◄ آیا زیرساخت‌ های مرزی ایران پاسخگوی موج زائران اربعین ۱۴۰۵ هست؟

با نزدیک شدن به اربعین ۱۴۰۵، وزارت راه و شهرسازی و سازمان راهداری و حمل ونقل جاده ای در حال تکمیل آرایش عملیاتی خود برای مدیریت یکی از بزرگ ترین جابه جایی های جاده ای سال هستند؛ سفری که برآوردها نشان می دهد حدود ۳.۶ میلیون نفر را فقط در بازه خروج از مرزهای زمینی درگیر خواهد کرد. با توجه به رشد حدود ۳ درصدی نسبت به اربعین ۱۴۰۴، پرسش اصلی این است که آیا زیرساخت های مرزی، ناوگان و پایانه های کشور توان پاسخگویی به این موج را دارند یا خیر.

به گزارش تین نیوز، رضا اکبری، رئیس سازمان راهداری و حمل ونقل جاده ای در نخستین نشست ستاد اربعین ۱۴۰۵ این سازمان، بر استفاده از تجربه سال های گذشته برای مدیریت بهتر سفرها تاکید کرده و خواستار آن شده است که مدیران سازمان با حضور میدانی در استان ها و بازدید از مرزهای اربعینی، تصمیمات عملیاتی را متناسب با نیازها و گلوگاه های احتمالی اتخاذ کنند.

اکبری همچنین اعلام کرده است که نحوه اجرای طرح پیش فروش بلیت سفرهای اربعینی باید به صورت دقیق تعیین شود و در کنار آن، با تدوین شیوه نامه، ظرفیت ناوگان در اختیار دستگاه های اجرایی، کارخانجات و شرکت ها نیز برای جابه جایی زائران به صورت بهینه مورد استفاده قرار گیرد. این بخش از برنامه ریزی، به ویژه در روزهای اوج رفت و برگشت، نقش مهمی در کاهش فشار بر ناوگان عمومی دارد.

تمرکز ویژه بر مرز مهران و پایانه برکت

بر اساس اظهارات رئیس سازمان راهداری، مرز شهید سلیمانی (مهران) به دلیل حجم بالای تردد زائران، در کانون توجه قرار گرفته است. او تاکید کرده که پیش از آغاز سفرهای اربعینی باید اقدامات لازم برای ساماندهی پایانه شهید رئیسی (برکت) و تسهیل ورود و خروج ناوگان اتوبوسی انجام شود.

اکبری در این باره گفته است که ثبت الکترونیکی اطلاعات مسافران در پایانه شهید رئیسی (برکت) و همچنین تسهیل صدور صورت وضعیت ناوگان می تواند زمان توقف اتوبوس ها را کاهش دهد و بازده کاری ناوگان در جابه جایی زائران را بالا ببرد. این اقدام، در عمل به معنای سرعت بخشی به گردش ناوگان در پرترددترین مرز کشور است؛ جایی که هر دقیقه توقف کمتر، می تواند به افزایش ظرفیت جابه جایی در ساعات اوج کمک کند.

شلمچه و چذابه؛ ضرورت آماده سازی پارکینگ های اتوبوسی

در کنار مهران، سازمان راهداری بر آماده سازی فضای پارکینگ اتوبوسی در پایانه های مرزی شلمچه و چذابه نیز تاکید کرده است. این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که بخش مهمی از اختلال های سفر اربعین در سال های گذشته، ناشی از کمبود فضای توقف، صف بندی نامناسب ناوگان و ضعف در مدیریت جریان ورود و خروج اتوبوس ها بوده است.

اکبری از مدیران کل راهداری و حمل ونقل جاده ای استان های اربعینی خواسته است تا با اجرای دقیق و کیفی برنامه های عمرانی، تأسیساتی و زیرساختی در پایانه های اربعینی، ماندگاری و کارایی اقدامات انجام شده را افزایش دهند؛ یعنی مسئله فقط ایجاد زیرساخت نیست، بلکه حفظ کارکرد آن در روزهای پرترافیک نیز اهمیت دارد.

روزشمار الکترونیکی؛ نشانه ای از شتاب گیری آماده سازی ها

یکی از نشانه های ورود به فاز اجرایی اربعین، نصب روزشمار الکترونیکی اربعین ۱۴۰۵ در سازمان راهداری و همچنین ادارات کل ایلام، خوزستان و کرمانشاه است. به گفته اکبری، این اقدام با هدف تسریع در اجرای پروژه های عمرانی، ارتقای خدمات رفاهی و بهبود زیرساخت های محورهای مواصلاتی و پایانه های مرزی انجام شده و قرار است هماهنگی و پایش اقدامات را در سطح ستاد و استان ها تقویت کند.

