی (کومودالیتی)، جلب مشارکت و ایجاد هم افزایی بین فعالان و ذینفعان حمل و نقل کشور و... اشاره کرد.
روند دوم، کاهش قیمت جهانی حامل های انرژی در اثر کاهش قیمت جهانی نفت است: این درحالی است که ایران یکی از بزرگترین مصرف کنندگان انرژی و دومین عرضه کننده بنزین ارزان در جهان (با قیمت کم تر 29 سنت پس از ونزوئلا)است؛ این در حالی است که حتی در احوال سقوط آزاد قیمت نفت، قیمت متوسط بنزین در جهان بیش از 3 دلار خواهد بود(در مقایسه با قیمت متوسط جهانی 6 تا 8 دلار در سال های گذشته).به نظر می رسد این موضوع شدت فشارهای وارد برای افزایش قیمت سوخت در کشور را کاهش دهد.

مجید نظر داده است:
توظئه ای در کار نیست. مناسبات اقتصادی در بازار نفت حاصل برنامه ریزی بلندمدت غرب در تکنولوژی های نو می باشد. افزایش قیمت نفت درسال های اخیرهم بخشی ازهمین استراتژی غرب برای موجه شدن سرمایه گذاری در انرژی های نو بوده است. با این تفاسیر بعید به نظر می رسد روند فعلی و رو به کاهش تغییر نماید و احتمالا باید منتظر کاهش بیشتر قیمت نیز باشیم.
اما اینکه این کاهش درامد چه اثراتی دارد دارای ابعاد مختلف مثبت و منفی می باشد. بالطبع دولت با کسری بودجه مواجه خواهد شد و اولویت با مایحتاج اصلی مردم و تعهدات ایجاد شده قبلی نظیر پرداخت یارانه خواهد بود. در این حالت شارژ مالی در طرح های عمرانی کاهش خواهد یافت که بخش حمل و نقل نیز مستثنی نخواهد بود. اما این توقف طرح های عمرانی لزوما دارای اشکال نیست و چه بسا از اجرای طرح های غیرموجه ناشی از اقتصاد پولدار نفتی جلوگیری شود. از سوی دیگر در چنین شرایطی اگر فرض کنیم اقتصاد کشور از شرایط رکود تورمی خارج گردد اتکای دولت به سمت سرمایه های راکد بخش خصوصی خواهد رفت که این خبر خوبی خواهد بود.
در مجموع به نظر می رسد تبعات مثبت کاهش قیمت نفت برای کشور در دراز مدت بیشتر باشد. فقط کافیست محاسبه کنیم به چه میزان از درامد کلان حدود 800 میلیارد دلاری دولت نهم و دهم به اقتصاد کشور کمک گردیده و آنگاه خواهیم فهمید داشتن درامد خوب هم لزوما برای کشور حاصلی نداشته است.

مهدی نظر داده است:
الف) اتفاقا به نظر می رسد شواهدی از روندهای توطئه بار در کار هست؛ از جمله: الف-1) کاهش قیمت منابع تجدیدناپذیر حتی اگر تنها علت محرک آن مقرون به صرفه کردن استخراج نفت شیل در آمریکای شمالی و انگلستان باشد، منافاتی با تاراج منابع تجدیدناپذیر حامل های انرژی فسیلی جهان در کشورهای درحال توسعه به کام اشتهای سیری ناپذیر کشورهای توسعه یافته پیدا نمی کند. باید توجه داشت که این القائات قیمتی مابین سال های 2005 و 2025، یعنی نقاط عطف منحنی اولیه بهره برداری از منابع نفتی هوبرت و منحنی اصلاح یافته آن اتفاق می افتد و البته کاملا خلاف منطق بازار است. 
الف-2) حتی در صورت صادقانه بودن ادعای شیخ نشین های حوزه خلیج در زمینه حفظ سهم خود از بازار جهانی نفت و تضعیف زمینه بهره برداری از نفت شیل، پافشاری آنان در زمینه سقوط آزاد نفت (که ظرف سال اخیر از 105 دلار در مه 2014 به 53 دلار در دسامبر این سال رسید) و خودکشی تجاری این کشورها با اعلام اصرار حفظ سطح تولیدشان حتی در صورت تنزل قیمت تا 40 دلار (امارات) و 20دلار (عربستان سعودی!)، هیچ منافاتی برای تضعیف قدرت اقتصادی بلوک شیعه ایران- سوریه-عراق در خاورمیانه و روسیه و همپیمانان آن در عرصه بین المللی ندارد.
 
ب) در خصوص چگونگی استفاده سازنده از درآمد سرشار دولت نهم و دهم و آثار آن در اقتصاد تا حدودی آن را تایید می کنم (چرا که در این بازه باید سهم فشارهای بین المللی و تحریم ها را نیز در نظر گرفت)؛ زمانی که منابع و درآمدهای سرشار در اختیار بود، طبق فرمایش شما عملکرد اقتصادی مورد انتظار در شرایط نرمال محقق نشد؛ حال در شرایط انقباض ناشی از شرایط موجود را تصور بفرمایید. بدون شک برای مواجهه با چنین شرایطی باید با توجه به منافع و مصالح ملی به برنامه ریزی ملی پرداخت.

