چرا هواپیماها سقوط میکنند؟
تین نیوز | سقوط هواپیما اگرچه سوژهای جذاب برای رسانهها است اما برای کسانی که آشنایان و بستگانشان در هواپیمای سانحه دیده بودهاند، خبری ویرانگر است.
اگرچه آمار دقیقی از تعداد سقوط هواپیما در جهان در دست نیست اما اطلاعات موجود نشان میدهد سال ۱۹۷۲ میلادی، یکی از بدترین سال سفرهای هوایی بوده است زیرا در این سال ۵۵ حادثه سقوط رخ داده که از بدترین آنها میتوان به سقوط یک فروند هواپیمای ایرفلوت روسیه با ۱۷۴ کشته و سقوط یک فروند هواپیمای کانویر اسپانیا با ۱۵۵ کشته اشاره کرد. در این سال ۲هزار و ۴۲۹ نفر در مجموع سوانح هوایی جهان جان باختند.
در ایران براساس آماری که احمد مجیدی، معاون وزیر راه و شهرسازی و رییس کارگروه تخصصی حملونقل سازمان مدیریت بحران کشور در یک همایش در مهر سال ۹۳ ارائه کرده است، از نخستین سانحه هوایی در سال ۱۲۹۲ تاکنون یعنی در ۱۰۰ سال اخیر، ۲هزار و ۱۳۴ نفر در ایران در سوانح هوایی کشته شدهاند که ۹۷۷ نفر با هواپیمای مسافربری، ۸۶۷ نفر در سقوط هواپیما و بالگردهای نظامی و انتظامی و ۲۹۰ نفر سرنشین ناوهای جنگی بودهاند.
در صنعت هوانوردی دنیا همواره عوامل انسانی و غیرانسانی یعنی خلبان و نقص فنی موتور یا سایر تجهیزات، در سقوط هواپیما نقش داشتهاند. یک کارشناس صنعت هوانوردی در گفتوگو با صمت با بیان این مطلب یادآوری کرد که در ایران، علاوه بر دلایل فوق، برخی دلایل دیگر نیز ممکن است در سقوط نقش داشته باشند که در کشورهای دیگر کمتر دیده میشود.
فرسودگی و سن بیش از ۴۰سال برخی هواپیماهای کشور ازجمله این دلایل هستند. به گفته وی، دسترسی نداشتن ایران به برخی دستورالعملها و قطعات به خاطر تحریم نیز از موارد دیگری است که میتواند در سقوط هواپیما نقش داشته باشد.
ناصر اخوان معتقد است آنچه در سقوط یک هواپیما در ایران میتواند مهمترین نقش را داشته باشد و در دنیا نیز کمتر دیده میشود، مشکلات روحی افراد است. به گفته وی، در حال حاضر برخی خلبانان مشکلات اقتصادی و کاری دارند، بهطوریکه حاضرند در ایرلاینهای خارجی مشغول به کار شوند.
به باور این کارشناس هوانوردی برخی از این مشکلات باعث تضعیف روحیه خلبانان میشود و میتواند در سوانح اثرگذار باشد. این مسئله ممکن است در بخش تعمیر هواپیما نیز اثرگذار باشد. اخوان اضافه کرد: چون در بیشتر سقوطها، خلبان کشته میشود و نمیتوان علت سانحه را از او جویا شد، ممکن است در بررسی سانحه، از کنار اشکالات گذشت و همه تقصیرها را متوجه خلبان دانست. از سوی دیگر آنطور که این کارشناس میگوید در ایران توانایی خواندن جعبه سیاه وجود ندارد و این تجهیزات باید به خارج از کشور ارسال شود که این کار روند بررسی سانحه را زمانبر میکند.
تلفات ایدز بیشتر از کشتهشدگان سوانح هوایی
یکی دیگر از کارشناسان صنعت هوانوردی معتقد است نقص فنی، نقص در طراحی وسیله پرنده، خطای انسانی (خطای پرسنل زمینی یا پرسنل پروازی)، شرایط وخیم جوی و خرابکاری، اصلیترین عوامل سرنگونی یک هواپیما هستند. میلاد باستانی در گفتوگو با صمت ادامه داد: از این عوامل حدود ۶۰درصد به اشتباه و خطای انسانی برمیگردد. در واقع اشتباه خلبان، مهندسان، بخش مراقبت پرواز و سایر عوامل انسانی، بیشترین تاثیر را میتواند در سقوط هواپیما داشته باشد.
