◄ رضایت مشتری یا رکورد شکنی در سرعت
وبلاگ تین نیوز، سعید قصابیان | در اینجا تلاش شده تا عوامل موثر در جلب رضایت مسافر در بخش ریلی مرور شوند.
این فهرست نشان می دهد که حمل و نقل مسافری ریلی علاوه بر " سرعت" فرصت های زیاد دیگری برای جلب و افزایش رضایت مشتری دارد. شاید با تلاش برای بهبود سایر عوامل فوق الذکر بتوان خیلی زودتر و ارزانتر رضایت مشتری را جلب کرد بدون آنکه به دنبال رکورد شکنی در سرعت فیزیکی قطار باشیم و هزینه های آن را بر اقتصاد کشور تحمیل کنیم.
عوامل موثر بر رضایت مشتری:
در همه کسب و کارها از جمله کسب و کار حمل مسافر، رضایت مشتری همواره به عنوان هدف اصلی مورد نظر است.
رضایت مشتری از طرق مختلف تامین می شود. یکی از این طرق ارائه سرویس خوب به مسافر و دیگری کاهش زمان سفر است. ذیلاً تلاش می شود عوامل موثر در جلب رضایت مشتری حمل و نقل مسافری در بخش ریلی مرور شود.
الف) دسترسی آسان به بلیت:
جستجوی مسافر برای به دست آوردن بلیت و زمان صرف شده برای آن بخشی از زمان سفر و سهم عمده ای از مطلوبیت آن محسوب می شود. در سال های اخیر تحولاتی در این زمینه رخ داده است اما کافی نیستند:
- بلیت فروشی از حالت متمرکز به آژانس های مسافرتی سطح شهرها توزیع شده است.
- بلیت پیش فروش می شود.
- درصدی از بلیت ها از طریق اینترنت فروخته می شوند.
- دوره های پیش فروش بلیت بازتر شده اند.
در حال حاضر بزرگترین مشکل در ارائه بلیت به مسافران، عدم امکان ارائه بلیت به همه متقاضیان است. حمل و نقل ریلی کشور هم اکنون توان جابجائی تنها 26 میلیون مسافر در سال را دارد. * 1 و 2
ب) دسترسی سریع از مبداء حرکت به ایستگاه راه آهن و بالعکس در مقصد:
در برخی از شهرها مانند تهران ایستگاه راه آهن در مرکز متراکم شهر قرار دارد و دسترسی به آن برای بسیاری از تهرانی ها به چند ساعت وقت نیاز دارد. در برخی از شهرها مانند اصفهان ایستگاه راه آهن دور از شهر قرار دارد و دسترسی به آن برای بسیاری از اصفهانی ها به چند ساعت وقت نیاز دارد. تسهیل حرکت مسافر از منزل تا راه آهن نیازمند مشارکت مسئولین راه آهن و مسئولین شهری است. بهره برداری از ایستگاه مترو میدان راه آهن در سال 93 ، پانزده سال بعد از راه اندازی اولین خط مترو نشان می دهد که سرویس دهی به مسافران راه آهن، جزو اولویت های اجرای پروژه مترو نبوده است. *3
موقعیت ایستگاه راه آهن و تعداد و توزیع آن در شهرهای بزرگ یکی از دغدغه های سیستم حمل و نقل ریلی به خصوص در بحث قطارهای سریع السیر است. دپارتمان مسافری و سریع السیرUIC مطالعاتی را در این زمینه انجام داده است.*4
وقتی از قطار سریع السیر صحبت می شود نمی توان مسافر را در مبداء و همینطور شهرهای بزرگ بین راه برای تخلیه و مسافرگیری معطل کرد.
پ) کیفیت سالن انتظار مسافرین در ایستگاه های راه آهن:
حداقل مطالبه مشتری، یک سالن انتظار آرام و راحت و زیباست. امروزه از ایستگاه های راه آهن به عنوان گالری و نمایشگاه آثار هنری هم استفاده می شود. بعضی از ایستگاه های راه آهن ایران این قابلیت را دارند که به عنوان آثار تاریخی و دیدنی و توریستی ثبت شوند. امروزه این پتانسیلها مغفول هستند.
ت) زمان عبور از گیتهای کنترل بلیط و بازرسی ها:
رضایت مسافر در این است که این زمان حداقل باشد.
ث) سهولت طی مسیر بین سالن انتظار و پای قطار( در ایستگاه مبدا و مقصد):
هنوز در بسیاری از ایستگاه های راه آهن ایران، مسافر اختلاف سطح های این مسیر را چمدان به دست طی می کند. کف واگن با سکو هم سطح نیست.
