◄ فرودگاه بم؛ ققنوسی که از ویرانه‎ های بم سر برآورد

مهدی عبداله‎زاده: صبحگاه پنج دی 1382، بم به ناگاه چنان به خود لرزید که در یک چشم به هم زدن 90 درصد خانه ها به طور کامل تخریب شد و حدود 41 هزار نفر را با خود به کام مرگ کشاند و حدود 30 هزار نفر را هم زخمی و مصدوم کرد.

این اتفاق یا بهتر بگوییم فاجعه بزرگی بود که دامن شهری با جمعیت حدود 100 هزارنفری را گرفت؛ شهری تاریخی که قدمت ارگ بزرگ و استوار 2500 ساله آن نشان از آرامشی در اعماق زمین‎شناختی آن داشت اما این بنای استوار تاریخی نیز با یک فاجعه تاریخی فروریخت.

گویا آخرالزمان شده بود؛ درد بود، غم بود و فریادها و ضجه‎ها اما می‎توانست از این نیز بدتر شود اگر فرودگاه بم نبود!

وجود فرودگاه بم و تلاش مسئولان فرودگاه کرمان و کارکنان فرودگاه بم و کرمان در استفاده به موقع از آن باعث شد که تعداد بیش از 8000 نفر از مجروحان و مصدومان به جمع جان باختگان اضافه نشوند و پروازهای متوالی امدادی ضعف دسترسی جاده‎ای این شهر را که دیگر مملو از ماشین‎های متوقف شده براثر ترافیک بود را جبران کرد.

فرودگاه بم عمق فاجعه انسانی زلزله را کاست؛ این نکته بسیار مهمی است که در بررسی و بازنگری ارائه خدمات فرودگاهی در امداد و نجات این رویداد می‎توان به آن اشاره کرد.

فرودگاه بم فرودگاهی بدون استفاده بود و امکانات و تجهیزات کافی برای برقراری پروازها را نداشت اما همچون ققنوس از ویرانه‎های بم سر برآورد با نجات دادن جان‎های بسیاری وظیفه تاریخی خود را به جا آورد.

اما زلزله خود فرودگاه را هم تحت تاثیر قرار داده بود به طوری که برق فرودگاه قطع، برج مراقبت آن تخریب و ساختمان ترمینال مسافری علی رغم استحکام، ترک های عمیقی برداشته بود.

در صبح روز حادثه متخصصان مراقبت پرواز و الکترونیک هواپیمایی فرودگاه کرمان و مرکز کنترل فضای کشور و اداره‎کل ارتباطات و ناوبری هوایی خود را به فرودگاه رساندند و به سرعت اقدامات لازم برای کنترل شرایط و ایجاد بستر پروازهای ایمن را انجام دادند.

راه‎اندازی فرکانس‎های VHF، UHF و سامانه RCAG فرودگاه بم، راه‎اندازی دوباره سامانه های کمک ناوبری فرودگاه پس از تعمیر صدماتی که در بعضی از قسمت‎های آن ها ازجمله برق، UPS، کابل‎ها و آنتن واردشده بود، کنترل تمام پروازهای ورودی و خروجی فرودگاه با راه‎اندازی سامانه RCAG، راه‎اندازی رادیو لینک مخابراتی برای برقراری ارتباط خطوط ثابت تلفن و کانال‎های چهار سیمی میان مرکز کنترل فضای کشور و فرودگاه بم برای ارتباطات فرکانسی سامانه RCAG، کابل‎کشی بین محل استقرار یگان‎های امدادی اورژانس، هلال احمر، سپاه، برج مراقبت موقت و مدیریت تا اتاق رادیو لینک برای راه‎اندازی خطوط تلفن شهری، انتقال دیش ماهواره VSAT از فرودگاه کیش به فرودگاه بم برای برقراری ارتباط هات لاین مرکز کنترل با فرودگاه بم، انتقال برج مراقبت پرواز سیار از تهران به فرودگاه بم و تجهیز و عملیاتی کردن آن و تأمین کشیک الکترونیک فرودگاه بم و ادامه آن تا بیش از شش سال بعد از زلزله ازجمله فعالیت‎های انجام شده در کوتاه‎ترین زمان ممکن بود.

این فرودگاه در سال 1375 مورد بهره برداری قرار گرفت که باندی به طول 3800 متر و عرض 45 متر دارد و دارای دو تاکسی وی و اپرونی به طول 300 متر و عرض 110 متر است که به طور استاندارد ظرفیت پارک چهار هواپیما رادار است.

با توجه به این امکانات، در 10 روز اول زلزله بیش از 4545 هواپیمای ترابری نظامی و غیرنظامی داخلی و خارجی نشست وبرخاست داشت و بنا بر ضرورت در پارکینگ آن به طور فشرده حتی تا 17 هواپیمای باری و مسافری پارک می‎شدند و درحالی که به حدود 10 تا 17 هواپیما به طور هم زمان سرویس داده می‎شد و قسمت خاکی حاشیه اپرون و تاکسی وی نیز به نشست وبرخاست هلیکوپترها اختصاص یافته بود که هم زمان تعداد زیادی هلی‎کوپتر و هواپیما برای نشست وبرخاست هدایت می‎شدند.

اما نکته بسیار جالب این است که شیوه مدیریت این فرودگاه در کمک به امدادرسانی به قدری قابل تامل بود که شرکت DHL با الگو گرفتن از آن اقدام به تدوین یک دوره آموزشی به نام فرودگاه و آمادگی در برابر بلایا (GARD)  کرده است و به آموزش آن به فرودگاه‎ها کشورهای مختلف دنیا می‎پردازد.