اهمیت حیاتی کشف علل سوانح هوایی
تین نیوز | در میان ۱۲ کشور منطقه، ایران جزو ۶ کشوری است که سوانح مرگبار هوایی داشته است. این سخن علیرضا جهانگیریان، معاون وزیر راه و شهرسازی است. وی علاوه بر بیان این سخن، این را هم یادآوری کرده که ایران از نظر ارگانهای نظارتی در ایمنی پرواز، در جمع ۲۰ کشور برتر جهان قرار دارد.
اهمیت ایمنی در حملونقل هوایی بر هیچکس پوشیده نیست، جهانگیریان، ۲ سال پیش، در زمان معارفه به عنوان رییس سازمان هواپیمایی کشوری، ایمنی را خط قرمز سازمان هواپیمایی کشوری عنوان کرد و گفت: فوریترین مسئلهای که در این سازمان به آن بها میدهم، همین مسئله است؛ برنامه اول و آخر اینجانب ایمنی پرواز است.
وی معتقد است ۵ دسته صاحبنظران، سازندگان، گروههای خدماتی، شرکتهای هواپیمایی و گروه عملیات و نظارت، هریک به سهم خود در ایمنی پرواز ایفای نقش میکنند، از این رو برای بالا بردن سطح امنیت پروازها باید تعاملی مناسب بین تمام این گروهها شکل بگیرد.
از آنجا که با وقوع سانحه هوایی، دهها خانواده تحتتاثیر قرار میگیرند، اندیشیدن تمهیدات لازم برای جلوگیری از وقوع سانحه، اهمیت ویژهای دارد. وقتی صحبت از ایمنی یک وسیله پرنده میشود، هدف حفظ امنیت جانی و مالی سرنشینان و وسیله پرنده است و تفاوتی نمیکند که تعداد سرنشینان کم یا زیاد و مسافران نظامی یا غیرنظامی باشند، البته هواپیمای جت مسافری از این نظر که حامل سرنشینان غیرنظامی و به تعداد بیشتر (نسبت به هواپیماهای کوچک و نظامی) است، ایمنی، حساسیت و دقت بیشتری را میطلبد.
میلاد باستانی، کارشناس حملونقل هوایی با بیان این مطلب میافزاید: اگر همه قوانین و دستورالعملهای ایمنی صنعت هوانوردی به درستی رعایت شود، احتمال وقوع سانحه هوایی تقریبا برابر صفر خواهد شد و تنها نقصهای پنهان در طراحی باقی میماند که بررسی آن، فرآیندی جداگانه دارد.
ایمنی هواپیما از زمان طراحی آن بهوسیله مهندسان مکانیک، هوافضا، الکترونیک، متالورژی و... آغاز شده و هنگامی که هواپیما عملیاتی میشود، هر کس که به نوعی با هواپیما در ارتباط است، بر ایمنی و جلوگیری از وقوع سانحه، تاثیرگذار خواهد بود. از کارکنان زمینی شامل مهندسان تعمیرات، تکنسینها، خدمات، کترینگ و... تا خلبان، مهماندار و مهندس پرواز (در صورت وجود) و بخش طراحی و مهندسی، همگی در برقراری پروازی امن برای مسافران دخیل هستند. به گفته وی، اگر فرد یا سیستمی در این چرخه وظیفه خود را به درستی انجام نداده یا در انجام آن اهمال کند، نخستین حلقه از زنجیره عوامل سانحه،
آغاز میشود و تشکیل حلقههای بعدی این زنجیره میتواند سانحهای تلخ را رقم بزند.
آنطور که این کارشناس میگوید، خطای انسانی، نقص فنی و خطای طراحی، شرایط بد جوی، نقص در سیستم ناوبری هواپیما یا فرودگاه و خرابکاری، عوامل مهم در وقوع سانحه هوایی هستند. وی تاکید میکند هیچگاه یک عامل به تنهایی، باعث خلق سانحه هوایی نمیشود اما میتواند جرقهای باشد تا با اشتباهات و عوامل بعدی، زنجیره عوامل تکمیل شده و زمینه سقوط هواپیما را فراهم کند. به همین دلیل حساسیت ایمنی هوانوردی از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است و کوچکترین لغزش در این زمینه میتواند منجر به فاجعه شود.
ضرورت استقلال نهاد بررسی سوانح
علاوه بر اینکه همه دستورالعملهای «ایکائو» (سازمان بینالمللی هوانوردی) در زمینه ایمنی در حملونقل هوایی از سوی کشورهای عضو دنبال میشود، ایران به تازگی به برنامه نظارت ایمنی «ایکائو» با رویکرد پایش مداوم نیز پیوسته است. در این زمینه، با استفاده از سامانههای آنلاین، انطباق استانداردهای حاکم بر کشورها با استاندارد مرجع «ایکائو»، بهوسیله کشورهای متعهد مقایسه شده و هر نوع تفاوت در استاندارد، مشخص شده و به اطلاع دیگر کشورها رسانده خواهد شد.