این رویکرد نشان می دهد سازمان راهداری تلاش دارد به جای مدیریت مقطعی، از هم اکنون عملیات اربعین را در قالب یک برنامه زمان بندی شده و قابل رصد پیش ببرد؛ مسیری که برای سفرهای حجیم و فشرده ای مانند اربعین، حیاتی است.

نیاز به ۵ هزار اتوبوس؛ شکاف ظرفیت همچنان جدی است

یکی از مهم ترین داده های مطرح شده در برنامه ریزی اربعین ۱۴۰۵، نیاز به حدود ۵ هزار دستگاه اتوبوس برای جابه جایی زائران است. بر اساس اعلام رسمی، قرار است:

• ۳ هزار دستگاه از طریق سایر ارگان ها تامین شود

• حداقل ۲ هزار دستگاه نیز از محل پیگیری واردات به شبکه اضافه شود

این عددها نشان می دهد که صرف اتکا به ناوگان موجود، پاسخگوی حجم سفر نخواهد بود و برای مهار موج تقاضا، ناوگان کمکی و پشتیبان لازم است.

پیش بینی تردد ۳.۶ میلیون زائر از مرزهای زمینی

طبق آخرین برآوردهای وزارت راه و شهرسازی، در بازه پنجشنبه ۲۵ تیر تا سه شنبه ۱۳ مرداد ۱۴۰۵ حدود ۳.۶ میلیون نفر از مرزهای زمینی کشور خارج می شوند. این رقم نسبت به اربعین ۱۴۰۴ حدود ۳ درصد رشد دارد.

سهم پیش بینی شده مرزهای شش گانه از تردد زائران

بر همین اساس، موج رفت برای بازه ۷ تا ۱۰ مرداد و موج بازگشت برای بازه ۱۲ تا ۱۶ مرداد پیش بینی شده است. این یعنی بخش اصلی فشار عملیاتی در بازه ای کوتاه و فشرده متمرکز می شود و هرگونه ضعف در زیرساخت های مرزی، می تواند به سرعت به ازدحام، معطلی و نارضایتی منجر شود.

تجربه اربعین ۱۴۰۴ چه می گوید؟

بر اساس گزارش تحلیلی سازمان راهداری، در عملیات اربعین ۱۴۰۴ مجموع زائران ورودی از شش مرز کشور به ۳ میلیون و ۳۷۳ هزار و ۷۲۶ نفر و مجموع زائران خروجی به ۳ میلیون و ۴۹۰ هزار و ۷۸۸ نفر رسید. از این تعداد نیز ۶۷۲ هزار و ۴۸۶ زائر در قالب ۳۱ هزار و ۹۲۴ سفر با ناوگان حمل ونقل عمومی وارد کشور شدند.

این آمار نشان می دهد که زیرساخت مرزی کشور در سال گذشته توانسته بخش بزرگی از بار تردد را مدیریت کند، اما با توجه به رشد تقاضا و تمرکز بالای تردد در مهران و شلمچه، امسال نیز همچنان ظرفیت ها زیر فشار جدی خواهند بود.

زیرساخت ها پاسخگو هست یا نه؟

زیرساخت های مرزی ایران فقط در صورتی پاسخگوی موج زائران اربعین ۱۴۰۵ خواهند بود که اقدامات اعلام شده، به موقع و به صورت کامل اجرا شوند.

از یک سو، سازمان راهداری با نصب روزشمار الکترونیکی، تمرکز بر پیش فروش بلیت، ساماندهی پایانه برکت، آماده سازی پارکینگ های شلمچه و چذابه، ثبت الکترونیکی مسافران و استفاده از ظرفیت ناوگان دستگاه ها و واردات اتوبوس نشان داده که برای مدیریت سفرها برنامه دارد. از سوی دیگر، آمار پیش بینی شده از ۳.۶ میلیون زائر خروجی و تمرکز ۶۵ درصدی تردد در مهران، ثابت می کند که فضای مانور بسیار محدود است و کوچک ترین عقب ماندگی در پروژه های عمرانی، تأسیساتی و خدماتی می تواند به گره عملیاتی تبدیل شود.

به بیان دقیق تر، زیرساخت ها در آستانه پاسخگویی قرار دارند، اما هنوز پاسخگو شدن آن ها قطعی نیست ؛ این پاسخگویی به سه عامل بستگی دارد:

1. تکمیل به موقع پروژه های مرزی و پایانه ای

2. تامین واقعی ناوگان ۵ هزار دستگاهی

3. اجرای دقیق مدیریت هوشمند سفر و پیش فروش بلیت رفت و برگشت

اگر این سه ضلع همزمان به نتیجه برسند، اربعین ۱۴۰۵ می تواند با حداقل آشفتگی و حداکثر رضایت زائران مدیریت شود. در غیر این صورت، فشار اصلی دوباره بر گلوگاه های مرزی، به ویژه مهران و شلمچه، متمرکز خواهد شد.