ج) حرکت به موقع قطار و طی ایستگاه های مسیر و وصول به مقصد طبق برنامه زمانی:
مسافر حق دارد هر ایستگاه را در ساعت اعلام شده در برنامه سفر، پشت سر بگذارد.بخصوص ایستگاه مبداء و مقصد خود را.در راه ماندن قطار، تقلیل سرعت خارج از برنامه ، افزایش سرعت برای جبران عقب ماندن از برنامه، تلاقی و . . . اسباب نارضایتی مسافر است.
چ) طی مسیر با سرعت هر چه بیشتر.
ح) انجام سفر در ساعت های مناسب:
حمل و نقل ریلی مسافری نمی تواند زمان اعزام قطارها را به صورت مساوی در طول روز تقسیم کند.سفر در ساعت های کاری و فعال روز برای مسافر مطلوب نیست. قطارهای شب رو مسافر ایرانی را بیشتر ارضاء می کنند. به خصوص اینکه به ازای هر سفر شبانه و خواب در قطار، هزینه یک شب اجاره هتل صرفه جوئی می شود.
خ) آرایش صندلی در داخل سالن مسافری:
تاکنون آرایش اتوبوسی و کوپه ای در راه آهن ایران هر دو به کار گرفته شده اند. آرایش اتوبوسی برای سفرهای حومه ای و کوتاه مدت ( عمدتا برای اهداف کاری ) مناسب است. آرایش کوپه ای مناسب مسافرت های بلند مدت ( عمدتا به هدف زیارت و سیاحت و به صورت خانوادگی) است. اعزام مسافر زیارتی به مشهد با ترنست( اتوبوسی) یک اشتباه استراتژیک در راه آهن ایران بود. مهندسان در بخش ناوگان مسافری ایران، مهارت و تجربه زیادی در طراحی و تغییر آرایش سالن های مسافری دارند و میتوانند ذائقه مسافر را در بازسازی واگن ها لحاظ کنند.
د) زیبایی فضای داخلی سالن مسافری:
مهندسان در بخش ناوگان مسافری ایران، مهارت و تجربه زیادی در طراحی و ساخت سالن های زیبای مسافری دارند و میتوانند ذائقه مسافر را در بازسازی واگن ها لحاظ کنند.
ذ) قطارهای توریستی:
ارائه قطارهای توریستی به مشتریان حمل و نقل ریلی یک برگ برنده برای این کسب و کار به حساب می آید و اسباب جلب رضایت مشتری است. مسیر بسیار زیبای راه آهن شمال، لرستان و آذربایجان امکان طبیعت گردی را با قطار را به مسافر ایرانی و خارجی می دهند. ابنیه راه آهن به عنوان مقاصد گردشگری قابل استفاده هستند مانند ایستگاه بیشه، ایستگاه خرمشهر، ایستگاه و پل ورسک، پل تله زنگ، پل قطور و . . . این قطارها طبعاً روز رو هستند و نباید سرعت زیادی داشته باشد تا مسافر بتواند حداکثر لذت را در عبور از طبیعت ببرد.
ر) حرکت آرام قطار و بدون تکان:
تغییر سرعت ناگهانی ( اعم از افزایش و کاهش آن) مسافر را اذیت می کند و علامت آشفتگی در سیر و حرکت قطار است. جوش درز ریل در خطوط ایران توانسته آرامش خوبی را برای مسافر فراهم کند. بهبود کیفیت تعمیرات به جلوگیری از انتقال ضربات آلات ناقله به فضای استقرار مسافرین کمک می کند.
ز) مسافرت بدون سانحه:
هر سانحه در راه آهن، شهرت ایمن بودن این روش حمل و نقل را در ذهنیت مسافر به شدت مخدوش می کند. انعکاس رسانه ای هر سانحه باعث از دست رفتن گروه عظیمی از مشتریان بالقوه و بالفعل حمل و نقل مسافری ریلی می شود.
ژ) کیفیت مطلوب خدمات داخل کوپه اعم از تهویه، برخورد مودبانه مامورین، زیبائی و تمیزی محیط واگن و وسائل سفر، نور سالن ها، غذا خوب و متنوع، سرویس بهداشتی مناسب: خرابی تهویه، مشاهده جانوران موذی در قطار، مسمویت غذائی مسافر، قطع آب واگن، برای حمل و نقل ریلی مسافری یک فاجعه محسوب می شود.
س) استفاده از تکنولوژی ارتباطی:
امروزه تکنولوژی ارتباطی، خدمات لوکس به حساب نمی آید. مسافر نیاز دارد که در طول سفر به اینترنت دسترسی داشته باشد.
