◄ چرا آمار «سوانح غیرعمدی» ناگهان ۶۵ درصد جهید؟
تهران ۱۴۰۴: کل مرگ‌ومیر یک درصد کم شد، اما مرگ‌های غیرعمدی ۶۵ درصد جهید؛ ۲۱۸۳ مرگ بیشتر که جنگ، دی‌ماه و تصادفات توضیحش نمی‌دهند—معما وقتی بزرگ‌تر می‌شود که آمار شهرداری نمی‌گوید این فوتی‌ها دقیقاً کجا ثبت شده‌اند.
آمارهای تازه منتشرشده در سالنامه آماری شهرداری تهران، از یک جهش بی‌سابقه در مرگ‌های ناشی از سوانح و حوادث غیرعمدی در سال ۱۴۰۴ پرده برداشته است؛ رخدادی که با هیچ‌یک از معیارهای پنج سال گذشته قابل توضیح نیست و پرسش‌های جدی را درباره شیوه ثبت و طبقه‌بندی علل فوت در پایتخت پیش روی نهادهای مسئول قرار داده است.
به گزارش سرویس شهری تین نیوز، بر اساس این آمار، شمار مرگ‌های ثبت‌شده در گروه سوانح و حوادث غیرعمدی تهران از ۳,۳۴۲ نفر در سال ۱۴۰۳ به ۵,۵۲۵ نفر در سال ۱۴۰۴ رسیده است. این یعنی در فاصله یک سال، ۲,۱۸۳ مرگ بیشتر در این گروه ثبت شده؛ رشدی معادل ۶۵.۳ درصد که در مقایسه با روند باثبات سال‌های ۱۳۹۹ تا ۱۴۰۳، «غیرعادی» توصیف می‌شود. در سال ۱۳۹۹ تنها حدود ۲,۶۰۰ مرگ غیرعمدی در تهران ثبت شده بود و این رقم به‌تدریج تا سال ۱۴۰۲ به ۳,۱۷۸ نفر رسید. در سال ۱۴۰۳ نیز تنها ۱۶۴ مورد به این آمار افزوده شد، اما ناگهان در سال ۱۴۰۴ از مرز پنج هزار و ۵۰۰ نفر عبور کرد.
جزئیات یک جهش ناگهانی
تفکیک جنسیتی این آمار نیز نکات مهمی را آشکار می‌کند. از مجموع ۵,۵۲۵ فوتی سال ۱۴۰۴، ۴,۶۵۵ نفر مرد و ۸۷۰ نفر زن بوده‌اند. در سال قبل از آن، ۲,۷۰۲ مرد و ۶۴۰ زن در این گروه قرار داشتند. بنابراین، تعداد مردان فوت‌شده ۷۲ درصد و تعداد زنان نزدیک به ۳۶ درصد افزایش یافته است. نکته قابل توجه آنکه نزدیک به ۹۰ درصد از کل افزایش ۲,۱۸۳ نفری مربوط به مردان است.
همچنین سهم مرگ‌های غیرعمدی از کل مرگ‌های ثبت‌شده در تهران از ۴.۷ درصد در سال ۱۴۰۳ به ۷.۹ درصد در سال ۱۴۰۴ رسیده است. این افزایش در حالی رخ داده که مجموع کل فوت‌شدگان پایتخت در همین بازه، حدود یک درصد کاهش داشته است؛ یعنی در سالی که مرگ‌ومیر کلی در تهران کم‌تر شده، مرگ‌های غیرعمدی به شکلی بی‌سابقه رشد کرده‌اند.
سال ۱۴۰۴؛ سالی پرحادثه، اما نه به این اندازه
برای درک این جهش، ناگزیر باید به رویدادهای سال ۱۴۰۴ نگاه کرد. تهران در این سال چند بحران بزرگ را تجربه کرد. جنگ ۱۲روزه در خرداد و تیرماه، به گفته فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، در سراسر کشور هزار و ۶۲ کشته بر جای گذاشت که ۲۶۵ نفر از آنان مربوط به استان تهران بودند. وقایع دی‌ماه نیز، بر اساس اعلام رسمی دولت، در مجموع نزدیک به ۳,۱۱۷ نفر جانباخته در سطح کشور داشت. مدیرعامل سازمان بهشت‌زهرا(س) نیز در این باره اعلام کرد که ۱,۱۲۴ پیکر در جریان این حوادث به این سازمان وارد شده است، هرچند تأکید کرد که این رقم لزوماً به معنای کشته‌شدگان تهران نیست، زیرا ۶۱۳ پیکر به شهرستان‌ها اعزام شده‌اند.