وی با اشاره به مرگ سالانه ۶میلیون نفر در اثر مصرف دخانیات، ۲میلیون نفر در اثر ابتلا به ویروس ایدز و هزار نفر در اثر سوانح هوایی، یادآوری کرد با توجه به فراوانی جمعیت جهان و مسافران هوایی، احتمال اینکه شخصی در اثر بیماری ایدز یا مصرف دخانیات جان خود را از دست دهد، بسیار بیشتر از مرگ در یک سانحه هوایی است. بنابراین اگر همه قوانین و مقررات در سیستم حملونقل هوایی یک کشور به درستی اجرا شود، احتمال وقوع سوانح هوایی تقریبا به صفر میرسد.
به گفته وی، از هر ۱/۵میلیون پرواز، یک پرواز منجر به سانحه شده است که این نشان از امنیت بسیار بالای سفر هوایی دارد. این تحلیلگر صنعت هوانوردی معتقد است با وجود استعداد و توانمندی بالای متخصصان ایرانی، کشور ما دارای توانمندی متوسط رو به ضعیف در صنعت هوانوردی غیرنظامی است. به گفته وی، مهمترین دلایل سقوط هواپیماها در ایران تا امروز اشتباه خلبان، نقص فنی در اثر تحریمها و نبود مدیریت صحیح بوده است. وی یادآوری کرد که با وجود این وضعیت، هنوز هم آسمان، امنترین مسیر حملونقل محسوب میشود.
چرا اعلام نتیجه بررسیها طول میکشد؟
وقتی سانحه هوایی یا سقوطی رخ میدهد، رسانهها و مردم مایلند هرچه زودتر از نتایج بررسیها آگاه شوند و دلایل سقوط را بدانند. در حالی که بررسی علت سقوط سانحه هوایی زمانبر است اما به علت طول کشیدن بیش از حد اعلام دلایل برخی سوانح هوایی، زمینه گمانهزنیهای غیرعلمی فراهم میشود.
در این رابطه اخوان، کارشناس حملونقل هوایی معتقد است گمانهزنیها درباره علت سقوط هواپیما در کشورهای در حال توسعه ازجمله ایران، به این دلیل است که مباحث سیاسی نیز وارد مباحث فنی میشود. این در حالی است که پیدا کردن جعبه سیاه و خواندن آن، زمانبر است. وی این را هم یادآوری میکند که باید مسئولان رسیدگی به سانحه بعد از گذشت ۳۰روز از سقوط، درباره نتایج بررسی با مردم صحبت کنند.
به گفته وی، وقتی مطلب رسمی با مردم درمیان گذاشته نشود، بستر گمانهزنی و شایعهپراکنی فراهم میشود.
از سوی دیگر باستانی، تحلیلگر صنعت هوانوردی، کشف علت یک سانحه را مانند حل معمایی میداند که کاغذ آن تکه تکه شده و تعداد زیادی از تکهها گم شده باشد. وی حل این پازل را بسیار پیچیده و نیازمند قدرت تجسم و تفکر بسیار بالا دانست و افزود: بسیاری گمان میکنند با پیدا شدن جعبه سیاه هواپیما، علت سانحه در طول چند روز مشخص خواهد شد اما این گونه نیست. به گفته وی، پیدا شدن جعبه سیاه فقط کمک میکند در زمان کمتری به جواب معما رسیده و علت سانحه مشخص شود.
اعتماد دوباره مردم در گرو اطلاعرسانی
بررسی لاشه درهم شکسته یک هواپیما که بسیاری از قطعات آن سوخته و از بین رفته است، ماهها به طول میانجامد، حتی بررسی جعبههای سیاه هواپیما و انطباق زمانهای ۲جعبه و صحبتهای خلبانها با کنترلر ترافیک هوایی دهها روز طول میکشد. آنطور که این تحلیلگر صنعت هوانوردی میگوید، در بررسی سانحه هدف تنها مشخص کردن علت اولیه سانحه نیست بلکه باید همه زوایای پنهان سانحه مشخص و راههای جلوگیری از تکرار سانحه مشابه ارائه شود.
