◄ سامانه مدیریت تونل (TMS) برای راه آهن ایران
تونل ها به عنوان یکی از ارکان اصلی زیرساخت حمل و نقل ریلی، نقش کلیدی در ایمنی و کارایی این شبکه ایفا می کنند. این سازه ها در طول زمان در معرض عواملی مانند سن، خستگی، شرایط آب و هوایی و خطاهای اجرایی قرار گرفته و دچار زوال و فرسودگی می شوند.
عباس قربانعلی بیک: مرکز تحقیقات راه آهن (دفتر برنامه ریزی راهبردی و توسعه فناوری) در یازدهم بهمن در ادامه برنامه سمینارهای مطالعاتی و تحقیقاتی، سمینار 23 را اختصاص به مبحث سامانه مدیریت تونل (TMS) داد که توسط دکتر قارونی نیک از اساتید برجسته تونل ارائه گردید.
خلاصه: ایشان با اشاره به شروع مطالعات ایجاد سامانه تونل های راه و راه آهن در مرکز تحقیقات راه و ترابری در سال 1383 و اتمام و ارائه این طرح تحقیقاتی در سال 1385، زمینه را برای اجرایی کردن این طرح برای شبکه راه ها و راه آهن کشور مهیا نمود.
با مذاکرات و ارائه های متعدد در دفاتر مختلف راه آهن جهت توجیه طرح در سال های 1390 تا 1396 و قول همکاری از طرف رئیس سازمان و تهیه پروپوزال های متعدد و مختلف برای راه آهن شمال و بعدا برای خط جنوب، متاسفانه با تغییر مدیریت راه آهن این طرح هم به فراموشی سپرده شد. ناگفته نماند که طرح "سامانه مدیریت تونل های ماشین روی شهری" برای ۶ تونل شهری تهران انجام شده و نتیجه آن به صورت کتابی در دو جلد چاپ و منتشرگردید.
سپس دکتر قارونی نیک به شرح دلایل نیاز راه آهن به این سامانه و اینکه TMS فقط مربوط به نگهداری نبوده و از مطالعه و طراحی تا پایان عمر تونل را دربر میگیرد، به بیان مراحل گزارش شامل: 1) سابقه مطالعات TMS در دنیا و ایران، 2) مراحل طراحی و ایجاد سامانه، 3) تعریف و برگزاری دوره های آموزشی، 4) اجرای آزمایشی سامانه TMS و 5) کالیبراسیون آن برای 5 دستگاه از تونلهای راه آهن لرستان پرداخت.
سپس با ذکر چند حادثه جهانی تونل در توضیحات تکمیلی چنین بیان نمودند: تونل ها به عنوان یکی از ارکان اصلی زیرساخت حمل و نقل ریلی، نقش کلیدی در ایمنی و کارایی این شبکه ایفا می کنند. این سازه ها در طول زمان در معرض عواملی مانند سن، خستگی، شرایط آب و هوایی و خطاهای اجرایی قرار گرفته و دچار زوال و فرسودگی می شوند. این آسیب ها می توانند منجر به افزایش ریسک جانی و مالی، کاهش ظرفیت حمل ونقل و تحمیل هزینه های سنگین تعمیرات شوند. با توجه به وجود تونل های متعدد در شبکه راه آهن ایران به دلیل موقعیت کوهستانی کشور، مدیریت صحیح نگهداری و تعمیرات این سازه ها از اهمیت ویژه ای برخوردار و هدف نهایی از این مدیریت، افزایش عمرمفید تونل ها، کاهش هزینه های بهره برداری و تضمین ایمنی سفراست.
ایشان انواع خرابی های رایج در تونل ها را به دلیل ضعف در طراحی، اجرای نامناسب، یا زوال تدریجی مصالح در طول زمان رخ می دهند دانست. از آنجا که بازرسی و نگهداری تونل ها نیازمند جمع آوری و تحلیل حجم بالایی از اطلاعات است، انجام این فرآیندها به صورت سنتی و غیرسیستماتیک کارآمد نخواهد بود. به همین دلیل، بهره گیری از یک «سامانه مدیریت تونل» (TMS) ضروری است تا با استفاده از داده های دقیق، برنامه ریزی بهینه و اولویت بندی فعالیت ها، از بروز حوادث ناگهانی و هزینه های اضافی جلوگیری شود. سیستم TMS یک چرخه فرآیندی شامل بازرسی مداوم، شناسایی خرابی ها، تحلیل آن ها، اولویت بندی اقدامات (اصلاحی، پیشگیرانه)، برنامه ریزی و اجرای تعمیرات، تحلیل مالی و به روزرسانی اطلاعات است.
اهداف اصلی این سیستم شامل کاهش هزینه های نگهداری و بهره برداری، کاهش وقفه های ترافیکی، افزایش ایمنی مسافران و کارکنان، افزایش عمر مفید تونل و مدیریت بهینه بودجه است. TMS یک سامانه پشتیبان تصمیم گیری (DSS) برای مدیران است.
گام نخست در پیاده سازی این سیستم، ایجاد یک بانک اطلاعاتی جامع از تمامی تونل ها است. در این راستا، نرم افزاری برای مدیریت تونل ها در وزارت راه و ترابری طراحی شد که امکان ثبت و ویرایش اطلاعات پایه، تجهیزات، بازرسی ها، خرابی ها، مرمت ها و حوادث را فراهم می کند. این نرم افزار قابلیت ارائه گزارش های متنوع از جمله رتبه بندی تونل ها، وضعیت خرابی و هزینه ها را دارد. همچنین با بهره گیری از قابلیت سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS)، موقعیت تونل ها و وضعیت آن ها بر روی نقشه ایران قابل مشاهده است که به مدیران دید کلی و دقیقی از حوزه مدیریت خود می دهد.
ساختار اجرایی و پیشنهاد نهایی: برای اجرای موفق TMS در راه آهن ایران، ساختاری سازمانی پیشنهاد شده که در آن یک مدیر ارشد با تیم تخصصی شامل مهندسان سازه، برق، مکانیک و ژئوتکنیک در هرناحیه راه آهن فعالیت می کنند. این تیم وظیفه نظارت بر بازرسی ها، برنامه ریزی تعمیرات، مستندسازی فعالیت ها و آموزش پرسنل را بر عهده دارند (یک واحد مرکزی مدیریت تونل ها).
گزارهنمای دکتر قارونی، سیستم مدیریت تونل برای راه آهن ایران
