حمل و نقل هوشمند؛ پیش شرط رقابت پذیری شرکت های ایرانی در کریدورهای ترانزیتی

به گزارش  تین نیوز به نقل از ترابرنیوز، ایران به دلیل موقعیت ژئوپلیتیکی ممتاز خود، همواره یکی از مسیرهای اصلی اتصال آسیای شرقی به اروپا و حلقه ارتباطی شمال و جنوب منطقه بوده است. در سال های اخیر، رقابت کشورها برای جذب سهم بیشتری از بازار ترانزیت افزایش یافته و توسعه کریدورهای حمل ونقل به اولویت راهبردی دولت ها تبدیل شده است.

اما تجربه جهانی نشان می دهد توسعه زیرساخت های فیزیکی مانند جاده، بندر و راه آهن به تنهایی کافی نیست. آنچه مزیت رقابتی پایدار ایجاد می کند، حرکت به سمت حمل و نقل هوشمند و دیجیتال سازی فرآیندهای لجستیکی است. بدون هوشمندسازی، حتی پیشرفته ترین زیرساخت ها نیز نمی توانند جایگاه رقابتی کشور را تضمین کنند.
شرکت های حمل ونقل بین المللی و فورواردرها نقش کلیدی در مدیریت جریان کالا دارند. اگر این شرکت ها عملیات، مالی، اسناد و ارتباط با مشتریان خود را به صورت دیجیتال و یکپارچه مدیریت نکنند، اتصال آن ها به شبکه های ترانزیتی هوشمند منطقه ای با چالش جدی مواجه خواهد شد. به همین دلیل، استفاده از سیستم های یکپارچه مدیریت حمل ونقل (TMS) و اتصال آن به سامانه های سازمانی (ERP)، به یک ضرورت استراتژیک در مسیر تحقق حمل و نقل هوشمند در ایران تبدیل شده است.

TMS و ERP؛ دو ابزار کلیدی در مدیریت نوین حمل ونقل

سیستم مدیریت حمل ونقل یا TMS، نرم افزاری تخصصی برای برنامه ریزی، اجرا و کنترل عملیات جابه جایی کالا است. این سیستم امکان مدیریت سفارش ها، برنامه ریزی مسیر، انتخاب ناوگان، صدور اسناد حمل، رهگیری محموله و مدیریت قراردادها را در یک بستر واحد فراهم می کند. در نسخه های پیشرفته، TMS با بهره گیری از هوش مصنوعی و تحلیل داده ها، بهترین مسیرها و ترکیب های حمل را پیشنهاد می دهد و به شکل مستقیم در ارتقای بهره وری و کاهش هزینه ها نقش دارد؛ دقیقاً همان چیزی که در چارچوب حمل و نقل هوشمند تعریف می شود. در مقابل، سیستم ERP یا برنامه ریزی منابع سازمانی، وظیفه مدیریت فرآیندهای داخلی شرکت مانند حسابداری، مالی، منابع انسانی، انبار و تدارکات را بر عهده دارد.

یکپارچگی TMS و ERP؛ فرصت ها و مزایا

با یکپارچه شدن TMS و ERP، فرایندهای زیر اجرا می شوند:
اطلاعات عملیات حمل بلافاصله در سیستم مالی ثبت می شود؛
سود و زیان هر حمل، مسیر یا مشتری به صورت لحظه ای قابل مشاهده است؛
گزارش های مدیریتی دقیق و قابل اتکا تولید می شود.
در بسیاری از شرکت های حمل ونقل، این دو حوزه هنوز جدا از یکدیگر اداره می شوند. این موضوع باعث اختلاف اطلاعات، تأخیر در گزارش گیری و بروز خطاهای مالی می شود. یکپارچه سازی این دو سامانه، گامی اساسی در تحقق حمل و نقل هوشمند است.

پایان سامانه های جزیره ای؛ آغاز مدیریت یکپارچه در حمل و نقل هوشمند

یکی از چالش های رایج شرکت های فورواردر، استفاده از سامانه های جزیره ای در واحدها یا شعب مختلف است. نتیجه چنین ساختاری عبارت است از:
۱. ثبت چندباره اطلاعات
۲. افزایش خطاهای انسانی
۳. عدم هماهنگی میان واحدها
۴. دشواری در تهیه گزارش های مدیریتی دقیق

با یکپارچه سازی TMS و ERP و ایجاد پایگاه داده مشترک:

۱. اطلاعات محموله و هزینه ها در همه واحدها یکسان می شود؛
۲. خطاهای ناشی از ورود مجدد اطلاعات حذف می شود؛
۳. ارتباط میان عملیات و مالی بهبود می یابد؛
۴. مدیران تصویر شفافی از عملکرد شرکت به دست می آورند.
داشبوردهای مدیریتی نیز امکان تحلیل روند هزینه ها، عملکرد ناوگان و سودآوری مشتریان را فراهم می کند. تصمیم گیری داده محور، جوهره اصلی حمل و نقل هوشمند است.

