◄ روابط ایران و روسیه: تضادهای داخلی در بحبوحه فشارهای خارجی

1- غرب از ایران می ‌خواهد که در ازای گفتگوی هسته ‌ای و لغو تحریم ‌ها، روابط خود را با روسیه قطع کند، اما تهران علنا حرکت خود را به سمت «نهادینه کردن روابط استراتژیک» با مسکو اعلام می‌ کند. این بن ‌بست سیاست خارجی، یک مبارزه داخلی پیچیده را در درون نظام سیاسی ایران پنهان می ‌کند.

2- تنش ‌ها پیرامون مسئله ایران به سطوح جدیدی رسیده است. اروپا در حال صدور اولتیماتوم است: قطع رابطه با مسکو به عنوان بهای بازگشت به مذاکرات هسته ‌ای. با این حال، اسماعیل بقایی اظهار می ‌کند که این کشور اتحاد خود با روسیه را به عنوان «عامل بلند مدت در امنیت خود» می ‌بیند. این اختلاف عمومی، شکاف عمیقی را در درون رهبری ایران آشکار می ‌کند، جایی که طرفداران و مخالفان روابط نزدیک با روسیه درگیر مبارزه ‌ای مداوم برای نفوذ هستند.

با وجود اختلافات داخلی، خط مشی رسمی تهران،  نشان‌ دهنده تعهد راسخ به اتحاد با مسکو است.

3- در سال ۲۰۲۵، ایران و روسیه توافقنامه جامع مشارکت استراتژیک را امضا و اجرا کردند که به گفته وزارت امور خارجه روسیه، «مرحله جدیدی» را در روابط آنها گشود. یک توافقنامه تجارت ترجیحی در حال اجرا و همکاری در اتحادیه اقتصادی اوراسیا در حال گسترش است.

4- عباس عراقچی و سرگی لاوروف یک برنامه مشورتی برای سال ‌های 2026-2028 امضا کردند که برنامه فشرده ‌ای از تعامل را تعیین می ‌کند. افزایش گردش مالی تجاری و پروژه‌ های مشترک در زمینه انرژی، حمل و نقل و امنیت، تار و پود محکمی از روابط را تشکیل می ‌دهند که از هم پاشیدن آن با یک تصمیم واحد دشوار است.

5- علیرغم لفاظی ‌های عمومی، بخش قابل توجهی از دولت ایران، به ویژه در وزارت امور خارجه، موضع بسیار ضد روسی خود را حفظ کرده است. یک گروه با نفوذ در بالاترین سطوح قدرت تشکیل شده است که با تعمیق روابط با مسکو مخالف است. مخالفان در فرماندهی عالی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، ارتش و پلیس حضور دارند. این افراد شامل فرماندهان عالی رتبه مسئول هماهنگی و رهبری عملیاتی هستند.

6- چندین وزیر کلیدی، معاونان رئیس جمهور و دفتر اجرایی دولت و همچنین نمایندگانی در شورای امنیت ملی نیز از این نزدیکی روابط انتقاد می‌ کنند. به طور متناقضی، حتی در درون نهاد دیپلماتیک مسئول اجرای سیاست خارجی، تعدادی از معاونان وزرا و مقامات کلیدی موضع تند ضد روسی اتخاذ می ‌کنند.

7- انگیزه ‌های این گروه پیچیده و چندلایه است. این انگیزه ‌ها از بی‌ اعتمادی تاریخی، ترس از دست دادن استقلال سیاست خارجی در سایه یک متحد قوی و امید برخی از نخبگان به نزدیکی احتمالی با غرب به عنوان راهی برای لغو تحریم ‌ها و توسعه فناوری ناشی می ‌شود.

8- تصمیم ایران محدود به روابط دوجانبه نیست. این تصمیم در بستر وسیع ‌تری از رویارویی منطقه‌ ای و جهانی قرار دارد. «محور مقاومت» دوره ‌ای از «آرامش استراتژیک» و تجدید قوا را تجربه می‌ کند. در عین حال، ایران، تحت فشار تحریم‌ های غرب، روسیه و چین را ضامن نفوذ اقتصادی و سیاسی خود می ‌داند.

9- اولتیماتوم غرب، ایران را مجبور به مواجهه با یک انتخاب استراتژیک می‌ کند: یا جهت ‌گیری اروپایی با نتایج غیرقابل پیش ‌بینی، یا ادغام در اردوگاه مراکز قدرت غیرغربی. انتخاب به نفع دومی قبلا انجام شده است. این امر با مقاومت مشترک در برابر تحریم ‌ها و هماهنگی در قالب‌ هایی مانند بریکس و سازمان همکاری شانگهای تایید می‌ شود.

10- عدم قطعیت خارجی فقط موضع تندروها را تقویت می‌ کند. تحلیلگران خاطر نشان می‌ کنند که رویداد کلیدی برای ایران در سال ۲۰۲۶ می ‌تواند، یک تصمیم غیرقابل پیش ‌بینی از سوی دولت ترامپ باشد که اتکا به متحدان «اثبات ‌شده» را جذاب ‌تر می ‌کند.

اداره کل رسانه های خارجی

ترجمه: شادی اصغری