مجید نظر داده است:
بنده اصولا با تئوری توطئه مشکل دارم. تعاملات بین المللی اصولا بر مدار مصالح کشورها و حداکثرسازی منافع آنها بنا گردیده و اگر در هر تعاملی فرض را هم بر این اصل بگذاریم که منافع ما در گرو تضعیف طرف مقابل باشد(که بنده شخصا این فرض را در تعاملات کنونی چندان صحیح نمی دانم) باز هم نمی توان بر این نحوه عمل نام توطئه نهاد. البته می پذیرم که بلوک قدرتمند در طول تاریخ همواره از توان خود بیش از حد در راستای تضعیف و حتی براندازی دیگران استفاده نموده که البته نوعی جبر تاریخیست. برو قوی شو گر راحت جهان طلبی 
در اینکه منابع تجدید ناپذیر حداکثر در قرن جاری به اتمام خواهد رسید نباید تردید چندانی داشت. در این شرایط اقتصاد جهانی که البته ما هم همواره مشتری پروپاقرص محصولات آن هستیم برای تامین انرژی چه باید بکند. آیا مثل ما دست روی دست بگذارد و چو فردا آید فکر فردا کند.
قطعا اینگونه نیست و سیاست بلوک قدرتمند بر این منوال نیست. در حالی که ما چو فردا آید فکر فردا کنیم آنها با طرح و برنامه و نگاه بلندمدت سیاستمداران خود برای تامین انرژی آیندگان خود گام های بلندی بر می دارند.
اما در خصوص منطق بازار و عرضه و تقاضای نفت که به درستی اشاره کرده اید مگر چه میزان اعضای اوپک از سقف تولید فراتر رفته اند که این چنین فرسایشی بر قیمت نفت اثرگذار باشد. به نظر شما چه اتفاقی در اواخر دولت هشتم افتاد که نفت بشکه ای 10 دلا به حدود 150 دلار در دولت یازدهم برسد. چنین تغییراتی با درنظر گرفتن رکود اقتصادی جهان که از سالهای 2007 به بعد گسترش یافت چه همخوانی می تواند داشته باشد.
بنده هم قطعا می پذیرم که اقتصاد کنونی دنیا همانطور که در طول تاریخ شاهد آن بوده ایم بر بستر مناسبات و بلوک بندی های سیاسی و ایدئولوژیکی بنا گردیده و لذا سیاست گذاری های ما هم باید با عنایت به همین بلوک بندی ها صورت گیرد. خب وقتی ما توان استفاده حداکثری از فرصت های پیش آمده را نداشته ایم امروز نمی توانیم ریشه همه مشکلات را در توطئه دیگران ببینیم و سیاستگذاری آنان را درست یا غلط که بر همان بسترها و بلوک بندی ها استوار گردیده خودکشی اقتصادی بنامیم.

مهدی نظر داده است:
من هم منتقد و قائل به ضرورت رفع نارسایی ها و نقایص تصمیم گیری، برنامه ریزی، نظارت و اجرا در کشور هستم. اما این تمام مسئله نیست: بدون شک مسائل راهبردی جهان ( از جمله مسئله حیاتی انرژی) در افق هایی در سطح چند دهه در جهان مورد برنامه ریزی هستند و مسیر بازارها در این بازی هدایت می شود. در جهانی که 80 درصد منابع اقتصادی جهان در اختیار 400 خانواده است (با نگاه به انتشارات مجله فوربز)؛ بازی انرژی و سیاست های مربوط به آن بازی بسیارسرنوشت سازی است: چه خود آن و چه پیامدها و نتایج جهانی آن. 

عرض کردم که اتفاقا توطئه در این بازی بسیار فراوان هستند: بلوک های سرمایه و قدرت پیدا و پنهان در این زمینه بدون برنامه عمل نمی کنند. من اعتقاد دارم پا نگرفتن تفکر و مشی راهبردی کشورهای در حال توسعه، تا اندازه ای مرهون توطئه های ناشی از نفوذ این بلوک های جهانی قدرت و سرمایه در اداره آنها است. این نفوذ را مثلا در جنگ سالاران قاره آفریقا صریح تر و در ملل آسیایی ضمنی تر می بینیم. برای قوی تر شدن لازم است که اعتقادات و آدم های غیرقابل خریداری داشته باشیم.این اختیار را ما فرزندان این کشور داریم و من آن را موکول به جبر تاریخی نمی بینم. سرمایه ما باید از محل اعتقاد و ایمان و فکر تامین شود. این تجربه را آلمانی ها و ژاپنی ها و کره ای ها (بدون غنای اعتقادی ما در کشورهایی عاری از مواهب طبیعی) داشتند و امروز آنها نقش مهم خودشان را در جهان دارند: اگر این جبر تاریخی را در نظر بگیریم، هیچ کشوری به اندازه ژاپن (سنگ پای آتش فشانی دورافتاده در اقیانوس آرام) مستحق بیچارگی نبوده و نیست. با این حال می بینیم که جامعه ژاپن همچنان با مذهب شینتو، سرزمین محدود و عاری از منابع طبیعی، و فقدان قدرت نظامی به اتکای ژاپنی ها و اعتقاد و تفکر آنها تبدیل به قدرتی جهانی شده که در مقابل ایالات متحده، اتحادیه اروپا و حتی چین جایگاه و پایگاه قدرت دارد. حکایت غازهای مهاجر بعدی آسیا، یعنی تایوان و کره و مالزی هم همین است. هر چند باید توجه داشت که چراغ سبز توسعه در همین کشورها هم در گرو جلب رضایت و هماهنگی با بلوک های قدرت جهانی بوده است.