ش) وجود امنیت برای جان و مال مسافران:
هر گونه آسیب به وسائل شخصی، سرقت ، آسیب جانی ( از جمله پرتاب سنگ به شیشه) باعث ایجاد سابقه ذهنی منفی در مسافر می شود. تلاش های عوامل فرهنگی در راه آهن ایران، سنگ پرانی به شیشه قطارها را به میزان محسوسی کاهش داده است. وقوع سرقت در قطار برای حمل و نقل ریلی مسافری یک فاجعه محسوب می شود.
ص) سوار کردن مسافر مطابق ظرفیت واگن:
طمع شرکت های مسافری برای سوار کردن مسافر بیشتر از ظرفیت و چشم پوشی عمدی مامورین بر سوار شدن افراد بدون بلیت، عامل نارضایتی مسافرینی است که از مجاری رسمی بلیت تهیه کرده اند. آنها انتظار ندارند با افراد با و بدون بلیت یکسان رفتار شود. اشغال راه رو واگن با مسافران سرپائی بی احترامی به مسافر است.
ض) انجام فریضه نماز در فرصت کافی و در نمازخانه تمیز: وضو گرفتن در ایستگاه های یخ زده بین راه را اکثر مسافران قطارهای ایران تجربه کرده اند.
ط) استقرار تیم های آتش نشانی در ایستگاه ها.
ظ) حضور پزشک در قطار و استقرار اورژانس در ایستگاه ها.
سیاهه موجز بالا به یاد می آورد که حمل و نقل مسافری ریلی فرصت های زیادی برای جلب و افزایش رضایت مشتری دارد. مشتری با لحاظ کردن جمیع این عوامل و مقایسه آنها با قیمت بلیت، نسبت به انتخاب قطار برای سفر اقدام می کند. امروز دیده می شود که در ذهنیت عموم اصحاب صنعت ریلی، از میان همه عوامل بالا تمرکز بر " سرعت سیر " است و سایر امکانات و فرصت های جلب رضایت مشتری در اولویت های بعدی قرار گرفته اند.
شاید تسهیل دسترسی مسافر به بلیت قطار و ارائه صندلی بیشتر به متقاضیان سفر، تسهیل دسترسی مسافر به ایستگاه راه آهن، زیبا سازی ایستگاه ها، بهبود کیفیت سالن های انتظار، اصلاح هندسی ایستگاه ها، حذف تاخیرها و بی برنامگی اعزام قطارها، کاهش سوانح ریلی، زیبا سازی واگن های مسافری، بهبود کیفیت خدمات داخل قطار، تامین امنیت برای جان و مال مسافران و تجهیز قطارها و ایستگاه ها به سیستم های ایمنی و . . . . خیلی زودتر و ارزانتر رضایت مشتری را جلب کند تا رکورد شکنی در سرعت قطار. افزایش سرعت الزاماً به معنای حمل مسافر بیشتر در واحد زمان نیست. مسئله این است که با دو برابر کردن سرعت از
150 به 300 کیلومتر بر ساعت ، هزینه ها خیلی بیش از دوبرابر است. *5
صنعت حمل و نقل ریلی در برابر این سوال قرار دارد که با توجه به محدودیت امکانات و سرمایه و حتی نقدینگی ، "سرعت سیر" در کجای فهرست اولویت های تخصیص اعتبارات و یا استفاده از فاینانس خارجی قرار دارد؟
افکار عمومی
شرکتهای صاحب تکنولوژی، قطارهای پر سرعت خود را به عنوان ویترین به مشتریان نشان می دهند و از این طریق بازاریابی می کنند.*6
اما همه ما می دانیم که در اروپا و ژاپن ( که در حمل و نقل ریلی پیشرو هستند و به آن عمومیت بخشیده اند ) فقط بین شهرهای اصلی( مثلا پاریس- لیون) قطار سریع حرکت می کند و جابجایی انبوه مسافر توسط قطارهای متعارف انجام می شود.
متاسفانه گروهی از کارشناسان در کشورهای در حال توسعه، مجذوب این ویترین ها می شوند و راه آهن ژاپن را مساوی شینکانسن و راه آهن فرانسه را معادل TGV و راه آهن آلمان را معادل ICE می انگارند و آن را به افکار عمومی خود معرفی و توصیه می کنند.