به گفته وی، انتشار گزارش نهایی یک سانحه ممکن است یک تا ۱۰سال طول بکشد. این بستگی به شدت سانحه، امکانات و توانایی تیم بررسی سانحه، مدت زمان پیدا کردن جعبه سیاه هواپیما و... بستگی دارد.
شایعاتی همچون «توپولف هواپیمای امنی نیست»، «هواپیماهای ایران فرسوده اند»، «اگر خلبانهای ایرانی نبودند هر روز سانحه داشتیم» از نبود آگاهی و نتیجهگیری غیرمنطقی و احساسی به دست آمده است. باستانی با بیان این مطلب افزود: به نظر میرسد مهمترین علت بیاعتمادی یک ملت به صنعت هوانوردی، از نبود اطلاعرسانی درست و کافی ریشه میگیرد.
به باور وی، اگر دلایل سوانح هوایی به روشنی مشخص شوند و مردم اطمینان حاصل کنند که اقدامات لازم برای تکرار نشدن سانحه مشابه انجام شده است، بعد از رخ دادن یک سانحه نیز به پروازهای کشور اعتماد خواهند کرد اما تا وقتی دلیل سوانح هوایی به روشنی بیان و اثرات مثبت این بررسی بر مردم آشکار نشود، اعتماد آنها جلب نخواهد شد. به گفته وی، همین ضعف در اطلاعرسانی باعث میشود مردم بدون اطلاعات کارشناسی، به موشکافی سوانح و دامن زدن به شایعات پرداخته و ترس عمومی از پرواز را افزایش دهند.
ضرورت استقلال ستاد بررسی سانحه
در حال حاضر وظیفه بررسی سوانح و سقوط هواپیماها در ایران به عهده دفتر ایمنی و بررسی سوانح است. این دفتر در سازمان هواپیمایی کشوری قرار دارد. اخوان، کارشناس هوایی معتقد است از آنجا که سازمان هواپیمایی کشوری مسئول صدور مجوز پرواز است، بررسی سانحه سقوط هواپیما توسط این سازمان منطقی به نظر نمیرسد. به گفته وی، در این زمینه یک خلأ قانونی و مشکل ساختاری وجود دارد. به باور اخوان، یکی از مهمترین مشکلات هوانوردی ایران، قرار گرفتن این صنعت در زیرمجموعه وزارت راه و شهرسازی است.
به باور وی این صنعت پیچیدگیهای زیادی دارد و نمیتوان آن را در کنار راهسازی، ساختمانسازی و... قرار داد. به گفته باستانی، این صنعت به سازمانی مستقل نیاز دارد. باستانی، تحلیلگر صنعت هوانوردی نیز با تاکید بر ضرورت بررسی سوانح هوایی در سازمانی مستقل از سازمان هواپیمایی گفت: وقوع سانحه هوایی به تنهایی خود ترس از پرواز را افزایش میدهد، اما اگر پیامدهای آن به خوبی مدیریت و نتایج بررسیها و اقدامات پیشگیرانه به مردم اطلاع داده شود، میتوان ترس ایجاد شده را از بین برد.
بیش از بیست ساله که از هر فرصتی استفاده کردdم و به همه مسئولان گوشزد کرده اdم که باید سازمان مستقل بررسی سوانح تشکیل شود، و آنهم نه تنها در حوزه هوایی بلکه این سازمان باید تمامی حوزه های حمل و نقل را پوشش دهد(جاده ای، دریایی، ریلی). و باز یاد آور میشود که یافته های چنین سازمانی در خصوص سوانح هوایی نباید در محاکم قضایی استفاده شود، بلکه فقط و فقط هدف باید پیشگیری از سوانح مشابه باید باشد. محاکم قضایی باید بررسی های خود را داشته باشند.
بهروز هستم. با سلام فکر میکنم قبل از هر چیزی استاد عزیزمان جناب اقای عابد زاده ابتدا باید مدیری در ان واحد منصوب نماید که معاند ومغرض به نظام نباشد تا به هر شکلی ابروی نظام را میبردو خودش مالک شرکت اطلس خمینی است ودر پشت پرده تمام فتنه ها واقدامات براندزی واشوب چهره خود را پنهان نموده است.