نقش تعیین کننده عراق در کریدور شرق ـ غرب با تکمیل اتصال ریلی به ایران

تحولات ژئوپلتیکی و افزایش رقابت بر سر مسیرهای امن تجاری، کریدور شرق ـ غرب چین را به یکی از مهم ترین پروژه های حمل ونقلی جهان بدل کرده است؛ پروژه ای که عراق، با تکمیل اتصال ریلی خود به ایران، می تواند نقشی تعیین کننده در آن ایفا کند.

به گزارش تین نیوز به نقل از خبرگزاری مهر، مسیر تجاری، عراق در آستانه یک انتخاب راهبردی قرار گرفته است؛ انتخابی که می تواند این کشور را از حاشیه معادلات حمل ونقل بین المللی به قلب کریدور شرق ـ غرب منتقل کند.

با توجه به چشم انداز رو به رشد تجارت چین با اروپا و آفریقا، کریدور شرق ـ غرب یکی از پروژه های کلیدی پکن در راستای تنوع بخشی به مسیرهای تجاری محسوب می شود. تمرکز چین بر توسعه مسیرهای ریلی و جاده ای، ریشه در محدودیت های طبیعی و امنیتی مسیرهای دریایی دارد؛ چرا که بخش عمده تجارت خارجی این کشور از تنگه مالاکا عبور می کند؛ تنگه ای که به دلیل عرض محدود و آسیب پذیری در برابر حوادث طبیعی و امنیتی، همواره یکی از گلوگاه های راهبردی تجارت چین به شمار می رود. افزون بر این، تسلط ایالات متحده به عنوان رقیب اصلی چین بر مسیرهای دریایی، انگیزه پکن برای توسعه مسیرهای جایگزین زمینی را تقویت کرده است.

در میان کشورهای غرب آسیا، عراق با وجود برخورداری از موقعیت جغرافیایی ممتاز برای حضور در کریدورهای بین المللی شرق ـ غرب و شمال ـ جنوب، تاکنون نتوانسته جایگاه شایسته ای در این عرصه به دست آورد. با این حال، بغداد در سال های اخیر با تعریف پروژه های بزرگی همچون بندر فاو و «جاده توسعه» تلاش کرده است خود را به یکی از حلقه های اتصال آسیا و اروپا تبدیل کند. در شرایط کنونی، عراق از طریق اتصال به ایران، امکان پیوستن به کریدور بین المللی شرق ـ غرب چین را در اختیار دارد؛ ظرفیتی که با تکمیل اتصال ریلی میان دو کشور می تواند به طور عملیاتی فعال شود.

کارشناسان معتقدند اتصال ریلی عراق به ایران، به ویژه در قالب پروژه شلمچه ـ بصره، می تواند این کشور را به یکی از مسیرهای جذاب ترانزیتی برای بازیگران خارجی به ویژه چین تبدیل کند. در حال حاضر، پروژه ریلی شلمچه ـ بصره سریع ترین و عملی ترین گزینه برای اتصال شبکه ریلی دو کشور به شمار می رود؛ پروژه ای که از اواسط دهه ۸۰ شمسی مطرح شده اما تاکنون به دلیل موانع فنی، اجرایی و سیاسی به بهره برداری نرسیده است.

یکی از مهم ترین چالش های این پروژه در داخل عراق، مخالفت برخی جریان های سیاسی و اقتصادی است که مدعی اند خط ریلی شلمچه ـ بصره با هدف تضعیف بنادر عراق، به ویژه بندر فاو و ام القصر طراحی شده است. این در حالی است که به گفته کارشناسان، چنین ادعایی مبنای فنی و اقتصادی ندارد.

کریدور شرق ـ غرب چین؛ فرصت جدید ترانزیتی برای عراق

صمد محمدی، پژوهشگر مسائل بین الملل، در این باره می گوید: مطالعات نشان می دهد کریدورهای شمال ـ جنوب ایران و عراق اهداف و بازارهای متفاوتی دارند و از این رو رقابت مستقیم میان آن ها از نظر اقتصادی بی معناست. کریدور شمال ـ جنوب عبوری از ایران عمدتاً با هدف اتصال روسیه، قفقاز، آسیای میانه و هند طراحی شده، در حالی که مسیر عبوری از عراق بیشتر بر تسهیل تجارت با اروپا و چین متمرکز است.»

وی افزود: «با توجه به تعارض های سیاسی و امنیتی میان ایران و برخی کشورهای اروپایی، این کشورها تمایل کمتری به استفاده از مسیر عبوری ایران دارند و همین موضوع نشان می دهد نگرانی درباره رقابت این مسیرها در افق بلندمدت فاقد مبناست. اتصال خطوط ریلی ایران و عراق نه تنها تهدیدی برای بندر فاو و پروژه جاده توسعه نیست، بلکه در مسیر شرق ـ غرب، دو کشور نقش مکمل یکدیگر را ایفا می کنند. راه اندازی سریع خط ریلی شلمچه ـ بصره می تواند بهترین پاسخ به ذهنیت های منفی پیرامون این پروژه باشد.»

بر اساس این دیدگاه، تکمیل خط ریلی شلمچه ـ بصره و قرار گرفتن عراق در کریدور بین المللی شرق ـ غرب چین، علاوه بر ایجاد درآمدهای قابل توجه ترانزیتی، می تواند آغازگر فصل جدیدی در روابط خارجی و جایگاه ژئوپلتیکی عراق باشد، مسیری که این کشور را به یکی از بازیگران مؤثر در معادلات حمل ونقل منطقه ای و بین المللی تبدیل خواهد کرد.