باستانی، معتقد است، ایمنی پرواز این نیست که هر کشوری به دلخواه در روند آن دخالت کرده و سلیقه شخصی در تدوین قوانین و مقررات ایمنی وضع کند. خط هوایی وظیفه دارد مسافران را سالم و بدون مشکل به مقصد منتقل کند و موظف است همه موارد ایمنی را رعایت کند. به گفته وی، در ایران بررسی سوانح در خود سازمان هواپیمایی کشوری نهفته است و به همین دلیل نمیتوان انتظار داشت، آنگونه که انتظار میرود، نظارتی بر اشتباهات و تخلفات انجام شود.
این کارشناس حمل و نقل هوایی میافزاید: در کشورهای توسعه یافته، ایمنی و بررسی سوانح، سازمانی مستقل از سازمان هواپیمایی کشوری است و قدرت بیشتر این سازمان باعث بررسی دقیق سوانح، پیدا کردن علتهای واقعی در وقوع سانحه و وضع قوانین و دستورالعملهایی برای جلوگیری از تکرار سوانح مشابه میشود. در حالی که در ایران چنین سازمانی وجود ندارد و به این منظور بررسی سوانح در ایران مشابه کشورهای جهان اول انجام نمیشود. البته نباید انتظار داشت که راه ۱۰۰ ساله را یک شبه طی کنیم.
وی تاکید میکند تخصص بررسی سوانح بسیار پیچیده و نیازمند تیم بسیار قدرتمندی است تا بتوانند معمای سقوط را حل کرده و از تکرار آن جلوگیری کنند. به گفته وی، وقوع سوانح مشابه در ایران نشاندهنده بررسی نشدن دقیق سانحه در کشور است.
این کارشناس با تاکید بر ضرورت بررسی دقیق و موشکافانه سوانح هوایی میگوید: شاید در نظر مردم، بررسی یک سانحه هوایی، بیفایده باشد، زیرا به نظر آنها هواپیما و مسافران از بین رفتهاند و بررسی سانحه، نه هواپیما را زنده میکند، نه مسافران را، اما باید بدانیم بررسی سانحه هوایی، اهمیت بسیار زیادی دارد و با نتایج بررسی، ممکن است بتوان جان دهها انسان دیگر را نجات داد.
به گفته باستانی، تجربه بهدست آمده از اشتباههای رخ داده در یک سانحه، میتواند از تکرار فاجعه جلوگیری کند، همچنین اگر نقصی در طراحی یک نوع هواپیمای خاص نهفته باشد، بررسی سانحه آن را آشکار کرده و با رفع نقص در آن نوع هواپیما، از سوانح بعدی و از بین رفتن سرمایههای جانی و مالی جلوگیری خواهد شد.
مشکل ایران با جایزه ایمنی حل نمیشود
در صنعت حملونقل هوایی، ایمنی را نمیتوان با هیچ چیز دیگری معاوضه کرد، تا حدی که اگر در زمان تحریم لازم باشد برای ارتقای ایمنی، تعداد هواپیما و میزان خدمات کاهش یابد، نباید از ایمنی کاسته شود. این نظر عباس آخوندی، وزیر راه و شهرسازی است که سال گذشته در نخستین همایش ایمنی در حملونقل هوایی ایران بیان شد.
آخوندی در آن زمان با تاکید بر اهمیت ایمنی در حملونقل هوایی، پیشنهاد راهاندازی جایزه در این زمینه در ایران را داد تا به این وسیله از کسانی که در زمینه افزایش ایمنی اقدام موثری داشتهاند، تقدیر شود.
باستانی، معتقد است در ایران، مشکل جایزه و تشویق نیست و باید بپذیریم از نظر ایمنی، از کشورهای پیشرفته و صاحب صنعت هوانوردی عقب هستیم و تا زمانی که ایمنی و بررسی سوانح به یک نهاد مجزا و ناظر بر هواپیمایی کشوری تبدیل نشود، ایمنی پروازها در این سطح باقی خواهد ماند. وی تاکید میکند این سخنان، به معنی امن نبودن پروازهای فعلی ایران نیست.
وی میافزاید: مطمئن باشید خلبان بدون اطمینان از سلامت هواپیما و رعایت حداقلهای ایمنی، اقدام به پرواز نمیکند و با وجود تحریم و بروز مشکلات متعدد در خطوط هوایی ایران در زمینه تامین قطعات هواپیما، هنوز هم حملونقل هوایی با امنیت قابلقبولی در کشور جریان دارد.
مسئله وجود نهادی مستقل برای بررسی سوانح هوایی، پیشتر و در زمان وقوع سوانحی همچون سقوط هواپیمای «ایران ۱۴۰» در تهران نیز از سوی نمایندگان مجلس شورای اسلامی و کارشناسان مورد تاکید قرار گرفت. در اینباره تلاش شد، در تماس با مسئولان سازمان هواپیمایی، نظر این سازمان را در این باره جویا شویم؛ تلاشی که به دلیل پاسخگو نبودن این مسئولان بینتیجه ماند.