متاسفانه اطلاعات اصحاب رسانه کشور ما در باره تحولات صنعت ریلی آنقدر کم است که ایشان هم مجذوب این القائات می شوند و به آن دامن می زنند. نتیجه این اطلاع رسانی رویائی این است که مسافر ایرانی راه آهن کشور خود را با شینکانسن و TGV و ICE مقایسه و احساس سرافکندگی می کند. وقتی خواسته های رویائی را به جامعه تزریق می کنیم و جامعه بر اساس آن یک قطار تند رو را مطالبه می کند ( و به هزینه آن رضایت می دهد)، نتیجه اش این می شود که مسافر به توبوترن و پردیس دست پیدا می کند اما از سفرش رضایت ندارد.
دود کردن موتور قطارترنست پردیس برای حمل و نقل ریلی مسافری یک فاجعه محسوب میشود.
متاسفانه کارشناسان و رسانه ها به موازات معرفی قطارهای پر سرعت، این آگاهی را به عموم نمی دهند که در گوشه و کنار دنیا راه آهن های دیگری هم وجود دارند که به جای آنکه بودجه محدود خود را صرف "سرعت" کنند برای بهبود کیفیت خدمات تلاش می کنند و سعی می کنند جمعیت بیشتری را زیر چتر خدمات ریلی درآورند.
کارشناسان و ارباب جرائد و انجمن های حرفه ای و علمی صنعت ریلی این توانائی را دارند که ذائقه و انتظار جامعه را به کانال صحیح باز گردانند. آگاهی رسانی در مورد آخرین تکنولوژی ها خیلی خوب است اما توصیه نوع خاصی از تکنولوژی به مخاطب، نیازمند استدلال فنی و اقتصادی و اجتماعی است.
جمع بندی و پیشنهاد
صورت مسئله در حمل و نقل، جلب رضایت مسافر است. جلب رضایت مسافر اسباب زیادی دارد و افزایش سرعت فیزیکی قطار فقط یکی از این اسباب است. پیشنهاد می شود در حل مسئله، همه این عوامل به صورت یکجا دیده شوند. باید تکلیف خود را با این سوال روشن کنیم که بهتر است بودجه محدود خود را صرف هزینه سنگین "سرعت" کنیم یا به دنبال جلب رضایت مشتری از طرق دیگر باشیم؟
پیشنهاد دیگر این نوشته این است که کارشناسان و ارباب رسانه و انجمن های حرفه ای و علمی در صنعت ریلی حمل و نقل مسافری کارا و اثر بخش را به جامعه توصیه کنند.
1- منبع: مصاحبه مدیر عامل راه آهن با رادیو ایران- دی ماه 93
2- ریشه این مشکل عدم سرمایه گذاری در حمل و نقل مسافری ریلی است که موضوع این نوشته نیست.
3- ایستگاه مترو فرودگاه مهرآباد، 15 سال بعد از راه اندازی اولین خط مترو هنوز به بهره برداری نرسیده است. این نشان می دهد که سرویس دهی به مسافران فرودگاه هم جزو اولویت های اجرای پروژه مترو نبوده است.
4- در این مورد به مباحث سمینار آموزشی بین المللی فعالیتهای مسافری و ترافیک ریلی سریع السیر UIC ( تهران/ 8-10 شهریور ماه 93) مراجعه فرمایید.
5-در مورد هزینه های راه اندازی قطار پر سرعت به مباحث سمینار آموزشی بین المللی فعالیت های مسافری و ترافیک ریلی سریع السیر UIC ( تهران/ 8-10 شهریور ماه 93) مراجعه فرمایید. این هزینه ها به تامین ناوگان پر سرعت محدود نیستند.احداث خط ویژه با تلرانسهای دقیق، تامین انرژی سیستم، سیستم مدیریت اطلاعات ، سیستم علائم و ارتباطات پیشرفته،هزینه نگهداری و تعمیرات زیر ساخت و ناوگان باید مد نظر باشند.
6-یکی از این بازاریابی های موفق، فروش قطار مغناطیسی به شانگهای چین بود. این قطار در سال 2004 در فاصله 30 کیلومتری بین فرودگاه پودونگ تا شهر شانگ های افتتاح گردید. این قطار باعث جلب توریست به این شهر شد. امروز می بینیم که از این نمد کلاهی برای کمک به رفت و آمد عمومی در این شهر ساخته نشد. بعید است دسترسی به فرودگاه اولویت مردم عادی شانگهای باشد و آنها توان یا اصراری برای پرداخت هزینه بلیت این قطار را داشته باشند. ضمناً تشعشع ناشی از میدان قوی مغناطیسی مسیر قطار باعث شدهاست تا مسئولان خط مگلو شانگهای ناچار به خرید و تملک اراضی اطراف خط به منظور ایجاد یک ناحیه خالی از
سکنه بین مسیر مگلو و نواحی مسکونی شوند. بخشی از گناه این بی اطلاعی بر گردن ما کارشناسان صنعت ریلی است.