جای خالی ارتقای بهرهوری در برنامه های توسعه راهآهن
تین نیوز | برنامه گفتگوی ویژه خبری شب گذشته میزبان وزیر راه و شهرسازی بود تا برنامههای این وزارتخانه برای توسعه و بهبود حمل و نقل ریلی را ارائه کند. اقای آخوندی در این برنامه با اشاره به وضعیت موجود حمل و نقل ریلی اعلام کرد برای این شیوه حمل و نقل در سال ۱۴۰۰ جابجایی ۲۰۰ میلیون تن بار و بیش از ۵۵ میلیون نفر مسافر هدفگذاری شده است.
برهمین اساس ایشان مهمترین اقدامات لازم برای دستیابی به این اهداف را توسعه زیرساختهای شبکه ریلی و نوسازی ناوگان حمل و نقل ریلی عنوان کردند. به گفتهی آقای آخوندی برای دستیابی به این اهداف علاوه بر نوسازی ناوگان نیازمند احداث ۱۳۰۰۰ کیلومتر ریل جدید هستیم که ۹۰۰۰ کیلومتر آن مربوط به احداث محورهای جدید و ۴۰۰۰ کیلومتر آن برای دوخطه یا حتی سه خطه شدن محورهای موجود است. ایشان همچنین برقی کردن محورهای اصلی راهآهن یعنی محرهای تهران ـ مشهد، تهران ـ تبریز و تهران ـ بندرعباس را به عنوان یکی دیگر از اقدامات ضروری برای دستیابی به این اهداف عنوان کردند. در این میان
افزایش جذابیت حمل بار در راهآهن از طریق تغییر در تعرفهها و حق دسترسی به شبکه ریلی را میتوان به عنوان تنها اقدام نرم افزاری پیش بینی شده برای افزایش جابجایی بار و مسافر در این شیوهی حمل و نقل عنوان کرد.
تاکید بر تغییرات تعرفهای برای افزایش جذابیت این شیوهی حمل و نقل درحالی صورت میگیرد که مدت زمان سفر و به موقع رسیدن بار و مسافر به مقصد مهمترین عوامل تاثیرگذار بر انتخاب شیوهی حمل هستند. هرچند میانگین تاخیر قطارهای مسافری بسیار پایین است اما تاخیر چند روزه در رسیدن بار به مقصد سبب شده تا قابلیت جذب بار شبکهی ریلی کشور کاهش یابد. به علاوه روند بسیار کند افزایش میزان بار حمل شده و تعداد مسافر جابجا شده در شبکه ریلی کشور نشان می دهد شبکهی موجود در حال حاضر ظرفیت پذیرش بار و مسافر بیشتر ندارد و تغییرات تعرفهای تنها موجب ایجاد صف خواهد شد.
به علاوه تاکید بر توسعهی زیرساختهای حمل و نقل ریلی برای افزایش ظرفیت شبکه درحالی است که مقایسهی آمار عملکرد راهآهن ایران با کشورهایی که آمارهای زیرساختی مشابه با کشور ما دارند نشان میدهد از ظرفیت شبکهی ریلی کشور به درستی استفاده نمیشود.
همچنین مقایسهی بهرهوری در شبکهی ریلی ایران با کشورهای پیشرو و حتی میانگین جهانی آن نشان میدهد بهرهوری در راهآهن ایران فاصله قابل توجهی با بهرهوری راهآهن در دیگر کشورها دارد.
بررسیها نشان میدهد سامانهی بهرهبرداری بسیار قدیمی شبکهی ریلی کشور که در بسیاری از محورها بیش از ۵۰ سال قدمت دارد مهمترین عامل پایین بودن بهرهوری شبکهی ریلی و عدم استفاده از ظرفیت راه اهن کشور است.لذا با توجه به آمارهای موجود و همچنین در نظر گرفتن هزینهی بسیار پایین افزایش بهرهوری شبکه ریلی نسبت به توسعهی زیرساختهای ریلی، ضروری است ارتقای بهرهوری از طریق ارتقای سامانهی بهرهبرداری شبکه ی ریلی به عنوان اولویت اول وزارت راه و شهرسازی تعریف شود.
لازم به ذکر است ضروری است احداث محورهای اصلی شبکهی ریلی کشور مانند محور چابهار ـ مشهد به طور همزمان با این موضوع و از طریق جذب سرمایهی بخش غیردولتی در قالب روشهای همکاری عمومی ـ خصوصی[۳] همزمان با این موضوع پیگیری شود و از احداث مسیرهای ریلی بی اولویت مانند محور گرگان ـ مشهد پرهیز شود.
[۱] ـ بررسی وضعیت حمل و نقل ریلی کشور، مرکز پژوهشهای مجلس، شماره مسلسل : ۱۰۲۳۹، خرداد ۱۳۸۹
[۲]ـ بررسی عملکرد کلان حمل و نقل ریلی باری و مسافری ایران در دوره ۱۳۹۰ – ۱۳۸۰ ، شفیع نادری
[۳] Public – private partnership