◄ دلیل واقعی مصرف بالای بنزین در ایران چیست؟

در حالی که بحث های پیرامون قیمت بنزین همواره در صدر اخبار اقتصادی قرار دارد، رئیس سازمان بهینه سازی و مدیریت راهبردی انرژی معتقد است که ناترازی سوخت در ایران، فراتر از یک مسئله قیمتی، یک چالش ساختاری است.

به گزارش سرویس خودرو تین نیوز، بر اساس تحلیل های کارشناسی، نزدیک به ۵۰ درصد از شکاف مصرف بنزین، ریشه در استاندارد پایین خودروها دارد و باقی مانده این ناترازی نیز در گرو ضعف شبکه حمل ونقل عمومی و الگوهای ناکارآمد تردد نهفته است؛ واقعیتی که نشان می دهد بدون اصلاح زیرساخت ها، شوک های قیمتی تنها مسکنی موقت خواهند بود.

 اسماعیل سقاب اصفهانی، رئیس سازمان بهینه سازی و مدیریت راهبردی انرژی، با تأکید بر اینکه مصرف بالای انرژی در کشور ریشه های بنیادین دارد، اظهار کرد: «شواهد و مطالعات نشان می دهد که نمی توان صرفاً با سیاست های قیمتی به جنگ ناترازی سوخت رفت. تجربه سال های اخیر ثابت کرده است که هرگاه قیمت بنزین افزایش یافته، مصرف تنها برای یک بازه کوتاه (از یک تا ۶ ماه) کاهش یافته و پس از آن، به دلیل حل نشدن ریشه های اصلی، دوباره به روند قبلی بازگشته است.»

او این ناترازی را به سه دسته اصلی تقسیم کرد که بررسی آن ها نقشه راه واقعی برای مدیریت انرژی را نمایان می کند:

۱. خودروهای غیراستاندارد؛ عامل اصلی ناترازی (۴۰ تا ۵۰ درصد)

سقاب اصفهانی، استاندارد خودروها را متهم ردیف اول می داند. برآوردهای فنی نشان می دهد که حدود ۴۰ تا ۵۰ درصد از شکافی که میان مصرف فعلی و مصرف بهینه و استاندارد مشاهده می شود، مستقیماً ناشی از بهره وری پایین خودروهای تولید داخل است. این یعنی بخش بزرگی از بنزین کشور، نه در باک خودروها، بلکه در موتورهایی با راندمان پایین هدر می رود.

۲. ضعف مدل های حمل ونقل (۳۰ تا ۳۵ درصد)

علت دوم که مستقیماً با حوزه زیرساختی و لجستیکی مرتبط است، ساختار حمل ونقل کشور است. در حالی که شهرهای محوری دنیا بر توسعه حمل ونقل عمومی و انبوه بر (مانند مترو و اتوبوس های کارآمد) متمرکز هستند، در ایران و به ویژه تهران، الگوها به سمتی پیش رفته اند که سهم خودروهای شخصی سبک همچنان غالب است. به گفته این مقام مسئول، ۳۰ تا ۳۵ درصد از ناترازی مصرف، حاصل همین عقب ماندگی در مدل های حمل ونقل شهری است.

۳. ترافیک و سفرهای ناکارآمد (۲۰ تا ۲۵ درصد)

بخش سوم شکاف مصرف به مدیریت تردد بازمی گردد. سفرهای تک سرنشین، ترافیک های سنگین غیرضروری و سفرهای یک سرخالی (Empty Running)، بین ۲۰ تا ۲۵ درصد از هدررفت انرژی را به خود اختصاص داده اند.

عبور از شوک درمانی به سمت اصلاح ساختار

سقاب اصفهانی با تأکید بر اینکه این الگو تنها به بنزین محدود نیست، به ناکارآمدی موتورخانه ها در ساختمان های اداری و مسکونی به عنوان عامل اصلی ناترازی گاز اشاره کرد. وی تصریح کرد: «سیاست های گذشته عمدتاً با ایجاد شوک های قیمتی، به دنبال کاهش مقطعی مصرف بوده اند، اما این سیاست ها همواره رها شده اند.»

به باور رئیس سازمان بهینه سازی و مدیریت راهبردی انرژی، هدف گذاری اصلی کشور باید جابه جایی سطح کلی نمودار مصرف باشد؛ نه اینکه صرفاً با شوک های قیمتی، نمودار را برای مدتی کوتاه پایین بکشیم. او نتیجه گرفت: «تا زمانی که ریشه های بنیادین مصرف در صنعت خودرو و شبکه حمل ونقل حل نشود، هر سیاست قیمتی، فارغ از میزان اثرگذاری کوتاه مدت، در نهایت با بازگشت تورم و تغییر شرایط اقتصادی، خنثی خواهد شد.»

این گزارش بیانگر آن است که برای عبور از بحران انرژی، باید نگاه از مدیریت قیمت به سمت بهینه سازی فنی و ساختاری چرخش پیدا کند؛ رویکردی که در صورت اجرا، به جای جریمه کردن مصرف کننده، راندمان کل سیستم حمل ونقل و انرژی کشور را بالا خواهد برد.