در کنار این دو رویداد، تلفات رانندگی نیز افزایش یافت. سردار سیدابوالفضل موسوی‌پور، رئیس پلیس راهور تهران بزرگ، اعلام کرد که فوتی‌های ناشی از تصادفات در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال ۱۴۰۳، ۱۶۴ نفر افزایش داشته که معادل رشدی ۲۶ درصدی است. به گفته او، ۳۷ درصد قربانیان را عابران پیاده، ۴۴ درصد را موتورسواران و ۱۹ درصد را سرنشینان خودروها تشکیل می‌دهند و عوامل اصلی نیز عدم توجه به جلو (۴۱ درصد)، سرعت غیرمجاز (۲۹ درصد) و تغییر مسیر ناگهانی (۶ درصد) بوده‌اند.
معمای اصلی حل نمی‌شود
با وجود این رویدادها، یک پرسش بنیادین باقی می‌ماند: هیچ‌یک از این آمارها، حتی اگر همه در گروه مرگ‌های غیرعمدی ثبت شده باشند، نمی‌توانند جهش ۲,۱۸۳ نفری را توضیح دهند. برای مثال، حتی اگر تمام ۱۶۴ فوتی اضافی تصادفات رانندگی و ۲۶۵ فوتی استان تهران در جنگ ۱۲روزه را با هم جمع کنیم، مجموع آنها ۴۲۹ نفر می‌شود که تنها بخش کوچکی از رشد ۲,۱۸۳ نفری را پوشش می‌دهد. این شکاف بزرگ، کارشناسان را به این باور رسانده که مسئله فراتر از افزایش صرف حوادث است.
نکته کلیدی، ابهام در «تعریف» و «طبقه‌بندی» است. سالنامه آماری شهرداری تنها تعداد کل فوت‌شدگان را به تفکیک علت، سن و جنسیت منتشر می‌کند و مشخص نمی‌کند که دقیقاً چه نوع مرگ‌هایی در گروه «سوانح و حوادث غیرعمدی» قرار می‌گیرند. این در حالی است که مرگ ناشی از یک حمله نظامی یا خشونت عمدی، از نظر مفهومی با یک حادثه غیرعمدی تفاوت بنیادین دارد و روشن نیست سازمان بهشت‌زهرا برای تفکیک این موارد از چه معیاری استفاده کرده است. بدون شفاف شدن این معیار، نمی‌توان با قطعیت گفت که افزایش ثبت‌شده ناشی از بیشتر شدن واقعی حوادث است یا حاصل تغییر در شیوه ثبت و انتساب داده‌ها.
منطقه ۱۰؛ کانون جدید مرگ‌های ثبت‌شده
در میان مناطق تهران، منطقه ۱۰ در سال ۱۴۰۴ به شکلی معنادار در صدر جدول قرار گرفته است. تعداد فوت‌شدگان ثبت‌شده در این منطقه از ۲,۶۳۳ نفر در سال ۱۴۰۳ به ۴,۷۰۹ نفر در سال ۱۴۰۴ رسیده است؛ رشدی نزدیک به ۷۹ درصد. این در حالی است که در همین بازه، آمار منطقه ۴ از ۴,۴۷۶ نفر به ۴,۱۶۷ نفر و آمار منطقه ۵ از ۴,۹۴ نفر به ۳,۴۱۴ نفر کاهش یافته
است. این جابه‌جایی ناگهانی در صدر جدول مناطق، خود نشانه‌ای دیگر از احتمال دخالت عوامل مرتبط با شیوه ثبت و انتساب فوتی‌ها به مناطق است. منطقه ۱۰ به عنوان متراکم‌ترین منطقه تهران، با معابر کم‌عرض، بافت فرسوده و جمعیت شناور بالا شناخته می‌شود که آن را در برابر حوادث آسیب‌پذیرتر می‌کند، اما این ویژگی‌های ساختاری، که طی سال‌های گذشته نیز وجود داشته‌اند، به تنهایی نمی‌توانند جهش ۷۹ درصدی یک‌ساله را توضیح دهند.
ضرورت شفاف‌سازی
آنچه مسلم است، تهران در سال ۱۴۰۴ سالی پرحادثه را پشت سر گذاشته و رخدادهای بزرگ، تلفات انسانی قابل‌توجهی به همراه داشته‌اند. اما آمار منتشرشده از سوی شهرداری، تصویری بزرگ‌تر و مبهم‌تر از مجموع این رویدادها ترسیم می‌کند. افزایش ۶۵ درصدی مرگ‌های غیرعمدی، در حالی که کل مرگ‌ومیر پایتخت کاهش یافته، یک «معما» نیست که با اشاره به جنگ یا تصادفات حل شود؛ این معما ریشه در فقدان شفافیت در تعریف، طبقه‌بندی و ثبت داده‌های علت فوت دارد. تا زمانی که سازمان بهشت‌زهرا و مرجع آماری شهرداری، تعریف دقیق گروه «سوانح غیرعمدی» و معیار تفکیک آن از مرگ‌های ناشی از خشونت یا رویدادهای نظامی را ارائه نکنند، هر تفسیری از این جهش، در حد گمانه‌زنی باقی خواهد ماند. پرسشی که پاسخ به آن، پیش‌شرط هرگونه سیاست‌گذاری برای کاهش مرگ‌های قابل پیشگیری در پایتخت است.