در این که قدرت های جهانی همواره کوشیده اند ایران را پشت چراغ قرمز نگه دارند، شکی نیست و من نمی دانم به غیر از توطئه چه اسمی می توان بر آن نهاد: اگر شک دارید به تاریخ 200 سال اخیر مراجعه و روند تحولات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی را مرور بفرمایید. آیا بیگانگان در شکل گیری و انحراف انقلاب مشروطه نقش نداشتند؟ آیا در توزیع قدرت بین هزار فامیل دوره پهلوی بی تقش بودند؟ آیا در کودتای 28 مرداد نقش آفرین نبودند؟ آیا در جنگ تحمیلی بی نقش بودند؟ چگونه شد که جوامع و حکومت های ملوک الطوایفی حاشیه خلیج فارس برای سرمایه گذاری جهانی از ایران امن تر تلقی شد؟ چرا این همه سعی در تصویر رسانه ای نارضایی و ناکامی و ناکارآیی و جبر و بی مسئولیتی و ناامیدی و ناامنی و فساد در تاریخ ایران بوده و هست؟ در جایی که ستیغ کوه یخ توطئه را در رسانه و تاریخ می بینیم، آیا بیراه است که به صدها برابر توطئه و تحرک پنهان در زیر لایه ظاهر امور قائل شویم؟ فکر می کنم که منظور خود را تا حدودی بیان کرده ام و البته برای بیان وافی و کافی این مطلب نیاز به نگارش چندین جلد کتاب است.
اما در مورد اتفاقی که در بازارهای نفت افتاد و قیمت نفت را از کف تاریخی قیمت حدود 16 دلار در دسامبر 1998 به حدود 145 دلار در ژوئن سال 2008رساند و قیمت متوسط آن را برای مدت چند سال بالای 100 دلار نگاه داشت، چنان که گفتم چشم انداز راهبردی اتمام منابع تجدیدناپذیر انرژی فسیلی موثر بوده است. تحلیل اولیه ماریون کینگ هوبرت در 1956 و تحلیل ثانویه ارائه شده بر آن را به عنوان شاهد ارائه نمودم که به عنوان یک روند معتبر در بازار جهانی نفت زمینه بسیاری از برنامه های راهبردی است. البته آثار این روند به مدد شعبده بازی های بورس های نفت و بازی های سیاسی و جنگ سالارانه جهانی معکوس شده و امروز شاهد سقوط آزاد قیمت نفت هستیم.
این که ما چگونه در اثر محرومیت ها، اشتباهات و فرصت سوزی ها باخت داده ایم، و علل آنها چه بوده و چگونه در بازی های جهانی بر روی این ضعف ها و تهدیدها برنامه ریزی می کنند، بیش از آن که جای ملامت داشته باشد، محل آسیب شناسی دارد. برای این کار لازم است که کل تصویر را ببینیم: نه تنها با سر فرو بردن در جیب گریبان انفس خود را بکاویم، بلکه اطراف آفاق را نیز بپیماییم و به وقایع و قرائن موجود در آنها توجه داشته باشیم. در غیر این صورت ما مجبور به پا گذاشتن در ورطه مقرر سیر قهقرایی ناشی از جبر تاریخ خواهیم شد.
 ادامه دارد

ارسال نظر
  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید تین نیوز، تا ۲۴ ساعت بعد منتشر خواهد شد.
  • تین نیوز نظراتی را که حاوی توهین یا افترا است، منتشر نمی‌کند.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.
  • انتشار مطالبی که مشتمل بر تهدید به هتک شرف و یا حیثیت و یا افشای اسرار شخصی باشد، ممنوع است.
  • جاهای خالی مشخص شده با علامت {...} به معنی حذف مطالب غیر قابل انتشار در داخل نظرات است.
  • در نوشتن نظرات، لطفا بعد از هر کلمه، یک فاصله خالی بگذارید.
  • در انتقال تخلفات دستگاه‌ها، موارد تخلف را با ضمیمه نمودن اسناد تخلف به آدرس info@tinn.ir ارسال نمایید تا امکان پیگیری بصورت مستند فراهم شود.