اوپک رو در روی ۲ گزینه
وبلاگ تین نیوز، کامران نرجه | یکصد و شصت و ششمین اجلاس وزرای نفت اوپک فردا در شهر وین اتریش( مقر این سازمان ) در حالی برگزار می شود که بحران سقوط قیمت ها در بازار، وحدت میان اعضا و ادامه اقتدار این سازمان را در نظام تأمین انرژی جهانی هدف گیری کرده است. در چنین شرایط حساسی، هرگونه تصمیم گیری اشتباه از سوی اعضای اوپک می تواند وضعیت وخیم بازار جهانی نفت را ناگوارتر و احتمال افول قدرت این سازمان را در نظام تأمین انرژی بیشتر کند.
بهای نفت در بازارهای جهانی ظرف پنج ماه اخیر به دلایل مختلف سیاسی و اقتصادی حدود 30 درصد از ارزش قبلی خود را از دست داده و از بشکه ای 108 دلار به بشکه ای 76 دلار سقوط کرده است.
به اعتقاد کارشناسان، تشدید رکود اقتصادی در اروپا و کاهش تقاضای مصرف کنندگان، تولید بیش از حدّ نفت به ویژه برداشت های هیدرولیکی از منابع غیرمتعارف (شیل اویل) توسط آمریکا، سوداگری بنگاه های تحلیلگر و سیاه نمایی آینده بازار به نفع خریداران عمده، تنش های خاورمیانه و ارزان فروشی نفت توسط گروه های تروریستی شمال عراق و سوریه و از همه مهمتر همکاری عربستان و آمریکا برای ضربه زدن به اقتصاد ایران و روسیه جزو اصلی ترین دلایل سقوط بهای جهانی نفت در ماههای اخیر است. این مساله در بین کشورهای تولید کننده و به ویژه اعضای اوپک که اقتصاد اغلب آنها وابستگی شدیدی به درآمدهای نفتی
دارد، نگرانی های عمیقی ایجاد کرده است. زیرا در شرایط فعلی تولیدکنندگان نفت برای تامین هزینه های اقتصادی خود به فروش کالایی وابسته اند که قیمت آن در بازار جهانی روز به روز کاهش می یابد.
برخی کارشناسان غربی پیش بینی کرده اند که اگر اجلاس فردا به راهکار مناسبی برای بهبود قیمت ها دست نیابد، بهای نفت در روزهای آینده به کمتر از 60 دلار در هر بشکه سقوط می کند و این مساله اغلب طرح های توسعه در کشورهای تولید کننده نفت را عقیم خواهد گذاشت. ضمن آنکه توجیه اقتصادی سرمایه گذاری جدید در این حوزه را برای تولید کنندگان از بین می برد و از قدرت تولیدی آنها خواهد کاست.
در این شرایط اوپک برای کنترل و بهبود اوضاع دو گزینه پیش رو دارد: یا باید به افزایش قیمت ها در بازار توجه کند و سقف سهمیه تولید اعضای خود را کاهش دهد؛ یا اینکه موضوع وحدت اعضا و بقای آینده این سازمان را ملاک نظر قرار داده و تلاش کند تا بازار پرنوسان فعلی را به آرامش نسبی برساند.
انتخاب گزینه اول برای اوپک بسیار دشوار است، زیرا از یک طرف کاهش کمتر از 5/1 میلیون بشکه ای تولید هیچ تاثیری در بازار ندارد و از طرف دیگر اگر در گذشته این سازمان صاحب سهم بالایی از عرضه جهانی نفت بود که می توانست با کاهش عرضه موجب افزایش قیمت در بازار شود، اینک میزان فروش نفت از سوی سایر تولیدکنندگان به حدی زیاد شده که چنین قدرتی را از آن سلب کرده است و هرگونه کاهش تولید می تواند خطر از دست دادن سهم بازار به نفع رقبای غیر اوپکی را به دنبال داشته باشد.
توجه به عملکرد نفتی روسیه به عنوان یک تولید کننده بزرگ غیر اوپکی در حاشیه منطقه نفت خیر خاورمیانه، اهمیت این مساله را بیشتر نمایان می سازد. روسها به صراحت اعلام کرده اند که حتی اگر روند کاهش قیمت ها ادامه یابد، حاضر به کاهش تولید خود نیستند. البته اگر اوپک 4/1 میلیون بشکه از تولید خود کاهش دهد، احتمال بررسی کاهش 300 هزار بشکه ای تولید نفت روسیه وجود دارد. پرواضح است که تخفیف 4/1 میلیون بشکه ای سهمیه تولید اوپک بسیار سخت و دست نیافتنی است، زیرا در بین اعضای اوپک اجماع و اتفاق نظری برای کاهش تولید و بهبود قیمت ها به چشم نمی خورد.
عربستان سعودی به عنوان بزرگترین صادرکننده نفت دنیا و اوپک، (به دلایل سیاسی و برخلاف ژست رسانه ای مسئولان نفتی این کشور) چندان از تحولات اخیر و قیمت های جدید گلایه مند نیست. لیبی و عراق هم به عنوان دیگر اعضای این سازمان در شرایط امنیتی نامطمئنی قرار دارند و بخشی از تاسیسات نفتی این دو کشور در اختیار کسانی است که پایبند سازی آنها به کاهش سهمیه و یا تبعیت از یک الگوی قیمتی به صرفه، مقدور نیست. کویت، قطر و امارات هم به دلیل تبعیت از الگوهای عربستان و یا به دلیل اینکه درآمدهای اقتصادی خود را در سالهای اخیر متنوع کرده اند، چندان نگران ریزش قیمت ها نیستند وتمایلی به
کاهش سهمیه تولید نفت ندارند.
بنابراین انتخاب گزینه دشوار اول یعنی کاهش سهمیه تولید، شاید در کوتاه مدت و به صورت مقطعی باعث بهبود نسبی بهای نفت در بازار جهانی شود، اما در میان مدت و با عدول اعضا از سهمیه های کاهش یافته، تاثیر خود را از دست می دهد و وضعیت فعلی را برگشت پذیر می سازد.
به نظر می رسد در این شرایط، انتخاب گزینه دوم یعنی ثبات و پایبندی به سهمیه ها و توافق برای تثبیت قیمت هر بشکه نفت در مرز 75 تا80 دلار برای اعضای اوپک قابل اطمینان تر از گزینه اول باشد. چرا که حداقل از قدرت تاثیرگذاری اوپک در بازار نخواهد کاست و انسجام تضعیف شده این سازمان را بازسازی و تقویت می کند.
آنها که به عواقب تضعیف اوپک واقفند، به اعضای این سازمان توصیه می کنند که در اجلاس فردا به دنبال راهکاری برای آرام کردن بازار و ثبات در قیمتها باشند و از اتخاذ روش های مقطعی و احساسی اجتناب کنند.
مسلماً ایجاد ثبات در بازار، فرصت تاثیر گذاری مناسب را برای اوپک فراهم خواهد کرد تا در آینده قیمت های سقوط یافته را بتدریج اصلاح کند ولی در شرایط متلاطم، احتمال بازگشت به سطح مطلوب قیمت ها بسیار ضعیف است.
اوپک بیش از آنکه به فکر گذشته از دست رفته خود و احیای مجدد آن باشد، باید راهی برای حفظ شرایط فعلی خود بیابد تا از قدرت این سازمان در معادلات امنیت انرژی کاسته نشود.