نقش حمل و نقل هوشمند در توسعه کریدورهای ترانزیتی ایران

در سال های اخیر، دولت ایران هوشمندسازی حمل ونقل را به یکی از محورهای اصلی سیاست گذاری تبدیل کرده است. پروژه هایی مانند؛ پنجره واحد بندری، توسعه تبادل الکترونیکی اسناد و دیجیتالی سازی کریدور شمال–جنوب، نشان می دهد آینده ترانزیت کشور مبتنی بر داده و سامانه های هوشمند خواهد بود.
در سطح بین المللی نیز اجرای پروژه هایی مانند eTIR و اسناد الکترونیکی حمل، زمان توقف در مرزها را کاهش داده و سرعت ترانزیت را افزایش داده است. اما بهره برداری واقعی از این ظرفیت ها زمانی ممکن است که شرکت های حمل ونقل نیز سامانه های داخلی خود را به روز و یکپارچه کنند.

تجربه جهانی؛ تحول حمل و نقل هوشمند از شرکت ها آغاز می شود

کشورهای موفق در حوزه لجستیک ابتدا شرکت های خصوصی حمل ونقل خود را به سیستم های دیجیتال و یکپارچه مجهز کرده اند و سپس شبکه های ملی هوشمند را توسعه داده اند. دیجیتال شدن شرکت ها باعث شده اتصال آن ها به سامانه های ملی و بین المللی با سرعت بیشتر و هزینه کمتر انجام شود. این الگو نشان می دهد تحول در حمل و نقل هوشمند از درون شرکت ها آغاز می شود و سپس در سطح ملی گسترش می یابد. به بیان دیگر کریدور هوشمند، بدون شرکت های هوشمند شکل نخواهد گرفت.

اهمیت پایگاه داده مشترک در مدیریت شعب بین المللی

شرکت هایی که در چند کشور یا چند شهر فعالیت دارند، استفاده از سیستم های جداگانه در شعب مختلف باعث ایجاد اختلاف در اطلاعات و دشواری در کنترل عملکرد می شود. اما با استفاده از یک پایگاه داده مرکزی، تمام شعب به یک اطلاعات واحد دسترسی خواهند داشت. در نتیجه برای شرکت های حمل و نقل بین المللی؛ امکان مقایسه عملکرد شعب فراهم می شود؛ تحلیل سودآوری دقیق تر انجام می شود و همچنین تبادل اسناد حمل و گمرکی با طرف های خارجی نیز سریع تر و دقیق تر انجام می شود. این ساختار، زیرساخت سازمانی لازم برای تحقق حمل و نقل هوشمند در مقیاس بین المللی است.

مسیر پیاده سازی حمل و نقل هوشمند در شرکت ها

اجرای موفق پروژه های هوشمندسازی نیازمند طی کردن مراحل زیر است:
۱. بررسی وضعیت موجود و شناسایی نقاط ضعف در فرآیندهای عملیاتی و مالی
۲. انتخاب یک پلتفرم نرم افزاری که بتواند عملیات حمل، مالی و اسناد را به صورت یکپارچه مدیریت کند
۳.استفاده از استانداردهای بین المللی در تبادل داده
۴. آموزش کارکنان و مدیریت تغییر
۵.توجه جدی به امنیت اطلاعات
همچنین بهره گیری از فناوری هایی مانند اینترنت اشیا، هوش مصنوعی و تحلیل داده ها می تواند فرآیندها را بهینه کرده و مزیت رقابتی پایدار ایجاد کند.

آینده صنعت متعلق به حمل و نقل هوشمند است

هوشمندسازی، دیگر یک انتخاب لوکس یا پروژه ای تجملی نیست؛ بلکه پیش شرط بقا در بازار رقابتی منطقه ای است. شرکت هایی که امروز به سمت سیستم های یکپارچه TMS و ERP حرکت می کنند، در سال های آینده سهم بیشتری از بازار ترانزیت خواهند داشت. ایجاد پایگاه داده مشترک، دیجیتال سازی فرآیندها و تصمیم گیری مبتنی بر داده، سه رکن اصلی حمل و نقل هوشمند هستند که هزینه ها را کاهش می دهند، کیفیت خدمات را افزایش می دهند و شرکت ها را برای حضور مؤثر در کریدورهای منطقه ای آماده می کنند. تحول دیجیتال صنعت حمل ونقل آغاز شده است. شرکت هایی که زودتر این مسیر را انتخاب کنند، رهبران بازار آینده خواهند بود.