◄ اتصال بندر گوادر پاکستان به کریدور شمال جنوب/ تغییر تدریجی نقشه ترانزیتی منطقه

چندی پیش رسانه های روسیه از استقبال روسیه از الحاق بندر گوادر پاکستان به کریدور شمال جنوب خبر دادند و از قول الکسی اورچوک، معاون نخست وزیر روسیه نوشتند: ما مدتهاست که با پاکستان درباره اتصال به کریدور شمال جنوب مذاکره می کنیم.

به گزارش تین نیوز بر اساس اعلام خبرگزاری اسپوتنیک، الکسی اورچوک، معاون نخست وزیر روسیه  تاکید کرده که طرف ها در حال بررسی گزینه های مختلف برای برقراری ارتباط بین روسیه و پاکستان، از جمله راه آهن، هستند. به گفته او، کار روی کریدور شمال جنوب علیرغم درگیری های منطقه، از جمله در ایران، ادامه دارد.

اورچوک افزوده است: «بنابراین، ما قطعاً از چنین ابتکاراتی از سوی پاکستان استقبال می کنیم.

 استقبال روسیه از ایده اتصال بندر گوادر پاکستان به کریدور شمال جنوب، در نگاه اول شاید فقط یک موضع گیری دیپلماتیک به نظر برسد، اما در واقع می تواند نشانه ای از تغییر تدریجی در نقشه ترانزیتی منطقه باشد. تا همین چند وقت پیش، این کریدور بیشتر با محور ایران، روسیه و هند شناخته می شد، اما حالا به نظر می رسد مسکو به دنبال آن است که دایره بازیگران و مسیرهای آن را گسترده تر کند.

این رویکرد برای روسیه چندان عجیب نیست. مسکو در سال های اخیر، هم به دلیل تحریم های غرب و هم به دلیل تغییرات ژئوپلیتیکی، تلاش کرده مسیرهای تجاری خود را متنوع تر کند. در چنین شرایطی، پاکستان می تواند برای روسیه فقط یک شریک سیاسی یا منطقه ای نباشد، بلکه به یک مسیر مکمل در دسترسی به آب های آزاد و بازارهای جنوب آسیا تبدیل شود. از این زاویه، گوادر برای روس ها فقط یک بندر نیست؛ یک امکان تازه در معادله حمل و نقل منطقه ای است.

البته اهمیت این خبر بیشتر زمانی روشن می شود که بدانیم روسیه این استقبال را در شرایطی مطرح کرده که خود کریدور شمال جنوب همچنان با چالش های اجرایی، زیرساختی و سیاسی روبه روست.

اشاره الکسی اورچوک به ادامه کار روی این کریدور «با وجود درگیری های منطقه ای، از جمله در ایران» هم از همین منظر مهم است. این جمله به نوعی نشان می دهد که مسکو نمی خواهد آینده این مسیر را فقط به یک جغرافیا یا یک گلوگاه خاص گره بزند. به بیان ساده تر، روسیه دنبال این است که اگر یک مسیر دچار اختلال شد، کل پروژه متوقف نشود.

در این میان، طبیعتا نام ایران هم پررنگ می شود. کریدور شمال جنوب برای ایران فقط یک پروژه حمل و نقلی نیست، بلکه سال هاست به عنوان یک مزیت مهم ژئوپلیتیکی و اقتصادی از آن یاد می شود. حالا اگر بندری مانند گوادر هم وارد این معادله شود، باید آن را هم یک فرصت دانست و هم یک هشدار. فرصت از این جهت که هرچه شبکه ترانزیتی منطقه گسترده تر شود، امکان پیوند مسیرها و افزایش تجارت بیشتر می شود. هشدار از این جهت که اگر ایران در تکمیل زیرساخت، تسهیل تجارت و کاهش گره های اجرایی کند عمل کند، رقبای منطقه ای آماده اند سهم بیشتری از این مسیرها بگیرند.

 نباید فراموش کرد که گوادر خود به تنهایی یک بندر معمولی نیست. این بندر در سال های اخیر به دلیل حضور چین و جایگاهی که در کریدور اقتصادی چین پاکستان پیدا کرده، به یکی از نقاط مهم در معادلات منطقه تبدیل شده است. اگر این بندر به کریدور شمال جنوب هم متصل شود، عملاً یک هم پوشانی تازه میان منافع روسیه، پاکستان و حتی چین شکل می گیرد؛ هم پوشانی ای که می تواند وزن این بندر را در رقابت های ترانزیتی بیشتر کند.

استقبال روسیه از پیشنهاد پاکستان نشانگر ورود شرایط رقابتی بر سر مسیرهای ترانزیتی در منطقه به مرحله تازه ای است. در این مرحله، دیگر صرف قرار گرفتن روی نقشه کافی نیست. هر کشوری که سریع تر تصمیم بگیرد، زیرساخت آماده تری داشته باشد و تجارت را کمتر گرفتار بروکراسی کند، شانس بیشتری برای تبدیل شدن به گره اصلی این شبکه خواهد داشت. برای ایران هم پیام ماجرا روشن است؛ مزیت جغرافیایی مهم است، اما حفظ این مزیت بدون چابکی در اجرا، تضمین شده نیست.