◄ بندر بزرگ فاو؛ پروژه جاه طلبانه عراق برای تبدیل شدن به هاب ترانزیتی منطقه و چالش جدید بنادر ایران

عراق با سرعت در حال پیشبرد پروژه بندر بزرگ فاو در استان بصره است؛ طرحی که در صورت تکمیل، می تواند این کشور را به یکی از مهم ترین کانون های ترانزیت کالا میان آسیا و اروپا تبدیل کند و همزمان رقابت تازه ای برای بنادر جنوبی ایران ایجاد کند.

به گزارش تین نیوز، بر اساس اعلام منابع عراقی، پروژه بندر بزرگ فاو که از سال ۲۰۲۰ کلید خورده، با هدف تبدیل شدن به یکی از بزرگ ترین بنادر جهان در حال توسعه است. طبق چشم انداز اعلام شده، این بندر تا سال ۲۰۳۸ با برخورداری از حدود ۹۰ پست اسکله و ظرفیت تخلیه و بارگیری سالانه نزدیک به ۹۹ میلیون تن، می تواند در جایگاه دهمین بندر بزرگ جهان و بزرگ ترین بندر خاورمیانه قرار گیرد؛ هرچند کارشناسان نسبت به تحقق کامل این اهداف تردیدهایی مطرح می کنند.

موقعیت جغرافیایی فاو در جنوب شرقی عراق و نزدیکی به آب های خلیج فارس، این پروژه را به یکی از مهم ترین طرح های زیرساختی منطقه تبدیل کرده است. با این حال، یکی از چالش های جدی پیش روی این پروژه، وجود بقایای مین ها و مواد منفجره به جا مانده از جنگ ایران و عراق است؛ منطقه ای که در جریان عملیات والفجر ۸ شاهد درگیری های گسترده بوده است.

در کنار توسعه بندر، عراق پروژه ای مکمل با عنوان «Dry Canal» را نیز در دستور کار قرار داده است؛ طرحی که قرار است از طریق احداث خطوط ریلی برقی به طول حدود ۱۲۰۰ کیلومتر، بندر فاو را به مرزهای ترکیه و در نهایت به شبکه حمل ونقل اروپا متصل کند. به گفته مسئولان عراقی، این کریدور می تواند مسیر جدیدی برای انتقال کالا میان جنوب و جنوب شرق آسیا و اروپا ایجاد کند و نقش عراق را از یک کشور مصرف کننده به یک بازیگر ترانزیتی ارتقا دهد.

در این میان، نقش ترکیه به عنوان حلقه اتصال این کریدور به اروپا بسیار کلیدی ارزیابی می شود. ترکیه هم اکنون یکی از محورهای اصلی کریدور میانی (Middle Corridor) محسوب می شود که با همکاری جمهوری آذربایجان و گرجستان، مسیر انتقال کالا از چین به اروپا را تسهیل کرده است. آمارها نشان می دهد تنها در سال ۲۰۲۲، حدود ۸۱ میلیون تن کالا از خاک ترکیه ترانزیت شده است.

در حال حاضر، بندر ام القصر به عنوان مهم ترین پایانه کانتینری عراق شناخته می شود که عملکرد آن در سال ۲۰۲۲ به حدود ۱.۲ میلیون TEU رسیده است؛ رقمی که به مراتب بالاتر از مجموع عملکرد کانتینری بنادر جنوبی ایران از جمله بندر امام خمینی (ره) و خرمشهر گزارش شده است. حضور اپراتورهای بین المللی مانند ICTSI، CMA CGM و Gulftainer در این بندر، نقش مهمی در افزایش بهره وری و جذب خطوط کشتیرانی جهانی داشته است.

با تکمیل بندر بزرگ فاو، عراق گزینه جدیدی را در کنار مسیرهایی مانند بندرعباس در ایران و جبل علی در امارات برای انتقال کالا از هند و سایر کشورهای آسیایی به اروپا ارائه خواهد کرد. بر اساس برنامه ریزی ها، ظرفیت پایانه کانتینری این بندر حدود ۳.۵ میلیون TEU در سال خواهد بود.

از نظر فنی، پروژه فاو یکی از بزرگ ترین طرح های بندری منطقه محسوب می شود. طول موج شکن های این بندر به حدود ۲۴ کیلومتر می رسد که اجرای آن بر عهده شرکت هایی از یونان و کره جنوبی، از جمله شرکت «دِوو»، بوده است. همچنین مطالعات امکان سنجی پروژه توسط یک شرکت ایتالیایی انجام شده و برخی گزارش ها از مشارکت شرکت هایی مانند آلستوم فرانسه در توسعه خطوط ریلی مرتبط با این پروژه حکایت دارد.

در چنین شرایطی، توسعه بندر فاو می تواند معادلات رقابت در حوزه حمل ونقل دریایی و ترانزیت منطقه را تغییر دهد. بنادر جنوبی ایران، از جمله بندر امام خمینی (ره)، آبادان و خرمشهر که سابقه ای طولانی دارند، اکنون با چالش جدی تری برای حفظ جایگاه خود در شبکه تجارت بین المللی مواجه خواهند شد؛ به ویژه در شرایطی که عراق با جذب سرمایه گذاری خارجی و توسعه زیرساخت های مدرن، به دنبال تثبیت موقعیت خود در زنجیره تأمین جهانی است.

پروژه بندر بزرگ فاو را می توان یکی از جاه طلبانه ترین طرح های زیرساختی منطقه دانست که در صورت تحقق، نقش عراق را در تجارت جهانی به طور قابل توجهی ارتقا خواهد داد. با این حال، چالش های فنی، امنیتی و مالی همچنان بر سر راه این پروژه قرار دارد و موفقیت نهایی آن به میزان توان عراق در مدیریت این موانع بستگی خواهد داشت.